De hervorming van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie (OM) dreigt opnieuw verstrikt te raken in politieke onzekerheid. Wat maandenlang leek uit te draaien op een voorzichtige consensus tussen politieke partijen en betrokken instituten, dreigt nu te worden doorkruist door nieuwe voorstellen binnen de regeringscoalitie. VHP-fractieleider Asis Gajadien waarschuwt dat hiermee niet alleen het zorgvuldig opgebouwde overleg onder druk komt te staan, maar ook de onafhankelijkheid en stabiliteit van de rechtsstaat. Volgens Gajadien was er na maanden van formeel en informeel overleg een duidelijke common ground ontstaan. Verschillende partijen en instituten hadden gezocht naar gemeenschappelijke uitgangspunten voor de noodzakelijke hervormingen. Ook de VHP had haar standpunt informeel kenbaar gemaakt. De indruk was dat er eindelijk beweging zat in een dossier dat al jaren gevoelig ligt. Juist daarom kwam de recente coalitiemeeting volgens Gajadien als een onaangename verrassing. Tijdens die bijeenkomst zouden nieuwe voorstellen op tafel zijn gelegd die afwijken van de eerder bereikte uitgangspunten.
De VHP maakt geen deel uit van de regeringscoalitie en heeft daardoor geen directe invloed op de besluitvorming. Maar dat neemt de politieke verantwoordelijkheid niet weg om duidelijkheid te verschaffen over de koers die wordt ingezet. De kern van het probleem is niet dat hervormingen worden besproken. Hervormingen zijn noodzakelijk. Het probleem ontstaat wanneer de spelregels tijdens het proces lijken te verschuiven en eerdere afspraken plotseling minder zwaar wegen. Een hervorming van de rechterlijke macht kan onmogelijk worden behandeld als een politiek experiment waarbij voorstellen afhankelijk van de machtsverhoudingen binnen een coalitie telkens opnieuw worden aangepast. Vooral het voorstel om de pensioen of leeftijdsgrens van rechters fors te verlagen, baart zorgen. Het terugbrengen van de leeftijdsgrens naar 60 jaar is volgens Gajadien een vergaande ingreep. Daar moet niet lichtvaardig overheen worden gestapt. Suriname heeft geen overschot aan ervaren rechters. Integendeel, de rechterlijke macht kampt volgens hem al met tekorten.
Een maatregel die op korte termijn een aanzienlijk aantal ervaren rechters uit het systeem kan laten verdwijnen, kan daardoor juist nieuwe problemen creëren. Een hervorming die bedoeld is om de rechtspraak sterker en efficiënter te maken, mag niet eindigen in een situatie waarin kennis, ervaring en institutionele continuïteit massaal verloren gaan. Verjonging kan een legitiem doel zijn, maar verjonging zonder een realistisch plan voor kennisoverdracht en personele opvang kan uitmonden in verzwakking. Ook de voorgestelde veranderingen binnen het Openbaar Ministerie verdienen maximale voorzichtigheid. Gajadien benadrukt dat de positie van de procureur generaal voldoende moet worden gewaarborgd. Een systeem waarbij binnen het OM een college wordt ingesteld en de PG niet langer alleen beslissingen neemt, is volgens de VHP fractieleider bespreekbaar. Maar een dergelijke wijziging mag nooit worden aangegrepen om politieke invloed op het vervolgingsbeleid te vergroten. Daar ligt precies de gevoeligheid. Het OM en de rechterlijke macht behoren instellingen te zijn die juist buiten de directe politieke machtsstrijd moeten kunnen functioneren. Zodra hervormingen de indruk wekken dat politieke belangen bepalend worden voor de inrichting van deze instituten, ontstaat er schade aan het vertrouwen in de rechtsstaat.
Dat vertrouwen is veel moeilijker te herstellen dan een wet kan worden gewijzigd. De internationale conferentie waar vertegenwoordigers uit Nederland, Curaçao en andere delen van het Caribisch gebied aanwezig waren, leek volgens Gajadien juist een basis te hebben gelegd voor een gezamenlijke richting. Als vervolgens binnen de coalitie voorstellen worden gelanceerd die daarvan wezenlijk afwijken, rijst vooral de indruk dat politieke belangen opnieuw zwaarder wegen dan institutionele continuïteit. De regering moet daarom voorkomen dat de hervorming van de rechterlijke macht en het OM wordt gereduceerd tot een coalitiedossier. Dit gaat niet over partijpolitieke winst of verlies. Het gaat over de vraag of Suriname beschikt over onafhankelijke, deskundige en stabiele instellingen die bestand zijn tegen politieke druk. Gajadien legt daarmee een ongemakkelijke maar noodzakelijke kwestie open, als er na maanden overleg daadwerkelijk consensus was bereikt, moet helder worden waarom die basis nu wordt losgelaten. Stilte, politieke mist en steeds wisselende voorstellen zijn in een dossier van deze omvang geen teken van daadkracht. Ze zijn een risico voor de rechtsstaat. Een hervorming van de rechterlijke macht hoort niet te worden gedreven door haast, politieke opportuniteit of de behoefte om bestaande machtsverhoudingen te veranderen. Zij moet worden gedragen door deskundigheid, transparantie en brede institutionele overeenstemming. Alles minder dan dat kan Suriname duur komen te staan.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
