De nieuwe beoordeling van het Internationaal Monetair Fonds geeft Guyana reden tot tevredenheid, maar geen reden tot zelfgenoegzaamheid, omdat de instelling weliswaar spreekt over voorzichtig begrotingsbeleid, een beheerste schuldstrategie en vooruitgang bij audits en digitalisering, maar tegelijkertijd precies de zwakke plekken benoemt die in grondstoffenlanden vaak pas zichtbaar worden wanneer miljarden al zijn uitgegeven. Het buurland heeft dankzij zijn olie inkomsten een snelgroeiende staatskas, een relatief lage schuld en een steeds groter Natural Resource Fund, maar de kwaliteit van het bestuur zal uiteindelijk niet worden gemeten aan het saldo op dat fonds, eerder aan de vraag of iedere publieke dollar controleerbaar, doelmatig en zonder politieke bevoordeling wordt besteed.<\/p>\n\n\n\n
De aangeleverde afsluitende verklaring van de IMF missie schetst het beeld van een regering die de plotselinge rijkdom vooralsnog niet volledig heeft gebruikt om onbeperkt te lenen of de begroting zonder grenzen te laten groeien. Het fonds prijst de aanhoudend voorzichtige begrotingskoers en stelt dat de schuldenstrategie Guyana in de laagste categorie voor het risico op betalingsproblemen houdt. De snelle opbouw van het Natural Resource Fund en een van de laagste schuldquotes van het westelijk halfrond worden daarbij als tastbare resultaten genoemd.<\/p>\n\n\n\n
Die beoordeling is belangrijk, maar zij mag niet worden gelezen als een blanco goedkeuring van iedere uitgave die onder de vlag van ontwikkeling wordt gedaan. Een lage schuldquote geeft een regering ruimte om wegen, bruggen, ziekenhuizen, scholen, energieprojecten en waterwerken te financieren, maar dezelfde ruimte kan ook slecht voorbereide prestigeprojecten, politiek aangestuurde subsidies en contracten met onvoldoende maatschappelijke opbrengst mogelijk maken. Begrotingsdiscipline betekent daarom meer dan niet te veel lenen, want een staat kan financieel ruim bij kas zitten en toch enorme bedragen verspillen.<\/p>\n\n\n\n
Het begrotingstekort zal volgens de beoordeling in 2026 verder oplopen, vooral door sociale overdrachten en elektriciteitssubsidies die huishoudens moeten beschermen tegen stijgende kosten. Zulke ondersteuning kan maatschappelijk noodzakelijk zijn in een economie waarin olieproductie records breekt maar veel burgers nog niet dezelfde welvaart ervaren, alleen verandert tijdelijke verlichting gemakkelijk in een permanent recht waarvan geen regering de politieke moed heeft om het later af te bouwen. Subsidies worden bijzonder gevaarlijk wanneer zij het werkelijke prijsprobleem verbergen, ineffici\u00ebntie in staatsbedrijven laten voortbestaan en vooral grotere verbruikers bevoordelen.<\/p>\n\n\n\n
De ingebouwde vertraging van \u00e9\u00e9n jaar in de regels voor opnames uit het Natural Resource Fund moet de uitgaven vanaf 2027 automatisch temperen. Dat mechanisme voorkomt dat iedere nieuwe olieontvangst onmiddellijk in dezelfde begrotingsperiode wordt uitgegeven en biedt daardoor een vorm van bescherming tegen politieke haast. Een vertraging is echter geen volledige begrotingsregel, want geld dat vandaag niet kan worden opgenomen kan morgen nog steeds worden besteed aan projecten die onvoldoende zijn voorbereid of waarvoor de economie te weinig ingenieurs, aannemers, controleurs en onderhoudscapaciteit bezit.<\/p>\n\n\n\n
Het voorstel om het begrotingsbeleid sterker te koppelen aan het primaire saldo zonder olie inkomsten verdient daarom serieuze aandacht. Zo\u2019n maatstaf laat zien hoeveel de regering structureel uitgeeft wanneer de olie opbrengsten buiten beschouwing worden gelaten en maakt zichtbaar of de gewone economie voldoende belastinginkomsten genereert om de dagelijkse staat te dragen. Een land kan namelijk een indrukwekkend begrotingssaldo presenteren doordat olie miljarden binnenbrengt, terwijl belastingen, staatsbedrijven en publieke dienstverlening daaronder zwak blijven functioneren.<\/p>\n\n\n\n
Guyana heeft door zijn geringe bevolkingsdichtheid wel hogere kosten om scholen, gezondheidszorg, wegen, elektriciteit en overheidsdiensten over uitgestrekte gebieden beschikbaar te maken. Die realiteit rechtvaardigt maatwerk, maar mag geen algemene verdediging worden voor iedere kostenoverschrijding. Hogere structurele kosten moeten met data worden aangetoond, vooraf worden begroot en na uitvoering worden gecontroleerd, anders verandert een geografische uitdaging in een gemakkelijk excuus voor uitgaven waarvan niemand precies kan verklaren waarom zij zo duur zijn geworden.<\/p>\n\n\n\n
De positieve woorden over tijdige audits van beschikbare financi\u00eble rekeningen vragen eveneens om zorgvuldige lezing. De formulering beschikbare rekeningen is smaller dan de bewering dat alle publieke rekeningen volledig, tijdig en zonder achterstand zijn gecontroleerd. Een overheid verdient erkenning wanneer zij haar administratie sneller aanlevert, maar echte transparantie ontstaat pas wanneer alle ministeries, agentschappen, staatsbedrijven en fondsen binnen een vaste termijn volledige informatie publiceren en controlebevindingen ook daadwerkelijk worden opgevolgd.<\/p>\n\n\n\n
Een auditrapport dat jaren later constateert dat procedures niet zijn gevolgd, vormt geen preventieve controle maar een historisch verslag van geld dat al is uitgegeven. De waarde van audits ligt daarom niet alleen in de publicatie, maar in de snelheid waarmee fouten worden gecorrigeerd, bedragen worden teruggevorderd en verantwoordelijke functionarissen worden aangesproken. Publieke instellingen leren weinig wanneer dezelfde tekortkomingen ieder jaar opnieuw in rapporten verschijnen zonder bestuurlijke of juridische gevolgen.<\/p>\n\n\n\n
Het versterken van interne auditcapaciteit kan helpen om problemen vroeger te ontdekken, maar interne controle blijft werkzaam binnen dezelfde instellingen die zij onderzoekt. Medewerkers moeten daarom voldoende professioneel, onafhankelijk en beschermd zijn om ook gevoelige transacties, politieke opdrachten en invloedrijke aannemers te beoordelen. Een interne auditor die formeel toegang heeft tot dossiers maar begrijpt dat een kritisch rapport zijn loopbaan kan beschadigen, biedt op papier controle en in de praktijk vooral bestuurlijke geruststelling.<\/p>\n\n\n\n
De invoering van een centraal digitaal aanbestedingsplatform kan een van de krachtigste hervormingen worden, omdat overheidsopdrachten daardoor beter vergelijkbaar, sneller controleerbaar en minder afhankelijk van gesloten papierstromen kunnen worden. Digitalisering bestrijdt corruptie echter niet automatisch. Een elektronisch systeem kan dezelfde vooraf geselecteerde ondernemingen contracten laten ontvangen wanneer selectiecriteria worden gemanipuleerd, inschrijftermijnen onredelijk kort zijn of uiteindelijk belanghebbenden achter bedrijven verborgen blijven.<\/p>\n\n\n\n
Een geloofwaardig platform moet daarom niet alleen aanbestedingen publiceren, maar ook inschrijvers, beoordelingscriteria, gunningsbesluiten, contractbedragen, wijzigingen, betalingen en de uiteindelijke eigenaren van winnende ondernemingen zichtbaar maken. Kostenoverschrijdingen en aanvullende contracten behoren eveneens openbaar te zijn, omdat corruptie zelden uitsluitend plaatsvindt bij de eerste gunning. Veel geld verdwijnt later via gewijzigde ontwerpen, verlengingen, noodprocedures en zogenoemd onvoorziene werkzaamheden die het oorspronkelijke bedrag aanzienlijk verhogen.<\/p>\n\n\n\n
De nog niet afgeronde discussies rond kostenolie tonen hoe ingewikkeld toezicht op de energiesector blijft. Guyana werkt volgens de verklaring aan het oplossen van openstaande controles en gebruikt daarvoor indien nodig arbitrage. Dat is noodzakelijk, omdat iedere erkende dollar aan kosten invloed kan hebben op de hoeveelheid olieopbrengst die uiteindelijk tussen de staat en de ondernemingen wordt verdeeld. Een onjuiste factuur, buitensporige vergoeding of verkeerd toegerekende investering is in zo\u2019n systeem geen administratief detail, maar kan rechtstreeks ten koste gaan van toekomstige publieke inkomsten.<\/p>\n\n\n\n
De overheid moet bij die onderzoeken voorkomen dat commerci\u00eble vertrouwelijkheid wordt gebruikt om vrijwel alle relevante informatie buiten het bereik van burgers en parlement te houden. Contractuele geheimhouding kan op onderdelen verdedigbaar zijn, maar belastingbetalers moeten ten minste kunnen zien welke controleperioden zijn afgerond, welke bedragen worden betwist, welke tekortkomingen zijn geconstateerd en hoeveel geld na correcties aan de staat toekomt. Een regering die zegt hard te onderhandelen maar de uitkomst niet voldoende openbaar maakt, vraagt vertrouwen zonder het bewijs te leveren dat dit vertrouwen verdient.<\/p>\n\n\n\n
De positieve beoordeling van het antiwitwasbeleid is eveneens bemoedigend maar onvoltooid, omdat het fonds spreekt over concrete stappen om tekortkomingen uit de wederzijdse evaluatie van 2024 te corrigeren. Nieuwe wetgeving en modernisering van het juridische kader vormen slechts het begin. Een land bestrijdt witwassen niet doordat het voldoende artikelen in de wet heeft opgenomen, maar doordat verdachte transacties worden onderzocht, vermogens worden bevroren, complexe eigendomsstructuren worden ontrafeld en zaken tegen invloedrijke personen daadwerkelijk voor de rechter komen.<\/p>\n\n\n\n
De geplande risicoanalyse van de extractieve sector is bijzonder belangrijk, omdat olie, goud en andere grondstoffen grote geldstromen combineren met vergunningen, export, tussenhandel, buitenlandse ondernemingen en gebieden waar toezicht moeilijk is. De goudsector blijft gevoelig voor smokkel, onderrapportage, illegale winning, kwikgebruik en vermenging van legaal en illegaal geproduceerd goud. Een risicoanalyse heeft pas waarde wanneer zij leidt tot betere registratie, controle op handelaren, verificatie van productie, toezicht op export en onderzoek naar personen die achter de ondernemingen staan.<\/p>\n\n\n\n
Een deel van de informatie over uiteindelijk belanghebbenden is volgens de verklaring al openbaar, maar gedeeltelijke openbaarheid laat precies de ruimte bestaan waarin politiek gevoelige personen, tussenpersonen en buitenlandse investeerders zich kunnen verschuilen. Registers moeten actueel, doorzoekbaar en gekoppeld zijn aan aanbestedingen, concessies, vastgoed en financi\u00eble transacties. Verkeerde of ontbrekende informatie behoort gevolgen te hebben, anders wordt het register een verzameling formulieren die vooral eerlijke ondernemingen invullen en waar kwaadwillende partijen met onjuiste verklaringen doorheen bewegen.<\/p>\n\n\n\n
De Integrity Commission krijgt eveneens een centrale rol, vooral bij de naleving van regels rond vermogensverklaringen. Het indienen van een verklaring is echter niet hetzelfde als controle op de juistheid daarvan. De commissie moet kunnen vergelijken, onderzoeken en optreden wanneer bezittingen, schulden, ondernemingsbelangen of inkomsten niet aansluiten bij eerdere verklaringen en bekende publieke inkomens. Politieke integriteit kan niet worden beschermd door enveloppen te verzamelen die vervolgens ongeopend in een archief blijven liggen.<\/p>\n\n\n\n
De lof van het fonds kan door de regering worden gebruikt als bewijs dat haar beleid werkt, maar zij mag niet veranderen in een politiek schild tegen binnenlandse kritiek. Internationale instellingen beoordelen vooral macro economische stabiliteit, schuldhoudbaarheid, financi\u00eble risico\u2019s en beleidskaders. Burgers beoordelen daarnaast of wegen degelijk worden gebouwd, medicijnen beschikbaar zijn, stroom betrouwbaar wordt geleverd, banen eerlijk worden verdeeld en corruptie daadwerkelijk wordt vervolgd. Een regering kan op internationale indicatoren goed presteren en toch lokaal vertrouwen verliezen wanneer de kwaliteit van publieke diensten achterblijft.<\/p>\n\n\n\n
Guyana staat bovendien voor het klassieke gevaar dat snelle inkomsten de capaciteit van de staat voorbijrennen. Iedere extra miljard maakt grotere projecten mogelijk, maar vergroot ook de hoeveelheid contracten die ambtenaren moeten beoordelen, bouwplaatsen die ingenieurs moeten controleren en betalingen die auditors moeten verifi\u00ebren. Een overheid die haar uitgaven in enkele jaren verdrievoudigt zonder haar technische en bestuurlijke capaciteit even snel te versterken, kan formeel alle procedures volgen en toch slechte waarde voor geld krijgen.<\/p>\n\n\n\n
Economische snelheid veroorzaakt daarnaast sociale druk om onmiddellijk te leveren. Burgers zien de olieproductie stijgen, internationale ondernemingen miljarden verdienen en het staatsfonds groeien, waardoor iedere slechte weg, hoge elektriciteitsrekening of gebrekkige kliniek moeilijker wordt geaccepteerd. De regering reageert daarop begrijpelijk met overdrachten, subsidies en grote bouwprogramma\u2019s, maar precies die politieke haast kan leiden tot oververhitting, hogere bouwkosten, personeelstekorten en contracten die sneller worden gegund dan zij inhoudelijk kunnen worden beoordeeld.<\/p>\n\n\n\n
De sterkste begrotingsregel blijft daarom een staat die nee kan zeggen, ook wanneer het geld beschikbaar is. Niet ieder district kan tegelijk een luchthaven, ziekenhuis, snelweg, sportcomplex en industrieel park bouwen zonder dat materialen, arbeid en toezicht onbetaalbaar worden. Fasering is geen gebrek aan ambitie, maar bescherming tegen een situatie waarin te veel projecten tegelijk beginnen, vertraging oplopen en jarenlang onderhoudskosten veroorzaken zonder voldoende economische opbrengst.<\/p>\n\n\n\n
Suriname kan uit deze ontwikkeling vooral meenemen dat internationale lof pas waarde krijgt wanneer zij wordt gebruikt om instellingen verder te versterken en niet om kritiek af te sluiten. De verwachte olie inkomsten vanaf 2028 maken een functionerend stabilisatiefonds, uitgavenplafonds, tijdige audits, openbare aanbestedingen, uiteindelijk belanghebbenden en een krachtige anticorruptiearchitectuur onmisbaar voordat de grote geldstromen beginnen. Het verschil tussen Guyana en Suriname zal straks niet uitsluitend worden bepaald door de hoeveelheid olie, maar door de snelheid waarmee beide staten controlemechanismen operationeel maken en politieke druk op de staatskas leren weerstaan.<\/p>\n\n\n\n
Het IMF heeft Guyana dus niet vrijgesproken van toekomstige fouten, maar erkend dat de huidige fundamenten sterker zijn dan in veel andere grondstoffenlanden. Die erkenning verdient aandacht, alleen ligt het beslissende bewijs nog voor het land. Oliegeld kan schulden laag houden, begrotingen verruimen en reserves opbouwen, maar goed bestuur wordt pas zichtbaar wanneer ook politieke vrienden verliezen, onjuiste kosten worden afgewezen, contracten openbaar blijven en iedere gestolen dollar daadwerkelijk wordt teruggehaald.<\/p>\n\n\n\n
Volg Ko\u2019W\u2019 Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina<\/a>, TIKTOK<\/a> and Youtube kanaal<\/a>. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"De nieuwe beoordeling van het Internationaal Monetair Fonds geeft Guyana reden tot tevredenheid, maar geen reden tot zelfgenoegzaamheid,…","protected":false},"author":2,"featured_media":16978,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,2,14],"tags":[58,22],"class_list":["post-16977","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-actueel","category-buitenlands-nieuws","category-financial-nieuws","tag-buitenlandsnieuws-voor-suriname","tag-kowchecking","cs-entry","cs-video-wrap"],"yoast_head":"\n