Terwijl Suriname zich opmaakt voor economische groei door olie en gas, dreigt een groot deel van de bevolking buiten de boot te vallen. NPS-parlementariër Poetini Atompai waarschuwt dat stijgende vastgoedprijzen en hogere kosten van levensonderhoud de sociale ongelijkheid verder kunnen verdiepen. Volgens hem moet de regering nu ingrijpen, voordat de verwachte rijkdom voor gewone burgers vooral een belofte op papier blijft. De ontwikkeling van de olie en gassector wordt vaak gepresenteerd als een historische kans voor Suriname. Nieuwe hotels, havens en andere economische activiteiten moeten investeringen, werkgelegenheid en inkomsten opleveren. Maar achter dat optimistische vooruitzicht schuilt een ongemakkelijke vraag, wie gaat daadwerkelijk profiteren van de verwachte rijkdom en wie zal de rekening betalen? NPS-parlementariër Poetini Atompai vreest dat de economische vooruitgang vooral ten goede zal komen aan een beperkte groep, terwijl de rest van de bevolking steeds meer moeite krijgt om rond te komen. Zijn waarschuwing legt een fundamenteel probleem zichtbaar, economische groei is niet automatisch hetzelfde als maatschappelijke vooruitgang.
Een van de duidelijkste signalen van de groeiende ongelijkheid is volgens Atompai de ontwikkeling van de vastgoedmarkt. Hij wijst erop dat de prijzen van onroerend goed in de afgelopen periode met ongeveer vijftig procent zijn gestegen. Zelfs de goedkoopste percelen met elektriciteit, water en verharde wegen beginnen volgens hem bij 22.000 euro. Die vraag raakt aan een probleem dat veel verder gaat dan de vastgoedsector. Wanneer grond en woningen voor grote groepen burgers onbetaalbaar worden, dreigt economische ontwikkeling juist bestaande achterstanden te versterken. Mensen met voldoende kapitaal kunnen profiteren van stijgende vastgoedwaarden, terwijl gezinnen zonder vermogen steeds verder achterop raken. Daarmee ontstaat het risico dat de verwachte olierijkdom niet alleen ongelijk wordt verdeeld, maar dat ook de toegang tot basisbehoeften zoals huisvesting verder onder druk komt te staan. Wie geen grond bezit, kan immers geconfronteerd worden met hogere aankoopprijzen en mogelijk stijgende woonlasten, zonder dat het eigen inkomen in hetzelfde tempo meegroeit. De komst van hotels, havens en andere grote projecten mag daarom niet uitsluitend worden beoordeeld op hun omvang of zichtbaarheid.
De cruciale vraag is of deze ontwikkelingen ook de koopkracht en bestaanszekerheid van de gemiddelde Surinamer verbeteren. Atompai verwijst ook naar de uitspraak van president Jennifer Simons dat Suriname onvoldoende voorbereid is op de ontwikkelingen die vanaf 2028 worden verwacht. Die waarschuwing roept vragen op over de voorbereiding van de overheid op de economische en maatschappelijke gevolgen van de olie en gasproductie. Als de regering erkent dat het land onvoldoende voorbereid is, moet duidelijk worden welke maatregelen nodig zijn en wanneer die worden uitgevoerd. Voorbereiding mag niet beperkt blijven tot begrotingen, investeringsplannen en infrastructuurprojecten. Ook de betaalbaarheid van wonen, energie, water en andere basisvoorzieningen moet centraal staan. De uitdaging is niet alleen om economische groei te realiseren, maar ook om te voorkomen dat de kosten ervan onevenredig zwaar op de bevolking drukken. Zonder gericht beleid kunnen hogere vastgoedprijzen en toenemende economische activiteit de verschillen tussen huishoudens met en zonder financiële middelen verder vergroten.
Daarbij is het van belang dat de regering niet wacht totdat de problemen zich volledig manifesteren. Zodra prijzen sterk stijgen en burgers hun toegang tot essentiële voorzieningen verliezen, wordt het aanzienlijk moeilijker om de gevolgen te corrigeren. Atompai pleit voor marktconforme tarieven voor elektriciteit en water, gecombineerd met gerichte subsidies voor burgers die deze tarieven niet kunnen betalen. Daarmee kiest hij voor een benadering waarbij prijzen niet noodzakelijk voor iedereen kunstmatig laag worden gehouden, maar kwetsbare huishoudens wel worden beschermd. Zo’n beleid vereist echter meer dan een aankondiging. De overheid zal duidelijk moeten vaststellen welke huishoudens ondersteuning nodig hebben, hoe hoog die ondersteuning moet zijn en hoe wordt voorkomen dat subsidies terechtkomen bij mensen die ze niet nodig hebben. Ook moet worden voorkomen dat marktconforme tarieven leiden tot een situatie waarin gezinnen noodgedwongen bezuinigen op essentiële voorzieningen. Een hervorming van tarieven kan alleen sociaal verantwoord zijn wanneer de bescherming van kwetsbare groepen vooraf goed is geregeld.
De bredere vraag is of de regering tijdig een samenhangend beleid ontwikkelt dat economische groei koppelt aan koopkracht, betaalbare huisvesting en sociale bescherming. Zonder zulke waarborgen bestaat het gevaar dat de baten van de olie en gasindustrie geconcentreerd raken, terwijl de maatschappelijke kosten breed worden gedragen. Atompai waarschuwt dat een zichtbaar gemoderniseerd Suriname niet automatisch een land is waarin iedereen beter leeft. Het land zal mooi zijn, een deel zal ontwikkeld zijn, maar het gedeelte van de mensen die het moeilijker hebben om zich te redden, is niet om naar huis te schrijven. Die uitspraak vormt de kern van het debat over de toekomstige olierijkdom. De regering staat daarmee voor een belangrijke opdracht, voorkomen dat economische groei uitmondt in een samenleving waarin welvaart steeds zichtbaarder wordt, maar voor een groot deel van de bevolking onbereikbaar blijft. De waarschuwing van Atompai vraagt daarom om meer dan politieke erkenning. Er zijn concrete beleidsmaatregelen, duidelijke prioriteiten en controleerbare resultaten nodig. Want als Suriname zich niet tijdig voorbereidt op de sociale gevolgen van de olie en gasontwikkeling, bestaat het risico dat de toekomstige rijkdom niet de ongelijkheid vermindert, maar deze juist verder verankert.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
