De massale vissterfte in de Saramaccarivier is uitgegroeid tot veel meer dan een milieuprobleem. Voor de Inheemse gemeenschappen langs de rivier betekent het een directe aanval op hun gezondheid, voedselvoorziening, bestaanszekerheid en cultuur. Tijdens een krutu in Pikin Saron maakten vertegenwoordigers van verschillende getroffen dorpen daarom duidelijk dat de tijd van afwachten voorbij is. Hun boodschap aan president Jennifer Simons is dat de overheid eindelijk verantwoordelijkheid moet nemen. Dorpshoofd Clarisse Kamarawalle sprak tijdens de bijeenkomst woorden die de ernst van de situatie onderstrepen. Volgens haar vormt de vervuiling van de Saramaccarivier een acute bedreiging voor de bevolking. Toch blijft de overheid opvallend terughoudend met concrete maatregelen. Terwijl bewoners zich afvragen of het water nog veilig is om te drinken en of vis nog gegeten kan worden, ontbreekt het aan duidelijke antwoorden. Dat voedt onzekerheid en wantrouwen. De oproep van de dorpsgemeenschappen is allesbehalve onredelijk.
Zij vragen om een onafhankelijk onderzoek naar de oorzaak van de vervuiling, de aanwezigheid van giftige stoffen en zware metalen in het lichaam van bewoners en de veiligheid van het drinkwater en de bodem. Juist deze onderzoeken hadden onmiddellijk na de eerste meldingen van de massale vissterfte op gang moeten komen. Iedere dag vertraging vergroot de kans dat mensen onbewust worden blootgesteld aan schadelijke stoffen. Minstens zo belangrijk is de vraag wie verantwoordelijk is voor de vervuiling. Zonder onafhankelijk onderzoek blijft ruimte bestaan voor speculatie en het afschuiven van verantwoordelijkheid. Dat is niet alleen schadelijk voor het vertrouwen van de bevolking, maar ondermijnt ook de geloofwaardigheid van de overheid. Transparantie is daarom geen gunst, maar een plicht. Naast de milieuproblematiek bracht Kamarawalle een ander gevoelig dossier onder de aandacht, de grondenrechten van Inheemse volken. Zij riep de regering op het Kali’na en Lokono-vonnis volledig uit te voeren. Dat vonnis verplicht Suriname immers om de collectieve rechten van Inheemse gemeenschappen op hun traditionele woon en leefgebieden te erkennen en te beschermen.
Toch verloopt de uitvoering al jaren moeizaam, terwijl nieuwe beleidsvoorstellen opnieuw zorgen voor onrust. De kritiek op de voorgestelde 5 km wet past in dat bredere beeld. Volgens de betrokken gemeenschappen doet deze wet geen recht aan hun traditionele leefgebieden en dreigt zij bestaande rechten verder te beperken. Dat is opmerkelijk, omdat Suriname zich internationaal heeft verbonden aan de bescherming van de rechten van Inheemse volken. Een wettelijke regeling die deze rechten juist uitholt, zou haaks staan op die verplichtingen. De problemen beperken zich bovendien niet tot milieu en grondrechten. Tijdens de krutu werden opnieuw structurele achterstanden zichtbaar die al jarenlang bekend zijn. Pikin Saron wacht nog altijd op een VOJ-school, jongeren kampen met een gebrek aan werkgelegenheid en de gezondheidszorg blijft kwetsbaar. De vraag naar een gekwalificeerde arts op de polikliniek laat zien hoe groot de afstand is tussen de leefwereld van de dorpsbewoners en de politieke beloften in Paramaribo. Juist daarom raakt de vissterfte een diepere zenuw. Voor de getroffen gemeenschappen voelt deze crisis niet als een op zichzelf staand incident, maar als het zoveelste voorbeeld van een overheid die pas reageert wanneer de schade al is aangericht.
Preventie, structureel beleid en tijdige communicatie lijken opnieuw plaats te hebben gemaakt voor afwachten. De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (VIDS) sluit zich nadrukkelijk aan bij de oproep van de dorpen. De organisatie verlangt een snelle, transparante aanpak van de milieuvervuiling, bescherming van de volksgezondheid en volledige uitvoering van de grondenrechten van Inheemse volken, zoals vastgelegd in nationale en internationale verplichtingen. De bal ligt nu onmiskenbaar bij de regering. Woorden van betrokkenheid zijn niet langer voldoende. De bewoners van de Saramaccarivier hebben recht op schoon water, een veilige leefomgeving en duidelijkheid over de risico’s die zij lopen. Elke dag zonder daadkrachtig optreden vergroot niet alleen de milieuschade, maar ook het gevoel dat deze gemeenschappen opnieuw aan hun lot worden overgelaten.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
