Positieve meetresultaten bieden nog geen garantie voor de volksgezondheid. Terwijl de overheid werkt aan nieuwe rampenplannen, blijft de gemeenschap wachten op definitieve duidelijkheid over de gevolgen van de vervuiling. De vervuiling van de Saramaccarivier lijkt volgens de eerste onderzoeksresultaten te zijn verdwenen. Minister Patrick Brunings van Olie, Gas en Milieu spreekt van een positief beeld op basis van nieuwe metingen op verschillende locaties langs de rivier. Toch is er reden tot voorzichtigheid. Zolang niet is vastgesteld dat vissen uit de rivier veilig zijn voor menselijke consumptie, kan de overheid niet spreken van een volledig afgeronde aanpak van de vervuiling. De eerste resultaten zijn hoopgevend, maar vormen geen sluitend bewijs dat alle risico’s zijn verdwenen. Vooral de onzekerheid over de veiligheid van vis is zorgwekkend. Voor gemeenschappen die afhankelijk zijn van de rivier voor voedsel en inkomsten, is het verschil tussen een positieve meting en daadwerkelijke gezondheidsveiligheid van groot belang. Volgens Brunings zijn de eerste onderzoeksresultaten gunstig. Uitgebreidere analyses van vismonsters zijn echter nog gaande. Deze onderzoeken zijn complexer en nemen meer tijd in beslag. Het ministerie heeft aangekondigd samen met het ministerie van Volksgezondheid meer duidelijkheid te verschaffen over de bevindingen.
Dat de analyses tijd vergen, is op zichzelf begrijpelijk. Onderzoek naar mogelijke verontreiniging van vis moet zorgvuldig gebeuren, omdat de gevolgen van een onjuiste conclusie ernstig kunnen zijn. Maar wetenschappelijke zorgvuldigheid ontslaat de overheid niet van haar verantwoordelijkheid om de bevolking tijdig en helder te informeren. Juist bij mogelijke risico’s voor de volksgezondheid moet communicatie verder gaan dan de mededeling dat de resultaten de goede kant opgaan. De gemeenschap heeft behoefte aan concrete informatie over de uitgevoerde metingen, de onderzochte stoffen, de resterende onzekerheden en de termijn waarbinnen definitieve resultaten worden verwacht. Zolang die informatie ontbreekt, blijft onduidelijk wat burgers met de positieve berichten moeten doen. Een rivier die op bepaalde meetpunten minder of geen verontreiniging laat zien, is niet automatisch op alle plaatsen en voor alle vormen van gebruik veilig. Ook de aanwezigheid van schadelijke stoffen in vis moet afzonderlijk worden beoordeeld. De langdurige onzekerheid legt een zwakke plek bloot in de aanpak van milieurampen, de communicatie met de bevolking dreigt achter te blijven bij het onderzoek. Voor mensen die afhankelijk zijn van de Saramaccarivier, gaat het niet alleen om milieucijfers, maar ook om dagelijkse keuzes rond voedsel, inkomen en gezondheid.
Wanneer de overheid geen definitieve uitspraak kan doen over de veiligheid van vis, moet zij duidelijk aangeven welke voorzorgsmaatregelen gelden en wanneer een nieuwe beoordeling volgt. Daarbij hoort ook een begrijpelijke toelichting op wat de voorlopige resultaten wel en niet aantonen. Het ontbreken van definitieve onderzoeksresultaten betekent niet automatisch dat de overheid nalatig is geweest. Wel mag worden verwacht dat er een transparant proces bestaat waarin de bevolking regelmatig wordt bijgepraat. Stilte of algemene geruststelling kan het vertrouwen juist ondermijnen, vooral wanneer burgers de gevolgen van de vervuiling zelf ervaren. De vervuiling heeft de regering ertoe aangezet het bestaande National Oil Spill Contingency Plan uit te breiden. Het plan, dat oorspronkelijk gericht was op olieverontreiniging, moet worden omgevormd tot een breder nationaal rampenplan voor onder meer chemische verontreiniging en andere milieu incidenten. Ook rivieren, kreken, meren en zwampen moeten binnen het bereik van het vernieuwde plan vallen. Een commissie zal toezien op de actualisering, oefeningen organiseren en incidenten evalueren. Daarbij wordt samengewerkt met het Nationaal Coördinatiecentrum voor Rampenbeheersing (NCCR), de politie, de Kustwacht, het Openbaar Ministerie en de Nationale Milieuautoriteit (NMA).
Deze verbreding is noodzakelijk, maar de werkelijke waarde van het plan zal afhangen van de uitvoering. Een plan op papier voorkomt geen vervuiling en beschermt geen gemeenschappen wanneer verantwoordelijkheden onduidelijk zijn, controles tekortschieten of de reactie te laat komt. Duidelijke bevoegdheden, voldoende middelen, regelmatige oefeningen en openbare evaluaties zijn daarom essentieel. Daarnaast is een presidentiële commissie ingesteld die samen met de Verenigde Naties moet werken aan verduurzaming van de goudwinning. De aandacht gaat onder meer uit naar betere handhaving en alternatieve winningsmethoden. Ook hier ligt de uitdaging niet uitsluitend bij het formuleren van beleid. Zonder consequente controle en daadwerkelijke sancties bij overtredingen blijft milieubescherming kwetsbaar. De overheid moet aantonen dat economische activiteiten niet zwaarder wegen dan de bescherming van waterbronnen en volksgezondheid. De Saramaccarivier vormt daarmee een belangrijke toets voor het milieubeleid van de regering. Positieve meetresultaten zijn welkom, maar mogen niet worden verward met een definitieve oplossing. Pas wanneer de onderzoeksresultaten volledig zijn, de risico’s helder zijn gecommuniceerd en structurele maatregelen daadwerkelijk functioneren, kan sprake zijn van een geloofwaardige aanpak. De belangrijkste maatstaf is niet hoe snel de overheid kan melden dat de vervuiling lijkt verdwenen, maar hoe overtuigend zij kan aantonen dat mens en milieu daadwerkelijk beschermd zijn.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
