De Belastingdienst heeft tijdens de voorbereiding van de Wet Rechtspraak Belastingzaken een onthutsende mededeling gedaan, sommige bezwaarschriften liggen al 35 jaar bij de dienst. Daarmee wordt een structureel probleem blootgelegd dat veel verder gaat dan administratieve achterstanden. Het gaat om belastingplichtigen die decennialang in onzekerheid verkeren, zonder tijdige beslissing en zonder effectieve mogelijkheid om de overheid ter verantwoording te roepen. De ontwerpwet, die vandaag op de agenda van De Nationale Assemblee staat, moet hierin verandering brengen. Maar de discussie over overgangstermijnen, personeelscapaciteit en uitvoerbaarheid roept tegelijkertijd de vraag op hoe snel belastingplichtigen daadwerkelijk aanspraak kunnen maken op betere rechtsbescherming. Het Hof van Justitie heeft nadrukkelijk aangegeven dat haast geboden is met de invoering van belastingrechtspraak. Volgens het Hof is de huidige rechtsbescherming van belastingbetalers onvoldoende. Dat oordeel krijgt een bijzondere betekenis tegen de achtergrond van bezwaren die soms al generaties lang onbehandeld blijven. Een bezwaarschrift dat 35 jaar onafgehandeld blijft, is niet slechts een administratief probleem. Het betekent dat burgers en ondernemingen langdurig worden geconfronteerd met onzekerheid over hun financiële verplichtingen, zonder dat een onafhankelijke rechter de kwestie kan beoordelen.
Daarmee wordt de rechtszekerheid ernstig onder druk gezet. De nieuwe wet moet belastinggeschillen onderbrengen bij de gewone rechterlijke macht. Belastingplichtigen kunnen hun geschil eerst voorleggen aan de kantonrechter in belastingzaken en vervolgens hoger beroep instellen bij het Hof van Justitie. Ook wanneer de inspecteur niet tijdig beslist op een bezwaar, moet een gang naar de rechter mogelijk worden. Juist die laatste voorziening is essentieel. Een overheid die niet beslist, mag niet onbeperkt bepalen wanneer een burger toegang krijgt tot de rechter. Een van de belangrijkste discussiepunten betreft de termijn waarbinnen de Belastingdienst op bezwaarschriften moet beslissen. In een nota van wijziging is de oorspronkelijke termijn van één jaar teruggebracht naar zes maanden. Dat lijkt een belangrijke stap vooruit, maar de uitvoerbaarheid ervan blijft onderwerp van discussie. De Belastingdienst heeft gepleit voor een aanvankelijke termijn van één jaar, gevolgd door een overgangsperiode van drie jaar om uiteindelijk de termijn van zes maanden te realiseren. Binnen de Commissie van Rapporteurs zijn eveneens twijfels geuit over de haalbaarheid van de kortere termijn. Het tekort aan deskundigen en de lage overheidssalarissen zouden het aantrekken van voldoende personeel bemoeilijken.
Die argumenten verdienen aandacht, maar mogen niet worden gebruikt om gebrekkige rechtsbescherming opnieuw voor onbepaalde tijd te verlengen. Personeelsproblemen en organisatorische tekortkomingen zijn verantwoordelijkheden van de overheid en mogen niet structureel worden afgewenteld op belastingplichtigen. Een overgangsregeling kan noodzakelijk zijn, maar moet een duidelijk eindpunt hebben. Anders dreigt de nieuwe wet vooral een belofte te worden waarvan de uitvoering opnieuw jaren op zich laat wachten. De voorbereiding van de belastingrechtspraak is inmiddels gedeeltelijk in gang gezet. Hoogleraar Caribisch Formeel Belastingrecht Arno van Suilen heeft aangegeven dat twintig rechters zijn opgeleid. Twee rechters met een fiscale achtergrond zouden de behandeling van belastingzaken in eerste aanleg verzorgen. Daarnaast zijn een digitaal belastingportaal, werkprocessen en modelbrieven voorbereid. Volgens het commissieverslag zijn zes belastingrechters nodig om ongeveer 2000 zaken te behandelen. Dat cijfer maakt duidelijk dat de personele capaciteit een doorslaggevende factor wordt voor het functioneren van het nieuwe systeem. Wanneer de beschikbare capaciteit onvoldoende blijkt, dreigt het bestaande probleem zich eenvoudig te verplaatsen, van langdurige behandeling bij de Belastingdienst naar achterstanden bij de rechterlijke macht.
Een ander belangrijk punt betreft geschillen over de inning van belastingen. De Belastingdienst heeft erop gewezen dat in de oorspronkelijke ontwerpwet de inspecteur was opgenomen, maar de ontvanger, verantwoordelijk voor de invordering, ontbrak. De nota van wijziging van 2 november 2026 brengt hierin verandering door de Invorderingswet binnen de reikwijdte van het voorstel te betrekken, voor zover beroep wordt gedaan op de kantonrechter belast met belastingrechtspraak. Ook deze aanpassing is van belang. Rechtsbescherming mag niet ophouden bij de vaststelling van een belastingaanslag, maar moet eveneens betrekking hebben op geschillen die ontstaan tijdens de invordering. De Wet Rechtspraak Belastingzaken biedt een noodzakelijke hervorming van het belastingrecht. Belastingplichtigen mogen bovendien zonder verplichte advocaat procederen, terwijl de rechter een actieve rol krijgt bij het verzamelen van informatie, het horen van getuigen en het inschakelen van deskundigen. De uiteindelijke waarde van de wet zal echter niet worden bepaald door de goedkeuring ervan in De Nationale Assemblee, maar door de daadwerkelijke uitvoering. Wanneer bezwaarschriften 35 jaar kunnen blijven liggen, is duidelijk dat het bestaande systeem tekortschiet. De nieuwe belastingrechtspraak moet daarom niet alleen een juridische structuur creëren, maar ook een einde maken aan de praktijk waarin burgers jarenlang moeten wachten op gerechtigheid. Rechtsbescherming die pas na tientallen jaren beschikbaar komt, is in wezen geen effectieve rechtsbescherming.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
