Het Ministerie van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie (EZOTI) wil het mededingings en consumententoezicht in Suriname versterken. Daarvoor werd samen met de Autoriteit Consument & Markt (ACM) Nederland en de Anton de Kom Universiteit Suriname een workshop georganiseerd over concurrentie, consumentenbescherming en de mogelijke inrichting van een gespecialiseerde toezichthouder. Er wordt gesproken over eerlijke concurrentie, effectieve consumentenbescherming, institutionele versterking, governance, bevoegdheden en toezichtstrategieën. Wij hebben inmiddels genoeg beleidsdocumenten, workshops en consultaties gezien. Wat ontbreekt, is vooral één ding, structurele uitvoering met echte bevoegdheden en consequenties. De workshop werd geopend door minister van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie, mr. Andrew Baasaron. Volgens EZOTI moet de opgedane kennis worden meegenomen in het verdere traject voor de versterking van het mededingings en consumentenbeleid. Dat klinkt verstandig, maar tegelijkertijd legt het precies het probleem bloot.
Suriname praat al jarenlang over het beschermen van consumenten en het creëren van een gezonde markt, terwijl consumenten in de praktijk nog steeds vaak tegenover bedrijven en machtsposities staan zonder een sterke, onafhankelijke instantie die daadwerkelijk kan ingrijpen. Een goed functionerende markt ontstaat namelijk niet vanzelf. Concurrentie werkt alleen wanneer ondernemingen onder dezelfde spelregels opereren en wanneer overtredingen daadwerkelijk worden aangepakt. Zonder effectieve controle kunnen dominante bedrijven hun positie uitbuiten, kunnen consumenten onvoldoende worden beschermd en kunnen marktverstorende praktijken zich ontwikkelen zonder serieuze gevolgen. Daarom is het positief dat EZOTI kennis probeert op te doen bij de ACM Nederland. Het bezoek van directeur Economische Zaken Suraksha Hirasingh en onderdirecteur Interne Markt Sarita Jageswar aan de ACM is in dat opzicht relevant. Nederland heeft ruime ervaring met mededingings en consumententoezicht en kan Suriname laten zien dat het oprichten van een toezichthouder veel meer vereist dan alleen het benoemen van een bestuur en het openen van een kantoor.
Een autoriteit zonder voldoende financiële middelen, zonder wettelijke slagkracht en zonder politieke en bestuurlijke onafhankelijkheid is uiteindelijk slechts een façade. Een organisatie kan prachtige bevoegdheden op papier hebben, maar als zij onvoldoende personeel, deskundigheid, onderzoekscapaciteit en financiële ruimte heeft, blijft effectieve handhaving een illusie. EZOTI noemt terecht verschillende voorwaarden, een solide wettelijke basis, duidelijke bevoegdheden, goed bestuur, voldoende middelen, een effectieve toezichtstrategie en samenwerking met andere overheidsinstanties en stakeholders. Maar deze voorwaarden mogen niet worden gereduceerd tot technische onderdelen van een hervormingsprogramma. Zij bepalen uiteindelijk of de nieuwe autoriteit werkelijk onafhankelijk kan functioneren of afhankelijk blijft van politieke wil en beschikbare middelen. Vooral onafhankelijkheid is cruciaal. Consumententoezicht mag geen instrument worden dat alleen wordt ingezet wanneer het politiek goed uitkomt. Mededingingsregels mogen evenmin selectief worden toegepast.
Grote en kleine ondernemingen moeten aan dezelfde regels worden gehouden. Zodra bedrijven het gevoel krijgen dat politieke connecties, economische invloed of institutionele zwakte bescherming bieden tegen handhaving, verdwijnt het vertrouwen in de markt. Ook consumenten hebben weinig aan mooie campagnes en workshops wanneer zij bij misleiding, oneerlijke handelspraktijken of machtsmisbruik uiteindelijk met lege handen staan. Consumentenbescherming moet zichtbaar worden in het dagelijks leven, duidelijke regels, toegankelijke klachtenprocedures, snelle onderzoeken en vooral voelbare sancties wanneer ondernemingen bewust de grenzen overschrijden. De samenwerking met de ACM Nederland en de Anton de Kom Universiteit kan daarom waardevol zijn, maar alleen als de kennis daadwerkelijk wordt vertaald naar concrete hervormingen. Suriname heeft geen behoefte aan nog een instituut dat vooral rapporten produceert en vergaderingen organiseert. Wij hebben behoefte aan een toezichthouder die onderzoek kan doen, informatie kan afdwingen, overtredingen kan vaststellen en waar nodig daadwerkelijk kan sanctioneren.
Het bezoek aan de ACM, inclusief de rondleiding en kennismaking met de Nederlandse toezichtstructuur, biedt Suriname nuttige lessen. Maar Nederland kan geen institutionele capaciteit voor Suriname importeren. De politieke wil, financiering en bestuurlijke discipline moeten uit Suriname zelf komen. Daarmee komt de geloofwaardigheid van dit traject uiteindelijk bij EZOTI zelf te liggen. De samenleving zal niet worden overtuigd door het aantal workshops, buitenlandse bezoeken of consultatiesessies. Het vertrouwen zal pas groeien wanneer consumenten merken dat hun belangen daadwerkelijk worden beschermd en wanneer ondernemingen begrijpen dat concurrentievervalsing en misbruik van marktmacht niet langer zonder gevolgen blijven. De aangekondigde versterking van het mededingings en consumententoezicht is daarom meer dan een administratieve hervorming. Het is een test voor de bereidheid van de overheid om daadwerkelijk orde te brengen in de markt. Een sterke toezichthouder moet daarom geen papieren tijger worden. Hij moet onafhankelijk zijn, deskundig zijn en vooral tanden hebben. Want zolang overtredingen nauwelijks consequenties hebben, blijven eerlijke concurrentie en effectieve consumentenbescherming vooral mooie woorden in officiële persberichten.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
