Suriname staat opnieuw oog in oog met een elektriciteitscrisis die allang niet meer als een tijdelijk ongemak kan worden afgedaan. De regering heeft de komende twee tot drie jaar ongeveer US$ 500 miljoen aan investeringen nodig om het tekort aan opwekkingscapaciteit weg te werken en de groeiende vraag naar elektriciteit op te vangen. Dat bedrag is geen detail, maar een bevestiging dat de problemen in de elektriciteitssector veel dieper zitten dan een paar defecte machines, een droge periode of een tijdelijk hogere vraag. Minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen stelde tijdens de behandeling van de loadsheddingproblematiek in De Nationale Assemblée dat de huidige stroomonderbrekingen vooral worden veroorzaakt door een tekort aan beschikbare opwekkingscapaciteit. Hogere brandstofkosten zouden volgens hem niet de oorzaak zijn. Daarmee wordt in feite erkend dat Suriname jarenlang onvoldoende heeft geïnvesteerd in een energiesysteem dat gelijke tred kan houden met de ontwikkeling van het land. De cijfers spreken boekdelen. In het E-PAR-gebied, waaronder Paramaribo, Wanica, Para en delen van Commewijne en Saramacca, kan de elektriciteitsvraag tijdens piekuren oplopen tot ongeveer 280 megawatt. Dat is circa 10 procent meer dan in 2025. De vraag groeit dus, terwijl de productiecapaciteit daar niet structureel op is aangepast.
Dat is geen natuurramp. Het is geen onverwachte gebeurtenis. En het is al helemaal geen probleem dat pas gisteren is ontstaan. De groeiende elektriciteitsvraag was voorspelbaar. De toenemende urbanisatie was voorspelbaar. Het stijgende gebruik van airconditioners en andere elektrische apparaten was voorspelbaar. Zelfs de kwetsbaarheid van waterkracht tijdens droge perioden is geen geheim. Toch wordt Suriname telkens opnieuw geconfronteerd met dezelfde fundamentele tekortkoming, de vraag naar stroom groeit sneller dan de capaciteit om die stroom betrouwbaar te produceren. Het resultaat is loadshedding, een eufemistische term voor een situatie waarin burgers en bedrijven simpelweg zonder elektriciteit worden gezet omdat het systeem de vraag niet aankan. Voor huishoudens betekent dit ongemak, beschadigde apparatuur, verlies van werkuren en een aantasting van de dagelijkse levenskwaliteit. Voor bedrijven betekent het productiviteitsverlies, hogere kosten en onzekerheid. Voor kleine ondernemers kan iedere stroomonderbreking rechtstreeks inkomstenverlies betekenen. En voor de economie als geheel betekent een onbetrouwbare energievoorziening een rem op investeringen. Daarmee raakt de elektriciteitscrisis niet alleen de energierekening. Zij raakt de geloofwaardigheid van Suriname als land waarin bedrijven kunnen investeren en produceren. De regering wijst ondertussen op plannen voor extra thermische capaciteit, noodstroomvoorzieningen en zonne energie.
Ook Staatsolie en EBS zullen investeren in zonne energie. Dat klinkt veelbelovend, maar tegelijkertijd komt een ongemakkelijke realiteit op tafel, deze projecten lossen het probleem niet onmiddellijk op. Nieuwe generatoren moeten worden aangeschaft, geïnstalleerd en aangesloten. Zonneprojecten moeten worden ontwikkeld en geïntegreerd in het netwerk. Dat betekent dat de samenleving voorlopig moet blijven leven met een elektriciteitssysteem dat al tegen zijn grenzen aanloopt. De samenleving krijgt opnieuw te horen dat zij geduld moet hebben en zuiniger met elektriciteit moet omgaan. Huishoudens moeten de airco minder gebruiken. Bedrijven moeten hun verbruik beperken. Overheidsinstanties moeten eveneens besparen. Energiebesparing is uiteraard verstandig, maar het mag geen substituut worden voor jarenlang uitgesteld beleid. Het is gemakkelijk om burgers op te roepen minder stroom te gebruiken wanneer de overheid zelf onvoldoende capaciteit heeft gerealiseerd. Energiebesparing kan de druk tijdelijk verlichten, maar het creëert geen nieuwe megawatt. Het bouwt geen generator. Het verhoogt het waterpeil in het stuwmeer niet en moderniseert het elektriciteitsnet evenmin. Nog ernstiger is dat EBS volgens de minister bij onvoldoende capaciteit nauwelijks een andere keuze heeft dan delen van het netwerk tijdelijk uit te schakelen.
Daarmee wordt een technisch probleem feitelijk een maatschappelijk probleem gemaakt. De bevolking betaalt de prijs voor een systeem dat niet voldoende reserve heeft om pieken en tegenvallers op te vangen. Dat ziekenhuizen en andere vitale voorzieningen zoveel mogelijk worden ontzien, is noodzakelijk, maar het verandert niets aan de kern van de zaak. Een land kan geen duurzame economische groei nastreven met een elektriciteitsvoorziening die afhankelijk is van het voortdurend schuiven met tekorten. De aangekondigde investering van US$ 500 miljoen moet daarom niet alleen worden gezien als een financiële oplossing voor de komende jaren. Het bedrag is ook een rekening voor het verleden. Het laat zien hoeveel het kost wanneer structurele problemen jarenlang worden doorgeschoven. Suriname kan zich geen beleid meer veroorloven waarbij eerst een crisis ontstaat en daarna pas naar oplossingen wordt gezocht. De elektriciteitssector heeft behoefte aan langetermijnplanning, transparante investeringsbesluiten, professioneel beheer en voldoende reservecapaciteit. De huidige loadshedding is daarmee meer dan een stroomprobleem. Het is een symptoom van een overheid en energiesector die te lang achter de feiten hebben aangelopen. De samenleving hoeft geen geruststellende verklaringen meer. Zij heeft een elektriciteitssysteem nodig dat werkt wanneer het nodig is. US$ 500 miljoen investeren is noodzakelijk, maar minstens zo noodzakelijk is voorkomen dat Suriname over enkele jaren opnieuw moet uitleggen waarom de capaciteit wederom tekortschiet.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
