Suriname praat graag over zijn unieke natuur, maar zodra het gesprek verschuift naar geld, uitvoering en politieke verantwoordelijkheid, wordt het beeld een stuk minder indrukwekkend. Dat is precies wat naar voren komt uit de resultaten van de Biodiversity Finance Initiative (BIOFIN), die tijdens een validatieworkshop van het Ministerie van Olie, Gas en Milieu (OGM) en het United Nations Development Programme (UNDP) zijn besproken. Suriname beschikt over een ongekende natuurlijke rijkdom, maar heeft nog geen financiële machine die deze rijkdom structureel kan beschermen. De vier analyses van BIOFIN, de Policy and Institutional Review (PIR), Biodiversity Expenditure Review (BER), Financial Needs Assessment (FNA) en het Biodiversity Finance Plan (BFP), leggen niet alleen vast wat nodig is. Ze leggen vooral open waar het systeem hapert. Tussen 2020 en 2024 werd gemiddeld ongeveer USD 6,4 miljoen per jaar begroot voor biodiversiteit. Dat klinkt aanzienlijk, totdat het bedrag wordt afgezet tegen de totale nationale begroting. Het gaat om slechts 0,4 tot 0,6 procent. Voor een land dat zich internationaal presenteert als een van de meest bosrijke en biodiverse landen ter wereld, is dat een confronterend laag aandeel. Nog problematischer is dat niet eens al het beschikbare geld daadwerkelijk wordt uitgegeven. Volgens de voorlopige resultaten werd slechts 52 tot 62 procent van de begrote middelen besteed.
Dat betekent dat er enerzijds wordt geklaagd over een gebrek aan financiële middelen, terwijl anderzijds een aanzienlijk deel van de beschikbare middelen niet wordt benut. Vertraagde rapportages, gebrekkige gegevens en onderuitputting maken duidelijk dat Suriname niet alleen meer geld nodig heeft, maar vooral beter moet worden in het plannen, volgen en verantwoorden van geld. Zonder betrouwbare cijfers is biodiversiteitsbeleid al snel afhankelijk van aannames, goede bedoelingen en incidentele projecten, daar komt nog iets bij. Ongeveer 30 procent van de biodiversiteitslijnen op de nationale begroting wordt gefinancierd met donormiddelen. Dat betekent dat een aanzienlijk deel van de bescherming van Surinames natuurlijke kapitaal afhankelijk is van externe financiering. Voor een land dat zijn biodiversiteit als strategisch nationaal bezit beschouwt, is dat een kwetsbare positie. De financieringsbehoefte maakt het probleem nog scherper. Voor de uitvoering van de prioriteiten uit de Nationale Biodiversiteitsstrategie en Actieplan 2024–2030 is voor vijf jaar naar schatting USD 81,8 miljoen nodig. Daarvan gaat USD 43,3 miljoen naar concrete acties en USD 38,5 miljoen naar operationele kosten. De beschikbare binnenlandse basisuitgaven worden geraamd op ongeveer USD 24,3 miljoen. Daarmee blijft een voorlopige financieringskloof van maar liefst USD 57,3 miljoen over. Dat bedrag kan niet worden weggepoetst met mooie beleidsdocumenten.
De realiteit is dat Suriname zijn biodiversiteit wil beschermen, terwijl sectoren als mijnbouw, olie en gas, landbouw, visserij, bosbouw, infrastructuur en ruimtelijke ordening tegelijkertijd enorme druk op ecosystemen kunnen uitoefenen. Biodiversiteit is daarom geen hobby van een ministerie dat zich met natuur bezighoudt. Het is een economische, sociale en politieke kwestie. Wie bos vernietigt, water vervuilt of ecosystemen aantast, raakt niet alleen bomen en dieren. Het raakt voedselzekerheid, lokale gemeenschappen, economische kansen, klimaatbestendigheid en uiteindelijk de kwaliteit van leven. Juist daarom is de Policy and Institutional Review belangrijk. Die maakt duidelijk dat Suriname af moet van versnipperd beleid waarbij ministeries vooral vanuit hun eigen sector kijken. Natuurbeleid kan onmogelijk succesvol zijn wanneer economische beslissingen worden genomen zonder rekening te houden met de ecologische rekening die later wordt gepresenteerd. Het voorlopige Biodiversity Finance Plan probeert daar een antwoord op te geven. Koolstofmarkten, REDD+, biodiversiteitscredits, schuld voor natuurconstructies, groene financiering, natuurgericht toerisme en groene waardeketens worden genoemd als mogelijke bronnen. Dat klinkt veelbelovend. Maar financieringsmechanismen zijn geen wondermiddelen. Zonder sterke governance kunnen nieuwe financiële instrumenten juist nieuwe problemen creëren. Zonder transparantie ontstaat ruimte voor belangenverstrengeling. Zonder onafhankelijke controle kan biodiversiteit worden gereduceerd tot een nieuw verdienmodel voor enkelen, terwijl lokale gemeenschappen achterblijven.
Daarom is de betrokkenheid van inheemse en tribale volken, lokale gemeenschappen, ondernemers en financiële instellingen geen symbolische toevoeging. Het moet een fundamenteel onderdeel van het systeem worden. Wie betaalt, wie profiteert en wie draagt de gevolgen van natuurgebruik, moet transparant worden vastgelegd. Suriname staat daarmee voor een keuze. Biodiversiteit kan worden behandeld als een mooie internationale visitekaart die vooral tijdens conferenties wordt getoond. Of het land kan eindelijk erkennen dat natuur een vorm van nationaal kapitaal is die financieel, juridisch en bestuurlijk net zo serieus moet worden behandeld als olie, goud en andere natuurlijke hulpbronnen. De BIOFIN analyse heeft in ieder geval de cijfers op tafel gelegd. De financieringskloof is zichtbaar. De zwakke uitvoering is zichtbaar. De afhankelijkheid van donoren is zichtbaar. De gebrekkige registratie is zichtbaar. Want nog een rapport, nog een workshop en nog een beleidsdocument zullen de Surinaamse biodiversiteit niet beschermen. Daarvoor is geld nodig, maar vooral politieke moed, discipline, controle en de bereidheid om natuur niet langer als gratis bezit te behandelen. Suriname bezit een natuurlijke rijkdom waar andere landen alleen maar van kunnen dromen. De vraag is niet langer of die rijkdom waarde heeft. De cijfers hebben dat allang bewezen. De echte uitdaging is voorkomen dat Suriname rijk blijft aan natuur, maar arm aan de middelen en daadkracht om die natuur daadwerkelijk te behouden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
