In de zaal waar de GeoAtlas van Suriname werd gepresenteerd, kwam het verleden van de oliezoektocht samen met de vraag hoe het land zijn toekomst wil vormgeven. De atlas, opgedragen aan oud Staatsolie directeur Eddy Jharap, laat zien hoe een handvol geologen ooit tegen de stroom in bewees dat er wél commerciële olie in de Surinaamse ondergrond zit en hoe die overtuiging is uitgegroeid tot een pijler onder de staatskas. Huidige en voormalige topfiguren uit het bedrijf benadrukten dat zonder Jharaps vasthoudendheid de olie industrie waarschijnlijk nooit zo’n omvang had gekregen en dat een groot deel van de staatsinkomsten direct of indirect uit die sector komt. President Jennifer Simons prees het naslagwerk als onmisbaar voor toekomstig beleid, maar waarschuwde tegelijk dat een land dat mogelijk voor het grootste deel van zijn inkomsten op olie leunt ook kwetsbaar wordt wanneer de markt draait of de aarde een andere koers afdwingt.
Die waarschuwing sluit aan bij de manier waarop de regering haar internationale schuldenpakket de afgelopen jaren heeft proberen te herkneden om een financiële crisis te voorkomen. De president maakte duidelijk dat het uitstellen en herschikken van grote leningen geen luxeproject was, maar een noodgreep om te vermijden dat vanaf de tweede helft van dit decennium onbetaalbare rentelasten de begroting en de wisselkoers zouden verzwakken. Door afspraken met onder meer Staatsolie, internationale banken en oliepartners zijn aflossingen doorgeschoven naar latere jaren en is de zogenoemde Value Recovery Instrument schuld volledig afbetaald, zodat toekomstige olie royalties niet meteen wegvloeien richting schuldeisers maar in Suriname kunnen blijven. Die ruimte krijgt pas echt betekenis wanneer zij wordt gebruikt voor structurele versterking van de overheidsfinanciën en niet voor kortstondige consumptie, wat extra gewicht legt op de modernisering van de belastingdienst en een bredere en eerlijkere inning van staatsinkomsten.
Terwijl aan de kust wordt gerekend aan schulden, inkomsten en toekomstige olievelden, wordt in het binnenland gewerkt aan een heel ander fundament namelijk een eerste samenhangend energiebeleid dat specifiek is geschreven voor dorpen ver weg van het nationale net. Binnen het Just Energy Transition project is een beleidsdocument opgesteld dat inzet op hernieuwbare bronnen, beter beheer en betrouwbare levering voor gemeenschappen die nu vaak afhankelijk zijn van dure dieselgeneratoren en onzekere aanvoerschema’s. Traditionele gezagsdragers, ambtenaren, deskundigen en maatschappelijke organisaties hebben in een validatiesessie hun opmerkingen en steun gedeeld, waarbij ook praktische thema’s als huisaansluitingen, betalingssystemen en slimme meters aan bod kwamen. Het plan moet nu worden omgezet in goedgekeurd beleid én concrete projecten, onder meer met zonne energie voor tientallen dorpen, zodat de sprong van vergadertafel naar lichtknop niet vertraging oploopt.
In dezelfde beweging kijkt het land ook naar wie historisch het eerst thuis was op die grond en hoe dat in de wet wordt weerspiegeld. Een initiatiefgroep in De Nationale Assemblee heeft een wijziging voorgesteld om inheemse volkeren expliciet in de Grondwet te erkennen als oorspronkelijke bewoners van Suriname en als dragers van een eigen taal, cultuur en band met het land. Daarmee wordt geprobeerd een oude leemte te dichten, omdat de grondwet tot nu toe zweeg over hun status, terwijl internationale verdragen en uitspraken over zelfbeschikking en traditionele territoria al jaren richting geven aan discussies over landrechten en consultatie bij grote projecten. Door deze erkenning in de preambule te verankeren ontstaat een steviger basis om toekomstige wetgeving over collectieve gronden, onderwijs in eigen taal en bescherming van cultuur vorm te geven, vooral voor gemeenschappen zoals Kalina, Lokono, Trio, Wayana, Akurio en Warao die belangrijk zijn voor de nationale identiteit maar in de praktijk vaak aan de rand van besluitvorming staan.
