Wereldleiders falen op klimaattop COP31, economische belangen van olieproducenten blokkereDe internationale strijd tegen klimaatverandering is tijdens de klimaattop COP31 in het Turkse Antalya uitgelopen op een diplomatieke confrontatie die de diepe verdeeldheid tussen economische grootmachten, olieproducerende landen en kwetsbare ontwikkelingsstaten opnieuw pijnlijk zichtbaar heeft gemaakt, nadat ruim twee weken onderhandelen niet voldoende bleken om overeenstemming te bereiken over een gezamenlijk klimaatbesluit. De Europese Unie, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en verschillende andere landen weigerden op zondag 22 november 2026 hun goedkeuring te verlenen aan een slotverklaring waarin volgens hen de belangrijkste oorzaak van de mondiale opwarming, het grootschalige gebruik van fossiele brandstoffen, onvoldoende werd erkend. De onderhandelingen, die oorspronkelijk op vrijdag hadden moeten worden afgerond, liepen ruim twee dagen uit zonder dat de betrokken regeringen hun fundamentele meningsverschillen konden overbruggen. De Turkse conferentievoorzitter Murat Kurum moest uiteindelijk erkennen dat er geen consensus bestond over de voorgelegde documenten en kondigde aan geen nieuwe onderhandelingstekst meer te zullen presenteren. Daarmee eindigde een internationale bijeenkomst die juist bedoeld was om de uitvoering van eerdere klimaatverplichtingen te versnellen, zonder de politieke overeenstemming die noodzakelijk was om een krachtig gezamenlijk signaal af te geven. Achter deze diplomatieke mislukking schuilt een veel groter economisch conflict, omdat landen die hun welvaart en overheidsinkomsten grotendeels ontlenen aan aardolie en aardgas andere belangen verdedigen dan staten die de financiële en maatschappelijke gevolgen van klimaatverandering nu al dagelijks ondervinden.
De belangrijkste breuklijn ontstond over de vraag of de internationale gemeenschap opnieuw expliciet moest bevestigen dat het gebruik van fossiele brandstoffen moet worden teruggedrongen. Tijdens COP28 in Dubai werd in december 2023 voor het eerst binnen een mondiale klimaatovereenkomst erkend dat de wereld een overgang weg van fossiele energie binnen haar energiesystemen moet realiseren. Die afspraak werd destijds beschouwd als een belangrijke diplomatieke doorbraak, omdat eerdere klimaatonderhandelingen zich voornamelijk richtten op het verminderen van broeikasgasemissies zonder de belangrijkste energiebronnen rechtstreeks te benoemen. In Antalya wilden verschillende Europese landen en kwetsbare eilandstaten deze afspraak verder concretiseren, maar olieproducerende landen onder leiding van onder meer Saudi-Arabië verzetten zich tegen nieuwe formuleringen die volgens hen onvoldoende rekening hielden met de wereldwijde energiebehoefte. Rusland waarschuwde dat een te snelle vermindering van het aanbod van olie en gas, zonder een overeenkomstige daling van de vraag, kan leiden tot energietekorten, internationale prijsschokken en een grotere afhankelijkheid van vervuilendere brandstoffen. Saudi-Arabië benadrukte dat verschillende technologieën en energiebronnen beschikbaar moeten blijven om de overgang economisch uitvoerbaar te maken. De Europese Unie wees deze benadering in haar voorgestelde vorm af en stelde dat een klimaatverklaring die fossiele brandstoffen niet rechtstreeks behandelt, onvoldoende geloofwaardig is. Ook Noorwegen, dat zelf een belangrijke producent van aardolie en aardgas is, verzette zich tegen de voorgestelde tekst omdat deze volgens de Noorse regering een achteruitgang betekende ten opzichte van eerder gemaakte afspraken.
De confrontatie werd verder aangescherpt door de discussie over koolstofafvang en de toekomstige rol van elektriciteit in de wereldeconomie. Gastland Turkije had voorgesteld om het aandeel van elektriciteit in het wereldwijde finale energieverbruik tegen 2035 te verhogen tot ongeveer 35 procent, tegenover circa 20 procent op dit moment. Een dergelijke ontwikkeling kan bijdragen aan lagere emissies wanneer de elektriciteit voornamelijk afkomstig is uit schone energiebronnen, maar biedt minder klimaatvoordeel wanneer de extra productie grotendeels afhankelijk blijft van steenkool en aardgas. Verschillende landen vreesden daarom dat een overeenkomst over elektrificatie zonder duidelijke eisen aan de herkomst van elektriciteit vooral een politieke overwinning zou opleveren zonder voldoende daadwerkelijke vermindering van de uitstoot. Ook voorstellen om technologie voor het afvangen en opslaan van koolstofdioxide een prominentere rol te geven, veroorzaakten weerstand. Deze technologie kan onder bepaalde omstandigheden bijdragen aan het beperken van industriële emissies, maar vereist aanzienlijke investeringen, betrouwbare opslagvoorzieningen en langdurige controle op de opgeslagen koolstof. Critici vrezen dat een te grote nadruk op dergelijke oplossingen kan worden gebruikt om nieuwe investeringen in fossiele energie te rechtvaardigen, zonder dat de afhankelijkheid daarvan structureel wordt verminderd. De discussie illustreert hoe ingewikkeld de internationale energietransitie inmiddels is geworden, omdat landen niet uitsluitend onderhandelen over milieudoelstellingen, maar tegelijkertijd hun toekomstige industriële ontwikkeling, energieprijzen, exportinkomsten en strategische economische positie proberen veilig te stellen.
De hardste kritiek kwam echter van landen die relatief weinig bijdragen aan de wereldwijde uitstoot, maar bijzonder kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Vanuatu waarschuwde dat een overeenkomst die onvoldoende rekening houdt met de internationaal overeengekomen doelstelling om de opwarming tot 1,5 graden Celsius te beperken, ernstige gevolgen kan hebben voor de toekomst van kleine eilandstaten. De Marshalleilanden verwierpen eveneens de gedachte dat een zwak akkoord als aanvaardbaar compromis zou kunnen worden gepresenteerd wanneer de bescherming van hun bevolking en grondgebied onvoldoende wordt gewaarborgd. Ook Nepal en de groep van minst ontwikkelde landen spraken hun teleurstelling uit over het ontbreken van een betekenisvolle uitkomst. Deze landen worden geconfronteerd met risico’s zoals stijgende zeespiegels, aantasting van kustgebieden, extreme regenval, langdurige droogte en beschadiging van essentiële infrastructuur, terwijl hun financiële mogelijkheden om zich daartegen te beschermen beperkt blijven. De Filipijnen benadrukten dat klimaatdoelstellingen weinig betekenis hebben wanneer daar onvoldoende financiering, technologische ondersteuning en institutionele capaciteit tegenover staan. Daarmee kwam opnieuw een fundamentele ongelijkheid binnen het internationale klimaatbeleid aan het licht, omdat landen die historisch het minst hebben bijgedragen aan de uitstoot van broeikasgassen vaak onvoldoende middelen beschikken om hun economieën en bevolking te beschermen. De onenigheid over financiering maakt het probleem nog ingewikkelder, omdat ontwikkelingslanden behoefte hebben aan voorspelbare middelen voor kustbescherming, waterbeheer, landbouw, gezondheidszorg en herstel na natuurrampen, terwijl grote economieën terughoudend blijven tegenover nieuwe financiële verplichtingen.
De politieke impasse betekent niet dat eerdere internationale klimaatafspraken automatisch vervallen, maar zij verzwakt wel het vertrouwen in het vermogen van de Verenigde Naties om nieuwe collectieve maatregelen af te dwingen. Het Klimaatakkoord van Parijs blijft van kracht en landen behouden hun bestaande verplichtingen binnen het internationale klimaatstelsel. De mislukte slotverklaring laat echter zien hoe moeilijk het is om die afspraken verder aan te scherpen wanneer nationale economische belangen rechtstreeks met elkaar botsen. De Britse klimaatonderhandelaar Kate Hughes stelde dat de voorgestelde overeenkomst onvoldoende recht deed aan de wetenschappelijke urgentie en de gevolgen waarmee kwetsbare gemeenschappen worden geconfronteerd. Ook Denemarken benadrukte dat het Europese verzet niet in de eerste plaats betrekking had op de financieringsafspraken, maar vooral op het ontbreken van voldoende duidelijke bepalingen over fossiele brandstoffen en de wetenschappelijke uitgangspunten van het klimaatbeleid. De Belgische klimaatminister Jean-Luc Crucke verdedigde het besluit om niet met een ontoereikend akkoord in te stemmen, omdat internationale samenwerking volgens hem niet mag betekenen dat landen voortdurend bestaande ambities moeten afzwakken om politieke overeenstemming te bereiken. De Turkse voorzitter Kurum stelde daarentegen dat de deelnemende landen door hun aanhoudende meningsverschillen een resultaat hebben geblokkeerd waarop miljoenen mensen wereldwijd hadden gehoopt. De tegenstellingen maken duidelijk dat het internationale klimaatoverleg steeds sterker onder druk komt te staan door geopolitieke concurrentie, economische afhankelijkheden en verschillen in de mate waarin landen bereid zijn nationale belangen ondergeschikt te maken aan gezamenlijke langetermijndoelstellingen.
De uitkomst van COP31 verdient bijzondere aandacht in Suriname, omdat het land zich op een historisch kruispunt bevindt waarop de toekomstige inkomsten uit offshore olieproductie nieuwe economische mogelijkheden creëren, maar tegelijkertijd de verantwoordelijkheid vergroten om nationale ontwikkeling te verbinden aan internationale klimaatverplichtingen. Met de geplande start van de grootschalige productie in Blok 58 in 2028 kan Suriname beschikken over aanzienlijke financiële middelen die kunnen worden gebruikt voor infrastructuur, onderwijs, gezondheidszorg en technologische ontwikkeling. Die economische kansen mogen echter niet verhullen dat een groot deel van de bevolking en de belangrijkste economische activiteiten zich bevindt in een laaggelegen kustgebied dat kwetsbaar is voor overstromingen, veranderingen in neerslagpatronen en een stijgende zeespiegel. De internationale impasse laat zien dat landen niet uitsluitend kunnen vertrouwen op toekomstige klimaatfinanciering of politieke verklaringen van grote mogendheden om hun eigen weerbaarheid te vergroten. Het is daarom van belang om de verwachte petroleuminkomsten tijdig te verbinden aan een nationale investeringsstrategie waarin kustbescherming, waterbeheer, moderne energievoorziening, klimaatbestendige landbouw en technologische kennis een centrale plaats krijgen. De omvangrijke Surinaamse bossen vormen daarbij een belangrijke natuurlijke rijkdom waarvan de internationale klimaatwaarde mogelijkheden kan bieden voor aanvullende financiering, mits transparante en controleerbare mechanismen worden ontwikkeld. De uitdaging bestaat erin de economische voordelen van olie en gas niet tegenover duurzame ontwikkeling te plaatsen, maar de toekomstige inkomsten juist te benutten om een productievere, minder kwetsbare en beter gediversifieerde economie op te bouwen. Een land dat zijn natuurlijke hulpbronnen verstandig beheert, hoeft zijn huidige economische mogelijkheden niet te verwaarlozen, maar moet wel voorkomen dat tijdelijke inkomsten ten koste gaan van de financiële en ecologische zekerheid van toekomstige generaties.
De mislukking van COP31 legt uiteindelijk een structurele zwakte bloot binnen de internationale klimaatdiplomatie, omdat bijna tweehonderd landen wel erkennen dat klimaatverandering een mondiale bedreiging vormt, maar fundamenteel verdeeld blijven over de economische offers en financiële verantwoordelijkheden die noodzakelijk zijn om deze bedreiging daadwerkelijk te beperken. Olieproducerende staten verdedigen hun energiebelangen en waarschuwen voor de gevolgen van een onrealistische overgang, Europese landen eisen geloofwaardige afspraken over het terugdringen van fossiele brandstoffen en kwetsbare ontwikkelingslanden verlangen vooral bescherming tegen een klimaatcrisis die hun bestaanszekerheid bedreigt. Al deze belangen hebben een eigen economische en maatschappelijke betekenis, maar de onderhandelingen tonen aan dat het steeds moeilijker wordt ze binnen één internationaal akkoord met elkaar te verenigen. De beslissing om de voorgestelde slotverklaring niet aan te nemen, voorkomt dat een zwakke tekst als een nieuwe mondiale doorbraak wordt gepresenteerd, maar betekent tegelijkertijd dat belangrijke mogelijkheden voor aanvullende internationale samenwerking onbenut blijven. De komende jaren zullen daarom moeten uitwijzen of landen bereid zijn buiten de vastgelopen onderhandelingen om concrete investeringen te doen in schone energie, klimaatbestendige infrastructuur en financiële ondersteuning voor kwetsbare economieën. De grootste bedreiging voor de geloofwaardigheid van de internationale klimaatagenda is immers niet uitsluitend dat regeringen van mening verschillen, maar dat de wereld steeds meer tijd verliest aan politieke onderhandelingen over problemen waarvan de economische en maatschappelijke gevolgen al zichtbaar zijn. Wanneer internationale conferenties blijven eindigen zonder uitvoerbare besluiten, dreigt klimaatdiplomatie te veranderen in een kostbaar ritueel waarin landen uitgebreid spreken over de toekomst van de planeet, maar onvoldoende verantwoordelijkheid nemen voor de maatregelen die vandaag noodzakelijk zijn.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com