In de diplomatieke coulissen rond de Oekraïneoorlog tekent zich een nieuw en ongemakkelijk hoofdstuk af. Want volgens meerdere ingewijden dringt Washington er achter gesloten deuren op aan dat president Volodymyr Zelenski zich neerlegt bij een door de Verenigde Staten opgesteld vredeskader waarin Kiev delen van zijn grondgebied prijsgeeft en bereid moet zijn het leger in te krimpen.
Twee bronnen die bekend zijn met de gesprekken schetsen een plan waarin niet alleen gebieden aan Rusland zouden worden afgestaan, maar ook de omvang en slagkracht van de Oekraïense strijdkrachten omlaag moeten, iets wat neerkomt op een fundamentele herschikking van de veiligheidsarchitectuur van het land. Kiev zou deze contouren moeten accepteren, terwijl de eigen diplomaten geen directe inbreng hadden bij het opstellen van het voorstel en slechts via diplomatieke signalen zijn geïnformeerd.
Officieel houdt Washington de kaken stijf op elkaar, maar de toon van de Amerikaanse diplomatie verraadt dat er aan een uitweg wordt gesleuteld die minder draait om symbolische verklaringen en meer om harde ruil, met territorium en militaire capaciteit als fiches op tafel. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken benadrukt in publieke uitingen dat er wordt gewerkt aan een lijst van opties om de oorlog te beëindigen, met de kanttekening dat een duurzame vrede alleen mogelijk is als beide partijen pijnlijke concessies doen en politieke risico’s durven nemen.
Voor Kiev komt de druk op een moment dat het militair onder spanning staat en politiek wordt uitgehold door interne schandalen, met het vertrek van sleutelfiguren in de regering als teken dat de verontwaardiging over corruptie niet langer kan worden weggemasseerd. Tegelijk lijkt Moskou geen millimeter te bewegen op de eigen eisen en houdt het vast aan de lijn dat Oekraïne de deur naar het NAVO lidmaatschap moet sluiten en zijn troepen volledig moet terugtrekken uit regio’s die het Kremlin als Russisch bestempelt, terwijl Russische eenheden gestaag terrein blijven winnen in het oosten en met raketregen het Oekraïense energienet treffen.
Zelenski zoekt intussen steun op meerdere fronten en reisde voor overleg naar Ankara, waar hij met de Turkse president sprak over mogelijke formats voor nieuwe gesprekken. In zijn openbare boodschap na het bezoek legde hij de nadruk op gecoördineerd optreden met bondgenoten en op de noodzaak van sterk Amerikaans leiderschap om het bloedvergieten te stoppen. Waarmee hij impliciet bevestigde dat hij de sleutel voor een doorbraak nog altijd vooral in Washington ziet liggen.
Dat beeld werd versterkt doordat een hoge delegatie van het Amerikaanse leger zich in Kiev meldde voor een verkennende missie, met gesprekken op de agenda die niet alleen gaan over wapens en training, maar ook over de contouren van de veiligheidsgaranties die de Verenigde Staten en hun partners op tafel zouden kunnen leggen als onderdeel van een mogelijke deal. In financiële markten zorgde het vooruitzicht van een versneld vredesspoor voor een opmerkelijke sprong in de waarde van Oekraïense staatsobligaties, een signaal dat beleggers speculeren op een einde aan de oorlog, zelfs als dat ten koste gaat van territoriale integriteit.
Wat precies wordt gevraagd van Oekraïne blijft omstreden, zeker nu berichtgeving de ronde doet dat er wordt gesproken over het formaliseren van Russische controle over delen van het oosten die nog niet eens volledig door Russische troepen zijn ingenomen, in ruil voor vergaande veiligheidsbeloften aan Kiev en Europa. Europese diplomaten waarschuwen dat een dergelijke koers gemakkelijk kan aanvoelen als het in het nauw drijven van een bondgenoot, en wijzen erop dat geen enkel plan levensvatbaar is als de wensen van Oekraïne zelf of de zorgen van Europese hoofdsteden slechts bijzaak zijn.
Sommige Europese vertegenwoordigers noemen het idee om het Oekraïense leger af te bouwen eerder een echo van Russische verlanglijstjes dan een serieus voorstel van westerse zijde, omdat het de onderhandelingspositie van Kiev blijvend zou verzwakken. Tegelijk klinkt in andere hoofdsteden de vrees dat het momentum om de oorlog te bevriezen langzaam wegglijdt nu Rusland zijn voorwaarden herhaaldelijk heeft vastgeklonken en de lijn tussen druk uitoefenen op een partner en het ondermijnen van zijn soevereiniteit dunner wordt.
Turkije probeert zich opnieuw te positioneren als bemiddelaar en wijst op de eerdere gespreksronde in de beginfase van de oorlog, toen in Istanbul een eerste voorzichtig raamwerk op tafel lag voordat het front zich verhardde. Het Kremlin laat weten niet aanwezig te zijn bij het recente overleg in Ankara, maar staat wel open voor later overleg over de uitkomsten, een formule die Moskou de ruimte geeft af te wachten of de Amerikaanse druk op Kiev resultaten oplevert zonder zelf formeel te zijn gebonden.
Achter al deze diplomatieke bewegingen blijft het simpele feit dat Russische troepen nog steeds een aanzienlijk deel van het Oekraïense grondgebied controleren en dagelijks nieuwe aanvallen uitvoeren, waarmee elke theoretische blauwdruk voor vrede wordt getekend tegen het decor van rookpluimen en sirenes. Zolang er geen helder antwoord is op de vraag hoeveel land, hoeveel wapens en hoeveel veiligheid Oekraïne wordt gegund in een mogelijke regeling, blijft elk plan een risicovol schaakspel waarin elke zet zowel een einde aan de oorlog dichterbij kan brengen als de kiem kan leggen voor een volgende ronde van instabiliteit.
