De plaatsing van de historische binnenstad van Paramaribo op de UNESCO-lijst van bedreigd werelderfgoed is geen verrassing, maar het pijnlijke eindpunt van jarenlang genegeerde waarschuwingen. Wat ooit internationaal werd geprezen als een unieke koloniale stad, dreigt nu zijn uitzonderlijke status te verliezen doordat aanbevelingen van UNESCO onvoldoende zijn opgevolgd. Zonder ingrijpen staat niet alleen het erfgoed, maar ook de internationale reputatie van Suriname op het spel. De Stichting Gebouw Erfgoed Suriname (SGES) noemt de ontwikkeling betreurenswaardig, maar ziet tegelijkertijd een kans om het tij alsnog te keren. Waarnemend directeur Rachel Deekman hoopt dat de plaatsing op de World Heritage in Danger-lijst een wake-upcall is voor alle betrokken partijen. Volgens haar moet deze waarschuwing leiden tot gezamenlijke actie om de historische binnenstad te beschermen voor toekomstige generaties. De historische binnenstad van Paramaribo kreeg haar UNESCO-status omdat het oorspronkelijke koloniale steden en stratenplan vrijwel volledig intact is gebleven.
Juist dat maakt de stad wereldwijd bijzonder. Waar veel historische steden ingrijpend zijn veranderd door modernisering, is de ruimtelijke structuur van Paramaribo eeuwenlang grotendeels behouden gebleven. Oude kaarten laten zien dat de stad nog altijd dezelfde basisstructuur bezit als in de koloniale periode. Die uitzonderlijke authenticiteit vormt de kern van haar internationale erfgoedwaarde. Die zogenoemde Outstanding Universal Value (OUV) staat nu echter zwaar onder druk. Volgens Deekman neemt UNESCO een besluit om een erfgoedlocatie als bedreigd aan te merken nooit overhaast. Daar gaat een langdurig proces van overleg, waarschuwingen en aanbevelingen aan vooraf. Landen krijgen daarbij voldoende gelegenheid om maatregelen te nemen en waar nodig, met ondersteuning van UNESCO oplossingen uit te werken. Pas wanneer structureel blijkt dat aanbevelingen worden genegeerd, volgt een plaatsing op de lijst van bedreigd werelderfgoed. Een van de grootste knelpunten is de bouwontwikkeling binnen de historische binnenstad. Anders dan vaak wordt gedacht, is UNESCO niet tegen vooruitgang of modernisering.
De organisatie verlangt wel dat nieuwe ontwikkelingen aansluiten bij het historische karakter van een werelderfgoedlocatie. Voor Paramaribo betekent dit onder meer dat nieuwbouw zich moet voegen naar het traditionele stadsbeeld, waarin laagbouw de norm is. Juist daar wringt de schoen. Volgens Deekman zijn de afgelopen jaren meerdere bouwprojecten gerealiseerd waarbij de toegestane maximale bouwhoogte is overschreden. UNESCO heeft daarbij expliciet geadviseerd ontwerpen aan te passen of gebouwen lager uit te voeren om het historische silhouet van de stad te beschermen. Die adviezen zijn volgens SGES niet of onvoldoende opgevolgd. Daarmee is de unieke uitstraling van de binnenstad geleidelijk aangetast en groeide de internationale bezorgdheid. Het gevolg laat zich raden. Door het uitblijven van corrigerende maatregelen heeft UNESCO besloten de historische binnenstad op de lijst van bedreigd werelderfgoed te plaatsen. Dat is veel meer dan een symbolische tik op de vingers. Het is een internationale waarschuwing dat de uitzonderlijke universele waarde van Paramaribo gevaar loopt. Blijft verbetering uit, dan kan uiteindelijk zelfs de prestigieuze werelderfgoedstatus worden ingetrokken. Maar hoogbouw vormt niet het enige risico. Ook brand blijft een voortdurende bedreiging voor het historische hart van de hoofdstad. De houten monumentale panden die Paramaribo haar karakter geven, zijn tegelijkertijd uiterst kwetsbaar.
De geschiedenis levert daarvan pijnlijke bewijzen. De grote stadsbranden van 1821 en 1832 richtten enorme verwoestingen aan, terwijl ook de brand van vorig jaar opnieuw aantoonde hoe snel onvervangbaar erfgoed verloren kan gaan. Elke monumentale woning of historisch gebouw dat door brand verdwijnt, betekent een onherstelbaar verlies voor het unieke karakter van de binnenstad. Daarmee wordt niet alleen cultureel erfgoed vernietigd, maar ook de uitzonderlijke universele waarde waarvoor Paramaribo ooit internationale erkenning kreeg. De plaatsing op de UNESCO-lijst van bedreigd werelderfgoed hoeft echter niet het begin van het einde te zijn. Het kan ook het startpunt vormen van herstel, mits overheid, erfgoedorganisaties, projectontwikkelaars en samenleving gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. De waarschuwingen zijn gegeven, de gevolgen zijn zichtbaar en de internationale gemeenschap kijkt mee. De vraag is niet langer of Paramaribo moet kiezen tussen ontwikkeling en behoud. De echte uitdaging is om te bewijzen dat beide hand in hand kunnen gaan. Alleen dan kan de historische binnenstad behouden blijven als levend monument en als werelderfgoed waarop Suriname trots kan blijven.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
