Suriname werkt aan een herziening van de Mijnbouwwet, die moet zorgen voor een moderner en voorspelbaarder wettelijk kader voor de mijnbouwsector. Hoewel het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen de hervorming presenteert als een stap naar duidelijkere regels en meer rechtszekerheid, mag de modernisering niet beperkt blijven tot het stroomlijnen van procedures en het scheppen van gunstigere voorwaarden voor investeerders. Een nieuwe Mijnbouwwet moet vooral voorkomen dat de staat de controle verliest over strategische natuurlijke rijkdommen, terwijl de bevolking met de maatschappelijke en ecologische gevolgen achterblijft. De bestaande mijnbouwwetgeving stamt grotendeels uit een periode waarin de sector er fundamenteel anders uitzag dan vandaag. De groeiende economische betekenis van de mijnbouw, de toenemende druk op het milieu en de noodzaak van een eerlijkere verdeling van natuurlijke rijkdommen maken hervorming noodzakelijk. Toch is een nieuwe wet op zichzelf geen garantie voor beter bestuur. Zonder krachtige controlemechanismen, afdwingbare verplichtingen en transparante besluitvorming dreigt de modernisering vooral een papieren verbetering te worden.
Een belangrijk onderdeel van de herziening betreft de procedures voor het verkrijgen, wijzigen, verlengen en beëindigen van mijnbouwrechten. Duidelijke regels kunnen willekeur verminderen en voorkomen dat besluiten afhankelijk zijn van politieke voorkeuren of ondoorzichtige afspraken. Ook voor ondernemers is voorspelbaarheid van belang. Maar rechtszekerheid mag niet uitsluitend worden benaderd vanuit het perspectief van het bedrijfsleven. Ook de staat, lokale gemeenschappen en toekomstige generaties hebben recht op bescherming. Mijnbouwrechten mogen geen instrument worden waarmee ondernemingen langdurige aanspraken op natuurlijke hulpbronnen verwerven zonder voldoende tegenprestaties te leveren aan de samenleving. De nieuwe wet moet daarom ondubbelzinnig vastleggen onder welke voorwaarden concessies worden verleend, welke prestaties van vergunninghouders worden verwacht en wanneer de overheid mag ingrijpen. Overtredingen, achterstallige verplichtingen en milieuschade moeten daadwerkelijk consequenties hebben. Een wettelijk kader dat vooral duidelijkheid biedt aan investeerders, maar onvoldoende tanden heeft tegenover overtreders, lost het fundamentele probleem niet op. De voorgenomen aandacht voor local content en milieubescherming is belangrijk, maar de werkelijke waarde daarvan hangt af van de concrete verplichtingen die in de wet worden opgenomen.
Lokale bedrijven moeten meer kunnen zijn dan onderaannemers met beperkte onderhandelingsmacht. Surinaamse werknemers moeten toegang krijgen tot opleiding, doorgroeimogelijkheden en hoogwaardige functies. Daarnaast moet de staat erop toezien dat lokale ondernemingen daadwerkelijk kansen krijgen binnen de waardeketen van de mijnbouw. Ook milieubescherming vereist meer dan algemene bepalingen. Mijnbouwactiviteiten kunnen langdurige gevolgen hebben voor waterbronnen, bossen, landbouwgebieden en de leefomgeving van gemeenschappen. De wet moet daarom voorzien in effectieve monitoring, financiële garanties voor herstelwerkzaamheden en duidelijke aansprakelijkheid voor milieuschade. Zonder voldoende inspectiecapaciteit en consequente handhaving blijven zelfs de strengste wettelijke bepalingen grotendeels afhankelijk van de bereidheid van bedrijven om zich eraan te houden. De bescherming van cultureel en archeologisch erfgoed verdient eveneens een stevige juridische basis. Economische belangen mogen niet automatisch zwaarder wegen dan historische locaties, gemeenschapsrechten en gebieden met bijzondere culturele betekenis.
De ontwikkeling van een Model Mijnontwikkelingsovereenkomst moet meer duidelijkheid scheppen over de voorwaarden voor grote mijnbouwprojecten. Een dergelijk model kan bijdragen aan consistentie en kan voorkomen dat voor iedere onderneming onder sterk uiteenlopende voorwaarden wordt onderhandeld. Tegelijkertijd schuilt hierin een belangrijk risico. Overeenkomsten voor grootschalige mijnbouwprojecten kunnen bepalend zijn voor belastinginkomsten, staatsinkomsten, milieuplichten en de verdeling van economische voordelen. Daarom moeten de uitgangspunten, financiële voorwaarden en relevante verplichtingen controleerbaar zijn. Geheimhouding en ondoorzichtige onderhandelingen ondermijnen het vertrouwen van de samenleving en vergroten het risico op afspraken die onvoldoende rekening houden met het publieke belang. Volgens het ministerie zijn tijdens het voorbereidingstraject consultaties en validatiesessies gehouden met overheidsinstanties, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen. Het proces wordt ondersteund door het door de Wereldbank gefinancierde Suriname Competitiveness and Sector Diversification Project (SCSD).
Die betrokkenheid is positief, maar het organiseren van bijeenkomsten bewijst niet automatisch dat de uiteindelijke wet breed wordt gedragen. Daarvoor is inzicht nodig in de ingebrachte bezwaren, de gemaakte aanpassingen en de redenen waarom bepaalde voorstellen wel of niet zijn overgenomen. Ook gemeenschappen die rechtstreeks worden geraakt door mijnbouwactiviteiten moeten een betekenisvolle stem krijgen. De herziening biedt Suriname een kans om het beheer van zijn natuurlijke rijkdommen structureel te verbeteren. De doorslaggevende maatstaf is echter niet hoeveel duidelijkheid de wet aan investeerders biedt, maar hoe effectief zij publieke inkomsten beschermt, milieuschade voorkomt, corruptierisico’s beperkt en economische voordelen eerlijker verdeelt. De aangekondigde Mijnbouwwet moet daarom worden beoordeeld op haar afdwingbare bepalingen, de onafhankelijkheid van het toezicht en de mate waarin de bevolking daadwerkelijk profiteert. Zonder die waarborgen dreigt modernisering vooral een aantrekkelijker juridisch kader voor mijnbouwbedrijven op te leveren, terwijl de fundamentele uitdagingen van transparantie, verantwoordelijkheid en rechtvaardige ontwikkeling blijven bestaan. De voorgestelde wetgeving en verdere informatie over het hervormingstraject zijn te vinden via de website van SCSD: www.scsd.sr.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
