Een klimaatcrisis die zich jarenlang liet behandelen als een probleem voor verre woestijnen, heeft inmiddels een gebied ter grootte van meer dan India aan nieuwe droge landschappen toegevoegd en schuift steeds nadrukkelijker richting landbouwgronden, rivierbekkens, bossen en steden waarop honderden miljoenen mensen voor hun voedsel en inkomen vertrouwen. Meer dan driekwart van het landoppervlak op aarde werd in de dertig jaar tot 2020 droger dan in de drie decennia daarvoor, terwijl droge gebieden met ongeveer 4,3 miljoen vierkante kilometer uitbreidden en inmiddels 40,6 procent van het mondiale land beslaan, exclusief Antarctica. De ontwikkeling vormt geen tijdelijke afwijking die na een gunstig regenseizoen vanzelf verdwijnt, maar een langdurige verschuiving waarbij hogere temperaturen, veranderende neerslag en toenemende verdamping steeds meer vocht uit bodem en vegetatie trekken.
De ernst van deze verandering wordt regelmatig onderschat doordat droogte, verdroging en woestijnvorming als verwisselbare begrippen worden gebruikt, terwijl zij verschillende gevaren beschrijven. Droogte is een tijdelijke periode met abnormaal weinig neerslag, maar toenemende droogtegraad betekent dat het klimaat van een gebied structureel minder water beschikbaar stelt. Woestijnvorming ontstaat vervolgens wanneer droge gronden door klimaatdruk en verkeerd menselijk gebruik zodanig verslechteren dat vruchtbaarheid, vegetatie en productievermogen verdwijnen. Een land kan een droogte overleven met noodvoorraden en tijdelijke steun, maar een blijvend droger klimaat dwingt tot veranderingen in landbouw, stedenbouw, waterbeheer en economische planning.
BRICS bevindt zich midden in deze dreiging, omdat het samenwerkingsverband enorme bevolkingen, landbouwgebieden, industrieën, bossen en zoetwatervoorraden omvat, maar tegelijk enkele van de meest kwetsbare droge regio’s ter wereld bevat. China, India, Zuid Afrika, Brazilië, Rusland, Iran, Egypte, Ethiopië, Indonesië, Saudi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten beschikken gezamenlijk over grote wetenschappelijke en financiële capaciteit, maar vertegenwoordigen ook sterk uiteenlopende klimaatzones waarin dezelfde crisis zich op totaal verschillende manieren manifesteert. De groep kan daardoor een belangrijk laboratorium voor mondiale oplossingen worden, maar alleen wanneer samenwerking verder gaat dan conferenties, verklaringen en zorgvuldig geformuleerde beloften over duurzame ontwikkeling.
China bestrijdt verwoestijning al tientallen jaren met bomen, zandbarrières, waterprojecten en herstelprogramma’s, maar grote delen van het land blijven droog en kwetsbaar voor bodemdegradatie. De Chinese schaal maakt indrukwekkende resultaten mogelijk, maar vergroot eveneens de gevolgen van ieder beleidsfalen, omdat waterintensieve landbouw, industrie en snelgroeiende steden voortdurend concurreren om dezelfde rivieren en grondwatervoorraden. Een land kan wereldwijd vooroplopen bij zonne energie, windkracht en elektrische voertuigen en tegelijkertijd de grootste uitstoter van broeikasgassen blijven, waardoor technologische vooruitgang en ecologische druk naast elkaar blijven bestaan.
India wordt geconfronteerd met extreme hitte, teruglopende bodemvochtigheid en zware druk op waterbronnen in landbouwgebieden die essentieel zijn voor de nationale voedselvoorziening. Miljoenen boeren blijven afhankelijk van seizoensregens, waardoor een late of zwakke moesson onmiddellijk doorwerkt in oogsten, voedselprijzen, schulden en plattelandsinkomens. Grondwater wordt op veel plaatsen sneller opgepompt dan het zich kan herstellen, waarmee droogte niet alleen door het klimaat wordt veroorzaakt maar ook door een economisch systeem dat meer water verbruikt dan het natuurlijke landschap duurzaam kan leveren.
Zuid Afrika kent al langer perioden van ernstig watertekort, maar de recente droogte in zuidelijk Afrika toonde opnieuw hoe snel landbouw, energievoorziening en voedselzekerheid gelijktijdig kunnen worden geraakt. Zambia en Malawi beleefden in 2024 hun zwaarste droogte in minstens twee decennia, terwijl ook Zimbabwe, Botswana en Namibië ernstige schade ondervonden en tientallen miljoenen mensen in de bredere regio voedselhulp nodig hadden. Een mislukte oogst verlaagt niet alleen de voedselproductie, maar vermindert eveneens de waterstand in reservoirs, beperkt elektriciteit uit waterkracht en dwingt overheden tot kostbare importen op het moment waarop belastinginkomsten juist onder druk staan.
Brazilië bezit een van de grootste zoetwater en bosreserves ter wereld, maar zelfs deze natuurlijke rijkdom biedt geen bescherming tegen structurele verdroging. De Amazone en de Pantanal werden in 2024 getroffen door wijdverspreide droogte, waarbij de neerslag in grote gebieden dertig tot veertig procent onder het normale niveau lag en belangrijke rivieren uitzonderlijk lage standen bereikten. Minder ontbossing helpt de waterkringloop beschermen en officiële satellietwaarschuwingen laten sinds augustus 2025 een sterke daling zien, maar minder bosverlies betekent nog niet dat reeds beschadigde gebieden automatisch herstellen of dat brandgevaar en watertekorten verdwijnen.
Iran, Saudi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten opereren vanuit een veel hardere uitgangspositie, omdat extreme droogte daar geen naderende mogelijkheid maar een permanente fysieke werkelijkheid vormt. Grote steden, industrieën en landbouwsystemen zijn afhankelijk van grondwater, ontzilting, dammen en lange transportverbindingen, waardoor iedere uitbreiding van de economie de vraag naar een schaarse grondstof verder verhoogt. Ontzilting kan drinkwater leveren, maar vraagt grote hoeveelheden energie, produceert geconcentreerde pekel en lost de uitputting van landbouwgrond en natuurlijke ecosystemen niet vanzelf op.
Rusland lijkt door zijn grote rivieren, bossen en vochtige noordelijke gebieden minder kwetsbaar, maar de zuidelijke landbouwregio’s ervaren toenemende hitte, onregelmatige neerslag en verslechtering van bodemkwaliteit. Klimaatverandering verschuift mogelijkheden voor landbouw naar het noorden, maar brengt tegelijk branden, ontdooiende permafrost en nieuwe schade aan infrastructuur mee. Extra landbouwgrond in één gebied compenseert daarom niet automatisch het verlies van vruchtbaarheid, waterzekerheid en bestaande productie in een ander gebied.
Egypte toont hoe grootschalige techniek tijdelijk ruimte kan creëren waar de natuur steeds minder marge biedt. De Al Hammam installatie verwerkt dagelijks ongeveer 7,5 miljoen kubieke meter landbouwafvalwater dat via een kunstmatig kanaal van 174 kilometer wordt aangevoerd en daarna opnieuw wordt gebruikt om landbouw in de New Delta mogelijk te maken. Samenwerking met Chinese partijen rond de productie van membranen voor ontzilting moet de afhankelijkheid van geïmporteerde technologie verminderen en bijdragen aan een nationale ambitie om tegen 2050 dagelijks negen miljoen kubieke meter zeewater te behandelen. Zulke projecten kunnen de watervoorziening versterken, maar veranderen water niet in een onbeperkte grondstof en rechtvaardigen geen landbouwontwikkeling die op lange termijn meer verbruikt dan duurzaam beschikbaar blijft.
Dammen, kanalen, reservoirs en ontziltingsinstallaties behoren tot de noodzakelijke gereedschappen tegen droogte, maar worden gevaarlijk wanneer regeringen ze presenteren als bewijs dat ecologische grenzen door voldoende beton en kapitaal kunnen worden overwonnen. Een dam kan regenwater vasthouden, maar geen neerslag produceren. Een kanaal kan water verplaatsen, maar laat stroomafwaartse gebieden mogelijk verdrogen. Ontzilting kan steden bevoorraden, maar blijft duur voor grootschalige landbouw en kan kustecosystemen aantasten wanneer afvalstromen slecht worden beheerd. De technische oplossing die één tekort verlicht, kan een nieuw probleem creëren wanneer verbruik, ruimtelijke planning en milieugrenzen buiten beschouwing blijven.
Landherstel begint daarom niet bij het planten van zoveel mogelijk bomen, maar bij het herstellen van de volledige water en bodemhuishouding. Verkeerde boomsoorten kunnen meer water verbruiken dan het landschap aankan, monoculturen kunnen kwetsbaar zijn voor brand en ziekte en jonge aanplant sterft wanneer onderhoud na een publieke ceremonie wegvalt. Effectief herstel vraagt inheemse vegetatie, bescherming tegen overbegrazing, herstel van rivieroevers, gecontroleerd grondwatergebruik en landbouwmethoden die organisch materiaal en vocht in de bodem vasthouden.
Boeren hebben daarbij meer nodig dan adviezen om klimaatbestendig te produceren, omdat omschakeling geld, kennis, apparatuur en tijd vraagt. Druppelirrigatie, droogtebestendige gewassen, betere weersinformatie, verzekering, bodemonderzoek en opslag kunnen verliezen beperken, maar blijven buiten bereik wanneer krediet duur is en markten geen hogere prijs betalen voor duurzamere productie. Een land kan duizenden landbouwers trainen en toch nauwelijks verandering bereiken wanneer subsidies verspilling belonen, grondrechten onzeker blijven en tussenhandelaren vrijwel alle commerciële waarde opeisen.
Slimme landbouw mag evenmin worden teruggebracht tot sensoren, satellieten en kunstmatige intelligentie, omdat technologie alleen werkt wanneer gegevens betrouwbaar zijn en boeren de middelen hebben om op waarschuwingen te reageren. Een satelliet kan aantonen dat bodemvocht daalt, maar geen irrigatie leveren aan een gemeenschap zonder reservoir. Een algoritme kan droogterisico voorspellen, maar voorkomt geen misoogst wanneer zaden, krediet en verzekeringen te laat beschikbaar komen. Digitale informatie moet worden verbonden aan uitvoeringscapaciteit, anders wordt de crisis nauwkeuriger gemeten zonder dat zij werkelijk wordt bestreden.
BRICS beschikt al over mogelijkheden om satellietgegevens, landbouwonderzoek, waterkennis en droogtewaarschuwingen gezamenlijk te ontwikkelen. Eerdere afspraken over een gezamenlijke constellatie voor aardobservatie en samenwerking via landbouwplatforms bieden een basis om bodemverlies, vegetatie, branden en waterstanden op vergelijkbare wijze te volgen. De werkelijke doorbraak ontstaat pas wanneer deze informatie niet alleen tussen ministeries circuleert, maar tijdig beschikbaar komt voor provincies, boeren, waterbeheerders en lokale gemeenschappen die besluiten op het terrein moeten nemen.
De BRICS samenwerking voor landherstel die in 2025 werd gelanceerd, kan politieke verklaringen verbinden aan bodemconservering, herstel van wetlands, rivieroevers, mangroven en aangetaste landbouwgrond. Correctie van bodemverzuring en verzilting, technische ondersteuning en onderzoek behoren tot de aangekondigde prioriteiten. Het initiatief krijgt echter pas betekenis wanneer projecten openbaar worden geselecteerd, resultaten onafhankelijk worden gemeten en financiering ook kleine boeren en lokale gemeenschappen bereikt in plaats van uitsluitend grote landbouwbedrijven en bouwconsortia.
De New Development Bank kan een belangrijke financieringsrol vervullen, omdat de instelling eind 2025 ongeveer 43 miljard Amerikaanse dollar voor 139 projecten had goedgekeurd en binnen haar strategie streeft naar veertig procent klimaatgerelateerde financiering. De portefeuille omvat duizenden kilometers aan water en kanaalinfrastructuur, uitbreiding van waterzuivering en projecten rond energie en klimaatbestendigheid. De bedragen blijven echter klein vergeleken met de totale behoefte van de lidstaten en een lening voor infrastructuur is niet automatisch duurzaam wanneer het project waterverbruik stimuleert, gemeenschappen verdringt of regeringen met nieuwe schulden achterlaat.
Een geloofwaardig BRICS programma tegen verdroging moet daarom meer doen dan geld beschikbaar stellen. Leningen behoren te worden gekoppeld aan meetbare verbetering van bodemkwaliteit, waterbeschikbaarheid, landbouwopbrengsten en ecologische weerbaarheid. Projecten moeten eveneens worden beoordeeld op onderhoudskosten en gevolgen na twintig of dertig jaar, omdat een indrukwekkende installatie weinig waarde heeft wanneer lokale autoriteiten later geen reserveonderdelen, energie of gespecialiseerd personeel kunnen betalen.
Grensoverschrijdende rivierbekkens vormen een extra politieke test, omdat water geen nationale verklaringen of diplomatieke slogans respecteert. Een dam, irrigatieproject of industriële zone in het ene land kan de beschikbaarheid stroomafwaarts verminderen en spanningen tussen buurlanden vergroten. BRICS kan alleen geloofwaardig over klimaatweerbaarheid spreken wanneer zijn leden transparantie, gegevensdeling en eerlijke afspraken ondersteunen, ook wanneer nationale belangen botsen en een machtige staat meer water kan opeisen dan een kleinere buur kan verdedigen.
De graslanden en steppegebieden verdienen daarbij dezelfde aandacht als bossen, omdat zij een groot deel van het landoppervlak bedekken en voedsel, biodiversiteit en inkomen leveren aan honderden miljoenen mensen. Overbegrazing, mijnbouw, droogte en verkeerde landindeling hebben veel van deze gebieden aangetast, waardoor bodems eroderen en nomadische gemeenschappen hun bestaansbasis verliezen. De Silk Road Caravan trekt in 2026 door Eurazië om herstelprojecten en kennis van herders zichtbaar te maken en eindigt bij de grote conferentie over woestijnvorming die van 17 tot en met 28 augustus in Ulaanbaatar wordt gehouden.
Traditionele kennis mag tijdens zulke bijeenkomsten niet worden gebruikt als decoratie naast moderne technologie, omdat herders en lokale gemeenschappen vaak generaties ervaring hebben met mobiliteit, waterpunten en het voorkomen van overbelasting van kwetsbare grond. Grenzen, privatisering en vaste landbouwprojecten kunnen die mobiliteit beperken en daardoor juist meer druk op kleinere gebieden veroorzaken. Klimaatbeleid dat de gebruikers van het landschap uitsluit, kan technisch indrukwekkend zijn en ecologisch toch mislukken.
De strijd tegen verdroging vraagt eveneens een eerlijker economische beoordeling van water. Te lage tarieven stimuleren verspilling en bevoordelen grote gebruikers, maar plotselinge prijsverhogingen treffen arme gezinnen en kleine boeren onevenredig zwaar. Overheden moeten basisgebruik beschermen, overmatig verbruik zwaarder belasten en subsidies verschuiven van volume naar efficiëntie. Een onderneming die miljoenen kubieke meters water verbruikt, behoort niet dezelfde bescherming te krijgen als een huishouden dat voldoende drinkwater probeert te behouden.
Suriname mag zijn uitgestrekte bossen en overvloedige regenval niet verwarren met permanente bescherming tegen droogte, omdat slecht ruimtelijk beleid, mijnbouw, ontbossing, brand en gebrekkige wateropslag lokale ecosystemen snel kunnen verzwakken. Investeringen in stroomgebieden, bodemmonitoring, landbouwonderzoek, brandbeheersing en regionale wateropslag moeten worden uitgevoerd voordat langere droge perioden de productie, drinkwatervoorziening en elektriciteit onder druk zetten. Toekomstige olie inkomsten bieden de mogelijkheid om deze weerbaarheid op te bouwen, maar verliezen hun ontwikkelingswaarde wanneer het land pas reageert nadat verdroogde landbouwgronden, lage reservoirs en bosbranden de rekening presenteren.
BRICS beschikt over voldoende geld, technologie, landbouwkennis en politieke invloed om een belangrijk tegenwicht te vormen tegen de uitbreiding van droge gebieden, maar de natuur zal de groep niet beoordelen op het aantal werkgroepen, topverklaringen of geplante bomen. De werkelijke maatstaf ligt bij de hoeveelheid water die duurzaam wordt bespaard, de bodem die opnieuw vruchtbaar wordt, de landbouwers die hun inkomen behouden en de gemeenschappen die een volgende droogte kunnen doorstaan zonder hun land te verlaten. Woestijnen breiden zich niet uit omdat de wereld te weinig plannen heeft geschreven, maar omdat regeringen te lang geloofden dat economische groei kon doorgaan zonder de grenzen van water, bodem en klimaat serieus te nemen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
