Een land dat gevangen zit in oude patronen, onrechtvaardige verhoudingen en een bestuurscultuur waarin mensen liever zwijgen dan verantwoordelijkheid nemen, zal moeilijk veranderen onder leiding van iemand die bij iedere tegenwind zijn overtuiging laat varen. Politiek leiderschap vraagt de geestelijke kracht te hebben om rechtop te blijven staan wanneer de waarheid ongemakkelijk wordt, medestanders afhaken en het verdedigen van principes persoonlijke offers verlangt. Verandering begint bij een leider die weet waarvoor hij staat en die zijn geweten niet ondergeschikt maakt aan de angst om zijn positie te verliezen.
Angst voelen maakt een mens niet ongeschikt voor leiderschap, ook in de Bijbel ontmoeten we mensen die twijfelden, terugdeinsden en hun opdracht aanvankelijk te groot vonden. Het beslissende verschil ligt in de vraag of iemand zijn angst onder ogen ziet of haar de macht geeft om zijn beslissingen te bepalen. Een leider mag spanning ervaren, verdriet kennen en de gevolgen van zijn keuzes zorgvuldig wegen. Zodra angst echter belangrijker wordt dan rechtvaardigheid, krijgt het land een bestuurder die vooral bezig is zichzelf te beschermen.
Mozes reageerde niet met zelfvertrouwen toen God hem opdroeg naar de farao te gaan en Israël uit Egypte te leiden. Hij vroeg zich af wie hij was om die opdracht te vervullen en wees later op zijn moeite met spreken. Zijn eerste reactie was terughoudendheid. Toch werd zijn onzekerheid niet het laatste woord over zijn leven. God beloofde met hem mee te gaan en gaf hem ondersteuning in de persoon van Aäron. Dat lezen we in Exodus: 3-11, Exodus: 3-12 en Exodus: 4-10 tot 16.
Daarin ligt een wezenlijke les voor iedereen die maatschappelijke verantwoordelijkheid verlangt. Je hoeft niet alle antwoorden te hebben voordat je begint, maar je moet wel bereid zijn de opdracht te aanvaarden en te groeien in de verantwoordelijkheid die daarbij hoort. Mozes kon Israël niet uit de slavernij leiden zolang hij uitsluitend naar zijn eigen beperkingen bleef kijken. Een politicus die verandering belooft, maar steeds terugdeinst zodra gevestigde belangen weerstand bieden, houdt de samenleving vast in precies de omstandigheden waaruit hij haar beloofde te bevrijden.
Het verhaal van koning Saul maakt duidelijk wat er gebeurt wanneer een leider de goedkeuring van mensen boven zijn opdracht plaatst. Saul erkende dat hij uit vrees voor het volk naar hen had geluisterd en Gods bevel had overtreden. Zijn probleem was daarmee ook een probleem van innerlijke afhankelijkheid. De koning droeg de kroon, maar liet zijn handelen bepalen door de druk van de mensen om hem heen. Zijn erkenning staat in 1 Samuel: 15-24.
Dat patroon is herkenbaar in de politiek. Een bestuurder kan formeel alle bevoegdheden hebben en toch voortdurend toestemming zoeken bij financiers, partijgenoten, invloedrijke families of andere machtsgroepen. Hij weet welke hervorming nodig is, maar stelt haar uit omdat iemand zich beledigd kan voelen. Hij ziet misstanden, maar zwijgt omdat het onderzoek te dicht bij zijn eigen kring zou kunnen komen. Uiteindelijk worden publieke belangen opgeofferd aan persoonlijke zekerheid. De bevolking betaalt dan voor de angst van degene die haar had moeten dienen.
De confrontatie tussen David en Goliath toont hoe verlammend collectieve angst kan worden, het leger van Israël hoorde de dreigementen van Goliath en deinsde terug. David zag dezelfde tegenstander, maar beoordeelde de situatie vanuit zijn vertrouwen op God en zijn eerdere ervaringen als herder. Hij ontkende het gevaar niet. Hij weigerde het gevaar de volledige betekenis van de situatie te laten bepalen. Het verschil tussen de angst van het leger en het vertrouwen van David komt naar voren in 1 Samuel: 17-24 en 1 Samuel: 17-37.
Voor politiek leiderschap betekent dit dat een meerderheid die bang is, nog geen gelijk heeft, want een bestuurscultuur kan jarenlang volhouden dat bepaalde problemen onoplosbaar zijn, dat machtige personen onaantastbaar blijven en dat hervormingen politiek onmogelijk zijn. Soms is dat een nauwkeurige beschrijving van de weerstand. Soms is het de taal waarmee mensen hun eigen terughoudendheid rechtvaardigen. Een leider moet het onderscheid durven maken en vervolgens handelen met voorbereiding, inzicht en moed.
David bewijst daarbij ook dat positie en geschiktheid niet altijd samenvallen, want de mensen met de militaire status bleven staan, terwijl de jonge herder naar voren trad. Een titel geeft iemand gezag op papier. De manier waarop hij verantwoordelijkheid draagt, laat zien of dat gezag ook inhoud heeft.
Esther stond voor een keuze die haar leven kon kosten, zij mocht de koning niet zomaar ongevraagd benaderen. Tegelijkertijd werd haar volk met vernietiging bedreigd. Haar positie aan het hof bood comfort, maar stelde haar ook voor een morele verantwoordelijkheid. Mordechai herinnerde haar eraan dat zij niet moest aannemen dat zij door haar verblijf in het paleis aan het lot van haar volk zou ontsnappen. Die confrontatie lezen we in Esther: 4-11 tot 14.
Esther zocht geestelijke voorbereiding, liet vasten en besloot vervolgens te handelen, haar moed groeide in het besef dat haar positie een doel diende dat groter was dan haar persoonlijke veiligheid. Zij gebruikte haar toegang tot de macht om op te komen voor mensen die die toegang niet hadden. Haar besluit in Esther: 4-16 laat zien hoe diep haar bereidheid ging om de gevolgen van haar verantwoordelijkheid te aanvaarden.
Politici zouden zichzelf dezelfde indringende vraag moeten stellen, wat heeft de bevolking aan jouw plaats aan tafel wanneer je daar zwijgt over haar problemen? De waarde van een functie wordt zichtbaar wanneer iemand haar gebruikt om onrecht aan te kaarten, kwetsbare mensen te beschermen en noodzakelijke besluiten mogelijk te maken. Een leider die alleen spreekt zolang zijn eigen toekomst veilig is, laat anderen de prijs betalen voor zijn voorzichtigheid.
Bij Daniël zien we hoe standvastigheid en integriteit met elkaar verbonden zijn. Zijn tegenstanders zochten naar een aanklacht tegen zijn bestuur, maar vonden geen grond voor beschuldigingen van nalatigheid of corruptie. Uiteindelijk richtten zij zich op zijn geloof. Zelfs toen zijn gebedsleven hem in levensgevaar bracht, gaf hij zijn overtuiging niet op. Zijn betrouwbaarheid en volharding komen naar voren in Daniël: 6-5 en Daniël: 6-11.
Zijn voorbeeld laat zien dat geestelijke moed verbonden hoort te zijn met een betrouwbaar karakter. Luid spreken maakt iemand nog niet moedig en conflict zoeken maakt iemand nog geen hervormer. Een leider die anderen beschuldigt, maar zijn eigen handelen aan controle onttrekt, mist de morele basis voor het gezag dat hij opeist. Werkelijke standvastigheid vraagt dat iemand zelf bereid is te leven onder de normen die hij aan de samenleving voorhoudt.
Het beroep op God mag daarom nooit een vrijbrief worden voor politieke onaantastbaarheid. Een persoonlijke overtuiging dat je geroepen bent, ontslaat je niet van verantwoording, deskundigheid of respect voor de rechtsstaat. Een leider die zijn verantwoordelijkheid geestelijk serieus neemt, moet kritiek kunnen verdragen en bereid zijn fouten te erkennen.
In Getsemane zien we Jezus in diepe benauwdheid bidden, dat moment voorkomt een oppervlakkige uitleg van moed, alsof een geestelijk sterk mens nooit verdriet, spanning of angst zou ervaren. Jezus spreekt zijn nood uit en blijft tegelijk gericht op de wil van de Vader. Die diepe worsteling en overgave staan beschreven in Mattheüs: 26-38 en Mattheüs: 26-39.
Daarmee krijgt leiderschap een diepere betekenis, want moed vraagt niet dat je gevoelens verbergt of een onkwetsbaar imago opbouwt. Zij vraagt dat je verantwoordelijkheid blijft dragen wanneer die gevoelens zwaar worden. Gebed kan daarbij de ruimte zijn waarin een leider zijn motieven onderzoekt, zijn eigen eerzucht onder ogen ziet en opnieuw bepaalt welke keuze recht doet aan zijn opdracht.
Een politicus die bidt om verandering, moet ook bereid zijn de gevolgen van rechtvaardig handelen te dragen. Gebed verliest zijn geloofwaardigheid wanneer het voortdurend wordt gebruikt om besluiten uit te stellen die allang genomen hadden moeten worden.
Een land hervormen betekent dat sommige mensen hun oneerlijke voordelen zullen verliezen. Het betekent dat benoemingen moeten worden getoetst aan deskundigheid, dat publieke middelen controleerbaar moeten worden besteed en dat ook vrienden en partijgenoten zich moeten verantwoorden. Zulke keuzes leveren weerstand op. Zonder de bereidheid die weerstand te dragen, blijft vernieuwing een campagnebelofte.
Daarom moet iemand die politiek leiderschap ambieert eerlijk naar zichzelf kijken, ben je bereid een bondgenoot tegen te spreken? Kun je een onderzoek toelaten wanneer het je eigen kring raakt? Durf je een noodzakelijke beslissing uit te leggen aan mensen die haar aanvankelijk afwijzen? Als de angst voor verlies telkens sterker is dan je bereidheid om het publieke belang te dienen, ben je op dat moment niet klaar voor de verantwoordelijkheid die je zoekt. Een land veranderen en tegelijk iedere confrontatie vermijden, gaan niet samen.
Suriname heeft behoefte aan mensen die hun geloof zichtbaar maken in eerlijk bestuur, zorgvuldige besluiten en bescherming van het algemeen belang. Dat vraagt politieke leiders die talent ruimte geven, instellingen sterker maken en dezelfde regels toepassen op tegenstanders en medestanders. Hun geestelijke overtuiging krijgt maatschappelijke betekenis wanneer burgers merken dat waarheid zwaarder weegt dan loyaliteit aan personen en dat verantwoordelijkheid verder reikt dan de volgende verkiezing.
Leiderschap begint daarom met een keuze die aan iedere benoeming voorafgaat, je moet besluiten of je je positie wilt gebruiken om jezelf veilig te stellen of bereid bent haar in dienst van anderen op het spel te zetten. De Bijbelse voorbeelden laten zien dat moed kan groeien, dat hulp aanvaarden verstandig is en dat angst niet het einde van een roeping hoeft te betekenen. Maar iemand die zich blijvend door angst laat besturen, kan een volk moeilijk naar verandering leiden. Als je een land wilt veranderen, maar weigert de angst te overwinnen die noodzakelijk handelen tegenhoudt, is leiderschap geen rol voor jou. Voor zo’n opdracht moet je bereid zijn zelf de eerste stap te zetten, ook wanneer je stem trilt en de uitkomst nog niet vaststaat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
