Aan de vooravond van de grootste economische kans in de moderne geschiedenis van Suriname klinkt uit internationale hoek geen applaus, maar een harde waarschuwing dat het land gevaarlijk traag beweegt. Het IMF heeft in een technisch rapport over het begrotingskader richting de verwachte olieboom duidelijk gemaakt dat Suriname wel wetten heeft aangenomen, maar nog onvoldoende laat zien dat die wetten ook werkelijk worden uitgevoerd. Daarmee verschuift de discussie van politieke belofte naar bestuurlijke discipline, omdat olie zonder strakke regels niet automatisch welvaart brengt, maar ook inflatie, verspilling en nieuwe schulden kan veroorzaken.
Econoom Jim Bousaid schetste bij een beeld dat verder gaat dan een gewone financiële waarschuwing, omdat het volgens hem raakt aan de manier waarop Suriname al decennialang met staatsgeld omgaat. Regeringen geven vaak meer uit dan verantwoord is, begrotingstekorten worden opgevangen met zwakke financiering, waarna inflatie, koersdruk en koopkrachtverlies de gewone burger raken. De paradox is pijnlijk, omdat beleid dat zogenaamd armoede moet bestrijden, juist nieuwe armoede kan maken wanneer de overheid geld uitgeeft zonder dekking, zonder planning en zonder rem.
Het IMF rapport over het versterken van het fiscale raamwerk richting de olieboom is een waarschuwing voor een land dat straks met miljardenstromen moet omgaan. De Comptabiliteitswet en de aangepaste wet rond het Spaar en Stabilisatiefonds vormen op papier een fundament voor meerjarige planning, betere begrotingsdiscipline en verantwoord beheer van inkomsten uit de extractieve sector. Het probleem is dat het fundament er wel ligt, maar de muren, de controlekamers en de mensen die het systeem moeten bedienen, nog onvoldoende zichtbaar zijn.
De nieuwe Comptabiliteitswet vraagt dat de regering niet langer alleen met jaarbegrotingen werkt, maar met een meerjarig kader voor inkomsten, uitgaven en dekking. Dat is essentieel, omdat grote infrastructuurprojecten, onderwijsprogramma’s, zorginvesteringen en oliegerelateerde uitgaven niet binnen één begrotingsjaar kunnen worden begrepen. Een land dat miljoenen of miljarden wil beheren, kan niet blijven functioneren alsof ieder jaar opnieuw losstaat van het vorige en het volgende.
Het Spaar en Stabilisatiefonds heeft daarbij een dubbele functie, omdat het de schokken van wisselende mijnbouw en olie inkomsten moet opvangen en tegelijk vermogen moet bewaren voor toekomstige generaties. Als alle inkomsten meteen in de economie worden gepompt, kan de binnenlandse absorptiecapaciteit worden overschreden, waardoor prijzen stijgen en de burger uiteindelijk minder koopt met hetzelfde inkomen. Oliegeld kan dan veranderen in een binnenlandse drukmachine, waarbij de staat tijdelijk rijker lijkt, maar de samenleving duurder, kwetsbaarder en afhankelijker wordt.
Het punt in de discussie is het verzoek om de uitvoering van de Comptabiliteitswet met drie jaar uit te stellen. Volgens de kritiek van Bousaid is dat gevaarlijk, omdat de eerste olie inkomsten naar verwachting in 2028 kunnen beginnen te vloeien, terwijl uitstel tot 2029 precies het jaar daarvoor zonder voldoende regels laat. Daarmee ontstaat een bestuurlijk gat op het slechtst denkbare moment, omdat staatsmiddelen uit olie dan kunnen binnenkomen zonder dat de kanalisering, toezichtstructuur en begrotingsdiscipline volledig op orde zijn.
Het IMF adviseert volgens de bespreking niet om drie jaar te wachten, maar om de komende twee jaren te gebruiken als overgangsperiode waarin de uitvoering direct begint. Een stuurgroep met deskundigen, een snel geïnstalleerd bestuur van het Spaar en Stabilisatiefonds en een stevige macrofiscale eenheid zijn daarbij geen luxe, maar randvoorwaarden. Suriname heeft één geloofwaardig model nodig waarmee het Planbureau, Financiën, de Centrale Bank, de Belastingdienst en het statistiekapparaat dezelfde werkelijkheid lezen, in plaats van ieder vanuit een eigen technische kamer te rekenen.
Daar komt de waarschuwing van de SEOB bovenop, omdat ook de strijd tegen witwassen, terrorismefinanciering en internationale reputatieschade opnieuw druk zet op de overheid. Het wegvallen of verzwakken van de AML PIU is zorgelijk, omdat Suriname richting CFATF beoordelingen moet aantonen dat wetgeving, handhaving, data en institutionele samenwerking werkelijk functioneren. Een land dat straks olie inkomsten wil aantrekken, investeerders wil overtuigen en toegang wil houden tot internationale financiële netwerken, kan zich geen grijze lijst, zwarte lijst of reputatiebreuk veroorloven.
Een volwassen olie economie begint daarom niet bij pompen, pijpleidingen en politieke toespraken, maar bij instituties die sterker zijn dan partijbelangen. Deskundigen mogen niet worden uitgesloten omdat zij onder een vorige minister hebben gewerkt, omdat technische kennis schaars is en Suriname zich geen bestuurlijke wraakcultuur kan permitteren. Als het land werkelijk lokaal eigenaarschap wil combineren met buitenlandse expertise, moeten sterke Surinaamse counterparts worden ingezet die kunnen meedenken, controleren en leren, zodat kennis niet alleen wordt ingehuurd, maar ook blijft hangen.
De Nationale Assemblée staat daardoor voor een toets die groter is dan een gewone wetswijziging. Parlementariërs moeten bepalen of zij het gemak van uitstel accepteren, of eisen dat de regering het hogere prestatieniveau levert dat deze nieuwe economische fase vereist. Olie kan Suriname optillen, maar zonder begrotingsorde, transparantie, kundige mensen en politieke moed kan dezelfde olie de oude fouten groter maken dan ooit tevoren.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
