De wereldwijde investeringskaart wordt opnieuw getekend, omdat kunstmatige intelligentie, datacenters, halfgeleiders, schone energie en kritieke mineralen kapitaal naar een steeds kleinere groep landen en sectoren trekken. UN Trade and Development waarschuwt dat deze concentratie de ontwikkelingskloof kan vergroten, juist op het moment dat landen AI zien als de nieuwe motor van productiviteit, veiligheid en industriële macht. Buitenlandse directe investeringen daalden in 2024 met 11 procent en herstelden in 2025 met 5 procent, maar achter die schommelingen ontstaat een diepere verschuiving die moeilijker te keren is.
De kern van het probleem is dat investeringen niet meer alleen worden gestuurd door lage kosten, marktgrootte of grondstoffen. Geopolitiek, nationale veiligheid, subsidies, data controle en technologische dominantie bepalen steeds vaker waar bedrijven hun miljarden plaatsen. Kapitaal zoekt landen met energiezekerheid, snelle vergunningen, sterke digitale infrastructuur, betrouwbare regels en toegang tot grote regionale markten, waardoor kleinere economieën zonder die voorwaarden verder achterop kunnen raken.
Volgens UNCTAD gaat ongeveer 75 procent van de buitenlandse directe investeringen naar ontwikkelende economieën inmiddels naar slechts tien landen, waaronder grote markten als China, Brazilië, Mexico, Indonesië en India. Voor veel andere ontwikkelingslanden en bijna alle minst ontwikkelde landen wordt het daardoor moeilijker om banen, technologieoverdracht en deelname aan mondiale waardeketens aan te trekken. De AI boom kan dus nieuwe industrieën scheppen, maar vooral op plaatsen die al beschikken over stroom, glasvezel, talent, kapitaalmarkten en staatscapaciteit.
De ontwikkeling is extra gevoelig omdat AI investeringen worden verweven met industriepolitiek. Staten willen eigen chipcapaciteit, datacenters, cloudinfrastructuur en strategische grondstoffen veiligstellen, terwijl bedrijven hun ketens aanpassen aan politieke bondgenoten en regionale blokken. Landen die al in zulke netwerken zitten, kunnen nieuwe kansen krijgen, maar landen buiten die corridors dreigen vooral toeschouwer te worden in een technologisch tijdperk dat zij wel moeten gebruiken, maar nauwelijks mee vormgeven.
De bredere investeringscijfers tonen hetzelfde patroon. UNCTAD meldde eerder dat de stijging van wereldwijde investeringen in 2025 sterk werd beïnvloed door stromen via financiële centra, terwijl investeringen in ontwikkelende economieën zwakker bleven en driekwart van de minst ontwikkelde landen stagnerende of dalende instroom zag. Datacenters waren goed voor een vijfde van de waarde van aangekondigde greenfield projecten, terwijl nieuwe halfgeleiderprojecten sterk groeiden en traditionele sectoren als textiel, elektronica en machines juist minder projecten trokken.
De belofte van AI blijft groot, maar de toegang tot die belofte is ongelijk. De Wereldhandelsorganisatie waarschuwde eerder dat AI de wereldhandel op termijn sterk kan vergroten, maar dat de winst voor armere landen veel kleiner kan uitvallen wanneer de digitale infrastructuurkloof niet wordt gedicht. Daarmee wordt AI niet alleen een technologische vraag, maar ook een ontwikkelingsvraagstuk over stroom, data, opleiding, financiering, regelgeving en eigenaarschap.
Voor ontwikkelingslanden ligt de uitdaging niet in het kopiëren van Silicon Valley, maar in het bouwen van eigen ecosystemen die passen bij lokale noden. Dat betekent investeren in beroepsonderwijs, betrouwbare energie, digitale overheid, databeleid, cloudtoegang, lokale ondernemers en toepassingen in landbouw, zorg, logistiek, onderwijs en publieke dienstverlening. AI wordt pas ontwikkelingskapitaal wanneer het niet alleen servers vult, maar ook productiviteit, exportvermogen en institutionele kwaliteit verhoogt.
Suriname moet uit deze ontwikkeling begrijpen dat de komende investeringsronde niet automatisch naar landen gaat met potentie, maar naar landen die hun potentie kunnen organiseren. Een economie met olievooruitzichten, landbouwgrond, jonge ondernemers en strategische ligging moet nu werken aan digitale vaardigheden, energieplanning, datacentercapaciteit, cyberveiligheid en duidelijke investeringsregels. Wie AI alleen ziet als software, mist het grotere punt, want de echte strijd gaat om infrastructuur, menselijk kapitaal en het vermogen om technologie te vertalen naar productie.
De AI investeringsgolf kan de wereld dus rijker maken, maar ook schever. Kapitaal beweegt sneller dan beleid, en landen die wachten tot de markt vanzelf komt, zullen merken dat de belangrijkste beslissingen elders al genomen zijn. De nieuwe ontwikkelingsvraag is niet of AI de economie verandert, maar welke landen voldoende voorbereid zijn om die verandering niet alleen te ondergaan, maar er zelf waarde uit te halen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
