De voorgenomen afkondiging van de Wet Bescherming Woon en Leefgebieden, beter bekend als de 5-kilometerstraalwet, dreigt opnieuw uit te draaien op een conflict tussen de regering en de Inheemse gemeenschappen van Suriname. Wat wordt gepresenteerd als een wettelijke regeling ter bescherming van woon en leefgebieden, roept bij Inheemse organisaties juist grote zorgen op. Niet omdat bescherming onbelangrijk zou zijn, maar omdat de wijze waarop deze wet opnieuw wordt doorgedrukt, raakt aan een veel fundamenteler probleem, de vraag of Inheemse gemeenschappen daadwerkelijk worden erkend als gelijkwaardige partners wanneer besluiten over hun leefgebieden worden genomen. Volgens Lloyd Read, voorzitter van het Inheems Collectief Suriname, wordt momenteel grote druk uitgeoefend op Inheemse gemeenschappen om met de wet in te stemmen. Dat is een ontwikkeling die ernstig moet worden genomen. Instemming die onder druk tot stand komt, kan moeilijk worden beschouwd als echte participatie. Wanneer een regering eerst besluitvorming voorbereidt en vervolgens gemeenschappen vooral probeert te overtuigen om achteraf akkoord te gaan, wordt inspraak gereduceerd tot een formaliteit.
De geschiedenis van deze wet maakt de huidige situatie extra gevoelig. Read wijst erop dat de wet eerder, na protesten van Inheemsen, niet werd afgekondigd. Toch ligt dezelfde wet nu opnieuw op tafel. Dat roept ernstige vragen op over de lessen die de regering uit het eerdere verzet heeft getrokken. Wanneer bezwaren destijds duidelijk naar voren zijn gebracht en dezelfde wet vervolgens opnieuw wordt gepresenteerd zonder dat sprake lijkt te zijn van een fundamenteel andere benadering, dreigt de overheid het vertrouwen van Inheemse gemeenschappen verder te ondermijnen. Volgens Read werd de wet al in 2017 door De Nationale Assemblée aangenomen, zonder dat Inheemse gemeenschappen daadwerkelijk bij het proces werden betrokken. Als dat inderdaad de wijze was waarop de wet tot stand kwam, dan is het moeilijk vol te houden dat sprake was van een inclusief en zorgvuldig wetgevingsproces. Een wet die rechtstreeks gevolgen kan hebben voor het wonen, leven en functioneren van Inheemse gemeenschappen kan niet op afstand worden ontworpen en vervolgens worden voorgelegd alsof overleg achteraf voldoende is.
Inheemse gemeenschappen zijn geen obstakel voor overheidsbeleid. Zij zijn burgers, gemeenschappen en volgens Read partners van de regering. Dat partnerschap heeft betekenis en kan niet worden gereduceerd tot een uitnodiging voor overleg wanneer de belangrijkste besluiten al zijn voorbereid. Werkelijke participatie betekent dat betrokken gemeenschappen vanaf het begin worden gehoord, dat hun bezwaren serieus worden meegewogen en dat hun rechten niet ondergeschikt worden gemaakt aan bestuurlijke haast. Daarbij komt een nog belangrijker punt, de relatie met het Kalina en Lokono-vonnis. Read stelt dat de wet onderdeel moet zijn van de uitvoering van dat vonnis, waarin collectieve grondenrechten wettelijk worden erkend. Juist daarom is uiterste zorgvuldigheid noodzakelijk. Het gaat hier niet om een gewone beleidsmaatregel of een technische wetswijziging. Het gaat om grond, leefgebied, zeggenschap en de positie van gemeenschappen die al generaties lang verbonden zijn met hun omgeving. De regering moet daarom voorkomen dat de 5-kilometerstraalwet een nieuw symbool wordt van beleid dat over Inheemse gemeenschappen wordt gemaakt in plaats van met hen.
Een wettelijke regeling die bescherming moet bieden, mag niet tegelijkertijd het gevoel creëren dat de mensen die bescherming nodig hebben opnieuw buitenspel worden gezet. De waarschuwing van de Inheemse organisaties verdient dan ook serieuze aandacht. Het opnieuw op tafel leggen van een omstreden wet zonder breed gedragen overeenstemming kan de samenleving verder polariseren en het vertrouwen in de overheid beschadigen. Suriname kan zich geen beleid veroorloven waarin participatie slechts op papier bestaat. Als de regering werkelijk bescherming, rechtszekerheid en erkenning van Inheemse rechten nastreeft, zal zij dat niet moeten bewijzen met snelheid, maar met transparantie, overleg en respect. De geschiedenis van 2017 mag zich niet herhalen. Een wet die de woon en leefgebieden van Inheemse gemeenschappen raakt, krijgt pas legitimiteit wanneer die gemeenschappen zelf daadwerkelijk als volwaardige gesprekspartners worden behandeld. Alles minder dan dat dreigt opnieuw te bewijzen dat mooie woorden over participatie weinig waard zijn wanneer het erop aankomt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
