Suriname kan geen moderne economie bouwen op een fundament dat in twee werelden uiteenvalt, omdat de officiële economie dan wel belasting betaalt, vergunningen aanvraagt en controle accepteert, maar de officieuze economie vaak sneller beweegt, dichter bij macht zit en gemakkelijker toegang krijgt tot kansen. Het probleem is niet alleen dat er geld circuleert buiten de boeken, maar dat een deel van het geld dat wel zichtbaar is, te vaak terechtkomt bij de verkeerde netwerken, de verkeerde tussenpersonen en de verkeerde ondernemers. Een regering die innovatie verwacht van mensen die geen kapitaal krijgen, geen eerlijke aanbestedingen winnen en geen institutionele bescherming genieten, organiseert zijn eigen stilstand.
De officiële economie draagt de lasten van de staat, maar de scheef gegroeide economie bepaalt vaak de richting van de staat. Kleine en vernieuwende ondernemers worden geconfronteerd met banken die voorzichtig zijn, loketten die traag zijn, regels die selectief worden toegepast en een markt waarin toegang soms belangrijker is dan kwaliteit. De Wereldbank waarschuwt al langer dat hardnekkige informaliteit samenhangt met lagere productiviteit, minder overheidsinkomsten, zwakkere investeringen en minder financiële ontwikkeling, waardoor herstel en groei structureel worden afgeremd.
In zo’n omgeving komen sterke instituten niet vanzelf, omdat instituten niet groeien in een economie waarin de informele macht sterker is dan de formele wet. Een belastingdienst, een aanbestedingsautoriteit, een parlement en een Openbaar Ministerie kunnen op papier bestaan, maar hun echte waarde blijkt pas wanneer zij machtige personen, politieke vrienden en economische beschermelingen op dezelfde manier behandelen als de gewone burger. Corruptie werkt dan niet alleen als diefstal uit de staatskas, maar als een verborgen belasting op eerlijke ondernemers, omdat zij meer tijd, meer onzekerheid en meer risico moeten dragen dan spelers die via relaties hun route inkorten.
De zwakte van De Nationale Assemblée wordt zichtbaar wanneer politieke ambtsdragers pas via zware procedures in beweging komen, nadat schade, twijfel en wantrouwen al diep in de samenleving zijn doorgedrongen. De recente besluiten rond Riad Nurmohamed, Gillmore Hoefdraad en Bronto Somohardjo laten zien dat het parlement formeel wel een poortwachter is, maar dat die poortwachtersrol tegelijk blootlegt hoe traag en politiek gevoelig verantwoording aan de top blijft. DNA stemde afzonderlijk in met de vorderingen tegen Nurmohamed, Hoefdraad en Somohardjo, waardoor het Openbaar Ministerie de strafrechtelijke trajecten kon voortzetten, maar de bredere vraag blijft waarom het systeem pas onder druk zichtbaar beweegt.
Het gaat daarbij niet om het vooraf veroordelen van personen, maar om het beoordelen van een staatsstructuur die te vaak reageert nadat de samenleving al het vertrouwen heeft verloren. Een parlement dat toezicht houdt, moet niet alleen stemmen wanneer dossiers worden aangeleverd, maar ook jarenlang de begroting, leningen, aanbestedingen, staatsbedrijven en politieke benoemingen controleren met dezelfde scherpte waarmee burgers worden gecontroleerd. Een DNA die te afhankelijk is van partijdiscipline, coalitiebelangen en politieke bescherming, wordt geen instituut dat de economie zuivert, maar een toneel waarop de schade pas wordt besproken nadat zij bestuurlijk al is aangericht.
Buitenlandse voorbeelden tonen dat een ander pad mogelijk is, maar nooit zonder harde keuzes, neem bijvoorbeeld Singapore, die heeft corruptiebestrijding ingericht als een systeem waarin omkoping in de publieke en private sfeer zwaar wordt aangepakt. En wederrechtelijk verkregen voordeel kan worden afgepakt, zodat corruptie een hoog risico en een lage beloning krijgt. Italië laat in de strijd tegen maffia-netwerken zien dat het weghalen van criminele economische macht ruimte kan maken voor legitieme bedrijven, betere kredietverlening en hogere productiviteit, omdat de verborgen heffing van intimidatie en corruptie uit de markt wordt gedrukt.
Suriname heeft geen gebrek aan mensen met ideeën, maar aan een economisch systeem dat de juiste mensen doorlaat. Innovatieve ondernemers, jonge technici, agroverwerkers, digitale bouwers, creatieve producenten en exportgerichte bedrijven moeten niet blijven wachten achter groepen die alleen sterk zijn omdat zij dichtbij vergunningen, concessies, staatscontracten of politieke bescherming staan. Kapitaal, grond, training, aanbestedingen en garanties moeten radicaal worden verschoven naar ondernemers die waarde toevoegen, werkgelegenheid creëren, technologie gebruiken en belasting willen betalen, omdat een economie niet sterker wordt door geld te laten rondgaan binnen dezelfde gesloten kring.
Regeringen die olie, goud, hout, grond en publieke contracten blijven behandelen als beloning voor nabijheid tot macht, zal ook met nieuwe inkomsten arm blijven in zijn instituties. De Surinaamse economie heeft daarom geen cosmetische hervorming nodig, maar een harde herordening van toegang, toezicht en verantwoordelijkheid, met digitale aanbestedingen, openbaar eigendomsregister, strengere vermogenscontrole, bescherming van klokkenluiders en directe vervolging bij bewezen misbruik. Groei krijgt pas betekenis wanneer de officiële economie groter, eerlijker en innovatiever wordt dan de officieuze economie, want alleen dan worden instituties sterker dan netwerken, regels sterker dan gunsten en ondernemers sterker dan tussenpersonen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
