De viering van 204 jaar onafhankelijkheid van Brazilië in Suriname kreeg dit jaar een extra diplomatiek tintje, vijftig jaar officiële betrekkingen tussen Paramaribo en Brasília. Tijdens de receptie in de International Mall of Suriname werden de gebruikelijke woorden van vriendschap, vertrouwen, samenwerking en een gedeelde toekomst uitgesproken. Minister van Buitenlandse Zaken, Internationale Handel en Samenwerking Melvin Bouva benadrukte dat de relatie de afgelopen periode verder is verdiept. Maar achter de diplomatieke glimlach ligt een belangrijkere werkelijkheid. Vijftig jaar betrekkingen zijn op zichzelf geen prestatie als de gemiddelde Surinamer daar nauwelijks iets van merkt. Memoranda of Understanding, officiële bezoeken en handtekeningen onder samenwerkingsovereenkomsten zijn waardevol, maar uiteindelijk telt slechts één ding, wat leveren ze daadwerkelijk op voor de bevolking? Bouva verwees naar zijn bezoek aan Brazilië in februari en het bezoek van president Jennifer Simons aan Brasília in mei, op uitnodiging van president Luiz Inácio Lula da Silva.
Tijdens die bezoeken werden overeenkomsten en MoU’s gesloten over onder meer veiligheid, defensie, sociale huisvesting, landbouw, gezondheidszorg, handel en toerisme. De uitdaging begint echter pas nadat de camera’s zijn verdwenen en de documenten in archiefkasten belanden. Suriname heeft in het verleden vaker gezien hoe internationale samenwerking wordt aangekondigd met grote woorden, terwijl de concrete uitvoering traag, versnipperd of onvoldoende zichtbaar blijft. Juist daarom moet de regering voorkomen dat deze vijftigste verjaardag van de diplomatieke betrekkingen verwordt tot een ceremonieel moment vol toespraken en toasten, zonder een duidelijke economische en maatschappelijke opbrengst. Brazilië is voor Suriname inderdaad veel meer dan een buurland. Het is een economische grootmacht, een regionaal zwaargewicht en een land met enorme kennis en ervaring op het gebied van landbouw, infrastructuur, gezondheidszorg, defensie, technologie en natuurbeheer. Voor een klein land als Suriname biedt dat enorme kansen. Maar kansen zijn pas waardevol wanneer Suriname in staat is ze daadwerkelijk te benutten.
De Braziliaanse Samenwerkingsorganisatie heeft volgens Bouva al bijgedragen aan capaciteitsopbouw in landbouw, gezondheidszorg, onderwijs en cyberveiligheid. Ook tijdens moeilijke perioden zou Brazilië steun hebben geleverd in de vorm van medicijnen en humanitaire hulp. Dat verdient erkenning. Tegelijkertijd mag dankbaarheid nooit betekenen dat Suriname genoegen neemt met een ondergeschikte positie. Een strategisch partnerschap moet wederzijds voordeel opleveren. Suriname moet daarom niet alleen kijken naar wat Brazilië bereid is te geven, maar ook naar wat het zelf wil bereiken. Meer Braziliaanse investeringen, grotere toegang tot de Braziliaanse markt, betere grenshandel, uitbreiding van toerisme, technologische kennisoverdracht en versterking van lokale productie zouden veel concreter moeten worden uitgewerkt. Vooral landbouw biedt enorme mogelijkheden. Suriname beschikt over vruchtbare grond en heeft toegang tot een gigantische regionale markt. Toch blijft het land in belangrijke mate afhankelijk van import. Dat is moeilijk te rijmen met alle mooie woorden over samenwerking en economische ontwikkeling. Als Braziliaanse kennis, technologie en investeringen kunnen helpen om Suriname minder afhankelijk te maken van import en meer zelf te produceren, dan moet daar zichtbaar werk van worden gemaakt.
Ook op het gebied van veiligheid en defensie is voorzichtigheid geboden. Nauwere samenwerking met Brazilië kan strategisch belangrijk zijn, zeker gezien grensoverschrijdende criminaliteit, illegale goudwinning, drugshandel en de kwetsbaarheid van het Amazonegebied. Maar samenwerking mag niet blijven steken in protocollen en formele afspraken. Zij moet leiden tot betere grensbewaking, betere informatie uitwisseling, sterkere instituties en meer veiligheid op de plaatsen waar burgers en gemeenschappen daar dagelijks mee te maken hebben. Bouva stelde terecht dat diplomatie uiteindelijk om mensen draait. Precies daar ligt de grootste test voor deze relatie. Een diplomatiek succes is niet het aantal keren dat ministers elkaar ontmoeten of hoeveel documenten worden ondertekend. Een diplomatiek succes is zichtbaar wanneer jongeren kansen krijgen, wanneer boeren meer produceren, wanneer patiënten betere zorg ontvangen, wanneer ondernemers toegang krijgen tot nieuwe markten en wanneer burgers zich veiliger voelen.
Met het oog op de Braziliaanse verkiezingen in oktober heeft Suriname vertrouwen uitgesproken in de democratische instellingen van het buurland. Dat is een diplomatiek correcte en respectvolle boodschap. Tegelijkertijd zal Suriname ook zelf moeten bewijzen dat het zijn diplomatie kan vertalen naar een stevig nationaal belang. Vijftig jaar betrekkingen verdient een viering. Maar het jubileum mag geen eindpunt zijn en evenmin een excuus voor zelfgenoegzaamheid. De volgende vijftig jaar moeten minder worden gekenmerkt door protocollen en meer door productie, handel, investeringen, kennis en meetbare resultaten. Suriname heeft behoefte aan een relatie met Brazilië die niet alleen op papier strategisch is, maar ook op straat, in de landbouw, in ziekenhuizen, bij ondernemers en in de huishoudens voelbaar wordt. De toast op de vriendschap tussen beide landen is uitgesproken. Nu begint het echte werk. De komende jaren zullen moeten aantonen of de woorden van vertrouwen daadwerkelijk worden omgezet in vooruitgang voor Suriname.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
