We leven in een tijd waarin elk standpunt evenveel gewicht lijkt te dragen. Op sociale media en in het stemhokje klinken alle meningen even luid, ongeacht opleiding, inzicht of morele diepgang. Het adagium van onze tijd is: “Ik voel het, dus het is waar.” Maar waar leidt deze radicale gelijkheidsdrang eigenlijk toe?
Het is een vorm van “gelijkheids idolatrie”, het verheffen van de overtuiging dat iedereen in alles gelijk is tot een quasi-religieuze waarheid. Het probleem? Het is niet waar. Niet iedereen is even geleerd. Niet iedereen is even verstandig. Niet iedereen draagt evenveel verantwoordelijkheid in het publieke debat. En bovenal: niet elke begeerte verdient gehoor.
Toch is precies dat laatste de kern van de moderne levensfilosofie geworden: ontplooi jezelf, volg je passie, wees trouw aan je gevoel. Het zijn slogans die klinken als bevrijding, maar vaak eindigen in onrust, verslaving en eenzaamheid. Wat ooit moreel kompas was, is vervangen door persoonlijke voorkeur. De mens als maat der dingen.
De verdwazing van het ego
De gevaren van deze morele revolutie zijn gevaarlijk. Waar vroeger deugden als matigheid, moed en verstandigheid werden gekoesterd, is vandaag de dag de eigen wil heilig verklaard. Subjectieve begeerte heeft het gezag van geweten en traditie verdrongen.
Maar is elke begeerte dan goed, simpelweg omdat ze wordt gevoeld? Natuurlijk niet. Begeertes kunnen ziekmakend zijn zowel persoonlijk als maatschappelijk. De verslaving aan status, de drift naar genot, het zucht naar macht. Het zijn vormen van begeerte die ons afleiden van wat werkelijk goed is. En wie geen maat heeft buiten zichzelf, zal vroeg of laat verdwalen in zichzelf.
Hier raakt de filosofie aan iets wat de theologie al eeuwen begrijpt: de mens heeft niet alleen morele wetten nodig, maar ook een centrum buiten zichzelf. Niet het ego moet het middelpunt zijn, maar het Goede dat wat boven de mens uitstijgt. De klassieke filosofie noemde het deugd. De christelijke traditie noemt het God.
Vrijheid is niet doen wat je wilt
Werkelijke vrijheid is niet de afwezigheid van grenzen, maar het vermogen om het goede te willen ook wanneer dat moeilijk is. En dat vergt oefening, nederigheid en bovenal: zelfbeheersing. In een wereld waarin het volgen van je hart wordt verheerlijkt, is zelfbeheersing bijna een revolutionaire daad geworden.
Maar wie of wat geeft ons die kracht tot beheersing, tot weerstand tegen onszelf? De klassieke deugdethiek gaf daarop deels antwoord, maar de christelijke visie voegt er iets essentieels aan toe: de genade.
Want wie eerlijk naar zichzelf kijkt, ziet dat hij de strijd met zijn eigen begeertes niet altijd wint. Dat hij keer op keer terugvalt in trots, in wellust, in gemakzucht. En dat de stem van het geweten soms fluistert waar het zou moeten roepen.
De weg omhoog
En dan komt de onvermijdelijke, maar hoopvolle waarheid: om je subjectieve begeerte werkelijk te kunnen beheersen, is een diepe band met Christus essentieel.
Niet omdat religie een zwaktebod zou zijn, maar omdat het christelijk geloof een moreel kader biedt dat hoger ligt dan het ik. Omdat het de mens leert dat hij niet het centrum van het universum is, maar geroepen is tot navolging van Degene die Zichzelf volmaakt beheerste. Die niet leefde voor Zichzelf, maar Zichzelf gaf. In een wereld die de stem van God heeft vervangen door het lawaai van het ego, is die uitnodiging actueler dan ooit. Niet om te onderdrukken, maar om werkelijk vrij te worden.
“Wij mij volgen wil, verloochene zichzelf.”
Niet omdat God een despoot is, maar omdat Hij weet wat wij zelf vaak vergeten: dat het grootste gevaar in de mens, de mens zelf is en dat ware vrede begint waar het ego buigt voor het Goede.
Voor sommigen heet dat het geweten. Voor anderen heet dat de Waarheid. Voor wie gelooft heet hij Koning Christus.
