De internationale klimaatonderhandelingen in het Turkse Antalya zijn op dinsdag 17 november 2026 in een beslissende fase terechtgekomen, nadat de Europese Unie scherpe kritiek heeft geleverd op de eerste ontwerptekst van het nieuwe klimaatakkoord en heeft gewaarschuwd dat politieke compromissen de noodzakelijke overgang naar schonere energie dreigen te ondermijnen. Europees klimaatcommissaris Wopke Hoekstra heeft tijdens de 31ste klimaatconferentie van de Verenigde Naties geëist dat de bijna tweehonderd deelnemende landen een ondubbelzinnig signaal afgeven over het terugdringen van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen en de vermindering van de afhankelijkheid van aardolie, aardgas en steenkool. De waarschuwing komt op een bijzonder gevoelig moment, omdat het voorzitterschap van COP31 maandag een eerste ontwerp van achttien pagina’s heeft gepubliceerd waarin de diepgaande politieke tegenstellingen tussen grote energieproducenten, geïndustrialiseerde economieën en ontwikkelingslanden zichtbaar worden. De tekst bevat voorstellen die uiteenlopen van een geleidelijke vermindering van het gebruik van fossiele brandstoffen tot een veel verdergaande uitfasering ervan, maar geen van beide benaderingen beschikt vooralsnog over voldoende internationale steun om als definitieve afspraak te worden beschouwd. De bijeenkomst moet vrijdag 20 november officieel worden afgesloten, waardoor de onderhandelaars nog slechts enkele dagen hebben om overeenstemming te bereiken over maatregelen die bepalend kunnen worden voor de toekomstige inrichting van de mondiale energievoorziening. De politieke strijd gaat daarmee veel verder dan een discussie over milieubescherming, omdat achter iedere formulering over energieproductie en emissiereductie omvangrijke economische belangen schuilgaan die rechtstreeks verbonden zijn aan nationale begrotingen, internationale handelsstromen en de toekomstige concurrentiepositie van landen.
De kritiek van Hoekstra richt zich vooral op de manier waarop het eerste ontwerp volgens de Europese Unie onvoldoende nadruk legt op de maatregelen die noodzakelijk zijn om de uitstoot van broeikasgassen structureel te verminderen. De klimaatcommissaris benadrukte dat COP31 juist bedoeld is om eerder gemaakte afspraken om te zetten in concrete uitvoering en dat de internationale gemeenschap zich niet opnieuw moet verliezen in politieke formuleringen die onvoldoende duidelijk maken welke veranderingen daadwerkelijk worden verwacht. De Europese positie is gebaseerd op de overtuiging dat de uitstoot snel, ingrijpend en langdurig moet worden teruggedrongen om de ernstigste gevolgen van klimaatverandering te beperken. Vooral de verbranding van aardolie, aardgas en steenkool vormt een belangrijke bron van koolstofdioxide, waardoor de toekomstige energievoorziening een centrale plaats inneemt binnen de internationale onderhandelingen. De Europese Unie wil daarom dat het uiteindelijke akkoord duidelijk verwijst naar de noodzaak om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen en de ontwikkeling van hernieuwbare energie verder te versnellen. Die positie stuit echter op weerstand van landen die economisch sterk afhankelijk zijn van olie en gas en van regeringen die vrezen dat een versnelde energietransitie hun industriële ontwikkeling of toegang tot betaalbare elektriciteit zal beperken. De tegenstelling maakt duidelijk dat klimaatbeleid niet uitsluitend wordt bepaald door wetenschappelijke inzichten, maar eveneens door economische belangen en de bereidheid van regeringen om veranderingen door te voeren die gevolgen kunnen hebben voor werkgelegenheid, energieprijzen en overheidsinkomsten. Het risico ontstaat daardoor dat de uiteindelijke overeenkomst vooral wordt ingericht rond formuleringen waarmee zoveel mogelijk landen kunnen instemmen, zonder dat voldoende zekerheid bestaat over de daadwerkelijke vermindering van emissies.
Het achttien pagina’s tellende ontwerp bevat 144 afzonderlijke onderdelen en is samengesteld op basis van meer dan vijfhonderd pagina’s aan voorstellen die namens ruim 160 landen werden ingediend. De omvang van deze bijdragen onderstreept hoe uiteenlopend de belangen zijn die tijdens COP31 met elkaar in overeenstemming moeten worden gebracht. De Australische minister van Klimaatverandering en Energie, Chris Bowen, die onder de gezamenlijke voorzitterschapsconstructie met gastland Turkije verantwoordelijk is voor de onderhandelingen, benadrukte dat het document niet bedoeld is als een definitieve overeenkomst, maar als uitgangspunt voor verdere gesprekken. Volgens Bowen is het noodzakelijk dat ook voorstellen worden opgenomen die op dit moment niet door alle landen worden ondersteund, omdat alleen op die manier duidelijk kan worden op welke onderwerpen werkelijk overeenstemming mogelijk is. De eerste ontwerptekst bevat daarom zowel de formulering die tijdens COP28 in Dubai werd overeengekomen over het geleidelijk verlaten van fossiele brandstoffen binnen energiesystemen als een ambitieuzer voorstel waarin wordt gesproken over het versneld uitfaseren van deze energiebronnen. Het verschil tussen beide benaderingen is aanzienlijk, omdat de eerste formulering ruimte biedt voor een geleidelijke overgang zonder algemene einddatum, terwijl de tweede sterker aanstuurt op het beëindigen van het gebruik van fossiele energie. De opname van beide mogelijkheden betekent echter niet dat er al een gezamenlijk besluit is genomen. Zelfs het volledig schrappen van deze passages behoort nog tot de mogelijke uitkomsten, waardoor de politieke betekenis van het uiteindelijke akkoord sterk zal afhangen van de vraag welke formuleringen de komende dagen overeind blijven.
De onderhandelingen worden bemoeilijkt door een fundamenteel verschil in economische uitgangspositie tussen landen die al over een sterk ontwikkelde energievoorziening beschikken en economieën die nog omvangrijke investeringen moeten doen om hun bevolking en industrie van voldoende elektriciteit te voorzien. Grote olieproducerende landen hebben er financieel belang bij dat de internationale vraag naar aardolie en aardgas gedurende langere tijd op een hoog niveau blijft, omdat deze producten een belangrijk deel van hun exportinkomsten en overheidsbegrotingen vertegenwoordigen. Ontwikkelingslanden benadrukken daarentegen dat hun economische groei niet mag worden beperkt door verplichtingen waarvoor zij onvoldoende financiële middelen en technologische capaciteit beschikbaar hebben. Deze tegenstelling is bijzonder ingewikkeld omdat de historische verantwoordelijkheid voor de mondiale uitstoot ongelijk is verdeeld en verschillende geïndustrialiseerde economieën hun welvaart gedurende tientallen jaren hebben opgebouwd met behulp van grote hoeveelheden fossiele energie. De internationale discussie gaat daarom niet alleen over de vraag hoeveel uitstoot moet worden verminderd, maar ook over de verdeling van de financiële lasten en het tempo waarin landen hun energiesystemen kunnen aanpassen. Voor de Europese Unie is een duidelijker internationaal traject noodzakelijk om de overgang naar schonere energie te versnellen, terwijl andere regeringen vrezen dat gedetailleerde internationale verplichtingen onvoldoende rekening houden met nationale omstandigheden. Het resultaat is een diplomatieke confrontatie waarin vrijwel alle landen het belang van klimaatbescherming erkennen, maar sterk van mening verschillen over de economische maatregelen die daarvoor noodzakelijk zijn.
Een van de belangrijkste voorstellen van gastland Turkije betreft het verhogen van het aandeel elektriciteit binnen het mondiale eindenergieverbruik tot 35 procent in 2035, tegenover ongeveer een vijfde van het huidige energieverbruik. De doelstelling moet bijdragen aan een grotere toepassing van elektrische voertuigen, moderne industriële installaties en andere technologieën die minder afhankelijk zijn van rechtstreekse verbranding van olie, gas en steenkool. De economische betekenis van dit voorstel is aanzienlijk, omdat verdere elektrificatie kan leiden tot een efficiënter energiegebruik en nieuwe investeringen in elektriciteitsnetwerken, energieopslag en moderne productiecapaciteit. Het belangrijkste discussiepunt is echter dat een groter aandeel elektriciteit niet automatisch betekent dat de uitstoot van broeikasgassen voldoende afneemt. Wanneer de extra elektriciteit grotendeels wordt geproduceerd met vervuilende energiebronnen, kan een belangrijk deel van de verwachte klimaatwinst verloren gaan. De Europese Unie ondersteunt daarom de uitbreiding van elektrificatie, maar benadrukt dat deze ontwikkeling moet worden verbonden aan een grotere beschikbaarheid van schone energie. Andere landen willen juist voorkomen dat internationale afspraken te nauwkeurig voorschrijven welke technologieën zij moeten gebruiken, omdat de mogelijkheden voor zonneenergie, windenergie, kernenergie en andere vormen van elektriciteitsproductie sterk kunnen verschillen. De Turkse doelstelling vormt daarmee een mogelijke basis voor internationale samenwerking, maar blijft onvoldoende als zij niet wordt verbonden aan een geloofwaardige vermindering van de uitstoot. De verdere onderhandelingen zullen moeten uitwijzen of regeringen bereid zijn een gezamenlijke elektriciteitsdoelstelling te ondersteunen en tegelijkertijd duidelijkere afspraken te maken over de manier waarop deze elektriciteit moet worden geproduceerd.
De Europese waarschuwing krijgt extra gewicht doordat recente beoordelingen van de Verenigde Naties laten zien dat de wereld met het huidige klimaatbeleid niet op koers ligt om de opwarming op lange termijn te beperken tot anderhalve graad Celsius boven het niveau van vóór de industriële revolutie. De grens van anderhalve graad werd binnen het Klimaatakkoord van Parijs vastgelegd als een belangrijke internationale ambitie, omdat verdere temperatuurstijgingen de risico’s van extreme hitte, langdurige droogte, overstromingen en schade aan ecosystemen aanzienlijk vergroten. Een tijdelijke overschrijding betekent niet automatisch dat het langetermijndoel definitief verloren is gegaan, maar maakt de noodzakelijke vermindering van broeikasgassen wel steeds ingrijpender. De internationale klimaatpolitiek wordt bovendien beïnvloed door oorlogen, geopolitieke spanningen, inflatie en de stijgende kosten van levensonderhoud, waardoor regeringen onder druk staan om betaalbare energie en economische stabiliteit op korte termijn voorrang te geven. Deze omstandigheden vergroten het risico dat noodzakelijke investeringen in klimaatbescherming worden uitgesteld, omdat hun financiële opbrengsten niet altijd onmiddellijk zichtbaar zijn. De gevolgen van onvoldoende maatregelen kunnen echter eveneens grote economische schade veroorzaken, doordat extreme weersomstandigheden infrastructuur beschadigen, landbouwproductie verstoren en de kosten van verzekeringen en publieke voorzieningen verhogen. De klimaatdiscussie gaat daardoor niet uitsluitend over de kosten van de energietransitie, maar ook over de financiële verplichtingen die ontstaan wanneer regeringen onvoldoende investeren in het beperken van toekomstige risico’s. Een verstandig economisch beleid moet beide aspecten beoordelen en voorkomen dat tijdelijke begrotingsvoordelen worden bereikt door noodzakelijke investeringen steeds verder uit te stellen.
De politieke verdeeldheid werd tijdens de bijeenkomst eveneens bekritiseerd door kardinaal Pietro Parolin, de hoogste diplomatieke vertegenwoordiger van het Vaticaan, die namens paus Leo aandacht vroeg voor de gevolgen van kortetermijndenken en nationale belangen die de internationale samenwerking onder druk zetten. De pauselijke boodschap benadrukte dat geopolitieke conflicten en economische concurrentie het gevaar vergroten dat de klimaatcrisis steeds verder naar de achtergrond verdwijnt, ondanks de groeiende gevolgen voor kwetsbare bevolkingsgroepen. De oproep heeft een bredere maatschappelijke betekenis omdat de gevolgen van klimaatverandering niet gelijk over de wereld zijn verdeeld en vooral landen met beperkte financiële middelen vaak minder mogelijkheden hebben om zich tegen natuurrampen te beschermen. De discussie over internationale klimaatfinanciering vormt daarom een tweede belangrijk strijdpunt binnen de onderhandelingen, omdat ontwikkelingslanden meer financiële ondersteuning verlangen om hun landbouw, infrastructuur en kustgebieden aan te passen aan veranderende weersomstandigheden. In het eerste ontwerp wordt onder meer gesproken over het verhogen van internationale financiering voor klimaatadaptatie tot minstens 120 miljard Amerikaanse dollar per jaar tegen 2035, maar ook over deze doelstelling bestaat nog geen definitieve overeenstemming. De omvang van de financiële behoeften is aanzienlijk, omdat landen niet uitsluitend nieuwe duurzame energievoorzieningen moeten ontwikkelen, maar tegelijkertijd moeten investeren in waterbeheer, bescherming tegen overstromingen en andere maatregelen die noodzakelijk zijn om de economische schade van klimaatverandering te beperken. Voor kwetsbare economieën is daarbij van belang onder welke voorwaarden financiële middelen beschikbaar worden gesteld, omdat aanvullende leningen de staatsschuld kunnen vergroten en daardoor toekomstige begrotingsruimte beperken. De effectiviteit van internationale klimaatfinanciering hangt daarom niet alleen af van de toegezegde bedragen, maar eveneens van de beschikbaarheid van schenkingen, betaalbare financiering en betrouwbare procedures waarmee middelen daadwerkelijk kunnen worden ingezet voor concrete projecten.
De kritiek van Hoekstra laat zien dat de internationale onderhandelingen een steeds moeilijker evenwicht moeten vinden tussen politieke haalbaarheid en economische geloofwaardigheid. Een akkoord dat uitsluitend algemene verklaringen bevat, kan diplomatiek aantrekkelijk zijn omdat vrijwel alle landen ermee kunnen instemmen, maar onvoldoende richting geven aan ondernemingen en investeerders die moeten beslissen welke energieprojecten gedurende de komende tientallen jaren worden ontwikkeld. Tegelijkertijd kan een overeenkomst met zeer ambitieuze verplichtingen weinig praktisch resultaat opleveren wanneer landen niet beschikken over de middelen en infrastructuur om deze afspraken daadwerkelijk uit te voeren. Voor internationale financiële instellingen en energiebedrijven is vooral belangrijk dat regeringen voldoende voorspelbaarheid bieden over toekomstige regelgeving, emissienormen en de financiering van nieuwe technologie. Ondernemingen die investeren in elektriciteitscentrales, industriële installaties en transportinfrastructuur nemen vaak beslissingen waarvan de economische gevolgen tientallen jaren doorlopen, waardoor onzekerheid over het toekomstige energiebeleid grote invloed kan hebben op investeringsprogramma’s. De snelle ontwikkeling van hernieuwbare energie heeft nieuwe economische mogelijkheden gecreëerd, maar de overgang naar een schoner energiesysteem vereist tegelijkertijd een betrouwbare elektriciteitsvoorziening, voldoende opslagcapaciteit en moderne infrastructuur. De internationale gemeenschap zal daarom moeten voorkomen dat politieke verklaringen over klimaatambities worden losgekoppeld van de investeringen die noodzakelijk zijn om de doelstellingen te realiseren. De werkelijke economische vooruitgang ontstaat wanneer regeringen, ondernemingen en financiële instellingen binnen een duidelijk beleidskader kunnen samenwerken en de kosten van de overgang op een maatschappelijk verantwoorde manier worden verdeeld.
De ontwikkelingen op COP31 verdienen bijzondere aandacht in Suriname, omdat het land zich voorbereidt op de start van grootschalige offshore olieproductie vanaf 2028 en daardoor steeds nadrukkelijker onderdeel zal worden van de internationale discussie over de toekomst van fossiele energie. De verwachte inkomsten uit het GranMorgu project kunnen een belangrijke impuls geven aan de nationale ontwikkeling, maar de politieke tegenstellingen in Antalya maken duidelijk dat de toekomstige olieprijzen en internationale vraag naar aardolie niet los kunnen worden gezien van veranderingen binnen het mondiale energiebeleid. Suriname zou daarom moeten voorkomen dat langdurige financiële verplichtingen uitsluitend worden gebaseerd op optimistische verwachtingen over toekomstige olie inkomsten, omdat de internationale energiemarkt wordt beïnvloed door geopolitieke spanningen, technologische vernieuwing en steeds verdergaande klimaatregelgeving. De beschikbare mogelijkheden kunnen beter worden benut wanneer een deel van de toekomstige middelen wordt geïnvesteerd in een betrouwbare elektriciteitsvoorziening, waterbeheer, klimaatbestendige landbouw en de ontwikkeling van nationale ondernemingen die ook buiten de grondstoffensector economische waarde kunnen creëren. Tegelijkertijd beschikt het land over een uitzonderlijk groot bosareaal dat van betekenis is voor de internationale biodiversiteit en koolstofopslag, waardoor mogelijkheden voor klimaatfinanciering zorgvuldig moeten worden onderzocht en verbonden aan transparante financiële afspraken. De ontwikkeling van dergelijke programma’s vereist voldoende deskundigheid om milieuresultaten betrouwbaar te meten en internationale middelen verantwoord te beheren. De economische toekomst van Suriname hoeft niet te worden bepaald door een tegenstelling tussen olieproductie en klimaatbescherming, maar vraagt om beleid waarin tijdelijke inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen worden gebruikt om de nationale economie sterker en minder kwetsbaar te maken. Een land dat de opbrengsten van grondstoffen omzet in productieve infrastructuur, onderwijs en institutionele kwaliteit, creëert immers betere voorwaarden om toekomstige veranderingen binnen de internationale energiemarkt op te vangen.
De komende dagen zullen bepalend zijn voor de vraag of COP31 een overeenkomst oplevert die daadwerkelijk richting geeft aan de mondiale energietransitie of opnieuw eindigt met een politiek compromis waarin de belangrijkste economische tegenstellingen onvoldoende worden opgelost. De Australische onderhandelingsleider Chris Bowen heeft aangekondigd dat de delegaties hun reacties op de eerste ontwerptekst kunnen indienen, waarna het voorzitterschap zal proberen een aangepaste versie te presenteren die voldoende steun krijgt van de deelnemende landen. De officiële einddatum van vrijdag 20 november vormt daarbij een belangrijk politiek ijkpunt, maar eerdere klimaatconferenties hebben laten zien dat onderhandelingen aanzienlijk langer kunnen duren wanneer regeringen geen overeenstemming bereiken over de belangrijkste formuleringen. De Europese Unie blijft aandringen op duidelijke afspraken over de overgang naar schonere energie en de structurele vermindering van broeikasgassen, terwijl verschillende andere landen vooral aandacht vragen voor betaalbaarheid, nationale ontwikkelingsmogelijkheden en voldoende internationale financiering. De uiteindelijke betekenis van COP31 zal daarom niet uitsluitend worden bepaald door de keuze tussen geleidelijk afscheid nemen van fossiele brandstoffen en een verdergaande uitfasering, maar vooral door de vraag of de deelnemende landen bereid zijn hun politieke toezeggingen te verbinden aan concrete investeringen en uitvoerbare verplichtingen. De internationale klimaatpolitiek bevindt zich op een punt waarop de afstand tussen wetenschappelijke urgentie en politieke besluitvorming steeds moeilijker te rechtvaardigen wordt, omdat iedere verdere vertraging de economische en maatschappelijke kosten van klimaatverandering kan vergroten. De werkelijke kracht van een internationaal akkoord zal uiteindelijk niet blijken uit de scherpte van de verklaringen die tijdens de slotbijeenkomst worden uitgesproken, maar uit de mate waarin landen hun energievoorziening daadwerkelijk moderniseren, hun uitstoot verminderen en de meest kwetsbare gemeenschappen beter beschermen tegen de gevolgen van een veranderend klimaat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com