De Guyanese regering heeft een ingrijpende maatregel genomen tegen de verspreiding van elektronische sigaretten onder jongeren door de invoer van recreatieve vapes en bijbehorende producten vrijwel volledig aan banden te leggen, nadat president Irfaan Ali herhaaldelijk was geconfronteerd met signalen van ouders, leerkrachten en maatschappelijke organisaties dat het gebruik van deze apparaten onder schoolgaande kinderen steeds zorgwekkender vormen aanneemt. Met de publicatie van de Customs Amendment of Second Schedule Order 2026, officieel aangeduid als Order No. 196 of 2026, heeft de regering op dinsdag 10 november een nieuwe juridische barrière opgeworpen tegen de commerciële invoer van elektronische rookapparaten, vloeistoffen en onderdelen die worden gebruikt om dampen of aerosolen te inhaleren. De maatregel vormt een belangrijke verandering binnen het volksgezondheidsbeleid van Guyana, omdat de autoriteiten niet langer uitsluitend proberen jongeren via voorlichting te ontmoedigen, maar rechtstreeks ingrijpen in de aanvoer van producten die volgens de regering steeds gemakkelijker toegankelijk zijn geworden voor minderjarigen. Het besluit raakt tegelijkertijd aan een bredere internationale discussie over de verantwoordelijkheid van overheden om commerciële activiteiten te beperken wanneer de gezondheid van kinderen in gevaar kan komen. De economische belangen van importeurs en handelaren worden daarmee ondergeschikt gemaakt aan een preventieve benadering waarin de bescherming van jongeren centraal staat. De regering kiest bewust voor controle aan de grens, omdat zij verwacht dat het beperken van de invoer beter uitvoerbaar is dan het voortdurend controleren van iedere winkel, gebruiker of afzonderlijk apparaat dat reeds binnen de samenleving circuleert.
De nieuwe regeling is ondertekend door minister Ashni Singh, die binnen het kabinet verantwoordelijk is voor Financiën, en is vastgesteld op grond van artikel 43 lid 2 van de Guyanese Customs Act. Door een nieuwe categorie toe te voegen aan de tweede bijlage van deze wet worden vapingproducten voortaan aangemerkt als goederen waarvan de invoer aan wettelijke beperkingen is onderworpen. De reikwijdte van de maatregel is bijzonder groot, omdat niet alleen wegwerpbare elektronische sigaretten en hervulbare apparaten onder de regeling vallen, maar ook losse cartridges, batterijen, verwarmingselementen, tanks, opladers en vloeistoffen die worden gebruikt om damp te produceren. De regering heeft bovendien bewust voorkomen dat handelaren de maatregel eenvoudig kunnen omzeilen door producten afzonderlijk te importeren of uitsluitend apparaten zonder nicotine aan te bieden. Ook nicotinevrije vloeistoffen en losse onderdelen vallen onder de nieuwe bepalingen, ongeacht of zij bestemd zijn voor producten met nicotine, tabak, cannabis of andere stoffen. De enige mogelijkheid om dergelijke goederen legaal te importeren bestaat uit een voorafgaande schriftelijke goedkeuring van de minister die verantwoordelijk is voor Volksgezondheid. Die toestemming mag uitsluitend worden verleend wanneer de producten bestemd zijn voor wetenschappelijk onderzoek, opleiding of medische doeleinden. Gewone medische inhalatieapparaten, waaronder astma inhalatoren, vernevelaars en apparatuur voor zuurstoftherapie, blijven buiten de beperkingen. Hetzelfde geldt voor luchtbevochtigers en geurverspreiders die damp in een ruimte verspreiden en niet bedoeld zijn voor rechtstreekse inhalatie.
De politieke aanleiding voor het besluit ontstond op 17 oktober 2026, toen president Ali publiekelijk bekendmaakte dat zijn regering niet langer bereid was de toenemende beschikbaarheid van vapingproducten onder jongeren zonder aanvullende maatregelen te laten voortbestaan. Volgens het staatshoofd hadden gesprekken met ouders, leerkrachten, religieuze leiders en andere vertegenwoordigers van de samenleving duidelijk gemaakt dat elektronische rookapparaten inmiddels een serieus probleem vormen binnen de schoolomgeving. Ook signalen uit het gezondheidstoezicht op scholen hebben volgens de regering bijgedragen aan de bezorgdheid over het gebruik onder adolescenten. Ali benadrukte dat de overheid niet kan wachten totdat de gevolgen voor een volledige generatie zichtbaar worden voordat zij maatregelen neemt om de toegang tot potentieel schadelijke producten te beperken. Achter deze benadering ligt een belangrijk beginsel van preventieve volksgezondheid, omdat de overheid bij de bescherming van minderjarigen niet uitsluitend rekening hoeft te houden met reeds bewezen langetermijnschade, maar eveneens met betrouwbare aanwijzingen voor verslavingsgevaar en andere gezondheidsrisico’s. De president maakte duidelijk dat de bescherming van kinderen en scholen een gezamenlijke verantwoordelijkheid vormt van overheid, ouders en onderwijsinstellingen. Daarmee wordt de discussie over vapen niet uitsluitend behandeld als een individuele keuze van consumenten, maar als een maatschappelijk vraagstuk waarbij commerciële beschikbaarheid, opvoeding en de bescherming van minderjarigen nauw met elkaar samenhangen.
De gezondheidsrisico’s van elektronische sigaretten worden internationaal steeds nadrukkelijker onderzocht, omdat deze apparaten vaak worden gepresenteerd als moderne alternatieven voor traditionele tabaksproducten zonder dat gebruikers altijd voldoende inzicht hebben in de stoffen die zij inhaleren. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat de aerosolen van elektronische sigaretten nicotine en andere schadelijke chemische verbindingen kunnen bevatten, waarbij de samenstelling sterk verschilt per apparaat en vloeistof. Vooral nicotine vormt een belangrijk risico voor jongeren, omdat deze stof sterk verslavend is en schadelijke gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling van de hersenen tijdens de adolescentie. Ook producten die als nicotinevrij worden verkocht, zijn niet automatisch onschadelijk, aangezien bepaalde vloeistoffen andere chemische stoffen bevatten en bij controles soms nicotine wordt aangetroffen in producten die volgens de verpakking geen nicotine zouden bevatten. De internationale gezondheidswaarschuwingen betekenen niet dat iedere elektronische sigaret exact dezelfde risico’s met zich meebrengt als een traditionele sigaret, maar maken wel duidelijk dat het inhaleren van verhitte vloeistoffen niet gelijkgesteld mag worden aan het inademen van onschuldige waterdamp. De langetermijneffecten van verschillende producten zijn bovendien nog niet volledig bekend, waardoor vooral bij kinderen en niet rokende jongeren een sterke preventieve aanpak wordt aanbevolen. Ook de aantrekkelijke vormgeving, uiteenlopende smaakstoffen en promotie via sociale media kunnen ertoe bijdragen dat jongeren producten proberen die zij anders mogelijk niet zouden gebruiken.
De juridische keuze van Guyana is opvallend omdat de regering volgens procureur-generaal Anil Nandlall aanvankelijk ook heeft onderzocht of het gebruik en bezit van elektronische sigaretten volledig strafbaar moesten worden gesteld. Uiteindelijk werd gekozen voor invoerbeperkingen, omdat deze volgens de regering gemakkelijker kunnen worden gehandhaafd en de bevoegde autoriteiten zich daarbij kunnen richten op een duidelijk afgebakend onderdeel van de handelsketen. Deze benadering voorkomt dat de overheid onmiddellijk een omvangrijk controlesysteem moet ontwikkelen waarmee individuele gebruikers en bestaande verkooppunten voortdurend worden onderzocht. Tegelijkertijd bevat de nieuwe douaneregeling een belangrijke juridische beperking, omdat zij niet automatisch betekent dat het bezit, gebruik of de verkoop van reeds aanwezige vapingproducten in heel Guyana verboden is. De bekendgemaakte bepalingen richten zich op de invoer en geven geen afzonderlijke instructies over de behandeling van bestaande winkelvoorraden. Hierdoor ontstaat een overgangssituatie waarin het commerciële aanbod naar verwachting geleidelijk kan afnemen, maar niet onmiddellijk volledig uit de samenleving hoeft te verdwijnen. Ook blijft de vraag hoe effectief de douane illegale invoer kan voorkomen, vooral wanneer kleine apparaten gemakkelijk kunnen worden verborgen in gewone goederenstromen of via informele handelskanalen het land binnenkomen. De uiteindelijke werking van de regeling zal daarom afhangen van de kwaliteit van grenscontroles, de samenwerking tussen overheidsinstanties en de beschikbaarheid van voldoende deskundigheid om producten correct te identificeren. Een invoerbeperking kan de legale aanvoer verminderen, maar biedt op zichzelf geen volledige garantie dat jongeren geen toegang meer zullen krijgen tot elektronische sigaretten.
De economische gevolgen verdienen eveneens aandacht, omdat ondernemingen die vapingproducten importeren of verkopen hun handelsactiviteiten zullen moeten aanpassen aan de nieuwe wettelijke beperkingen. Voor bestaande handelaren kan de maatregel betekenen dat toekomstige bestellingen niet langer kunnen worden uitgevoerd en dat investeringen in distributie en verkoop minder rendabel worden. De regering heeft echter duidelijk gemaakt dat de volksgezondheid bij deze afweging zwaarder weegt dan het commerciële belang van ondernemingen die dergelijke producten aanbieden. Dat uitgangspunt vraagt tegelijkertijd om transparante uitvoering en voldoende rechtszekerheid, zodat betrokken bedrijven weten welke goederen onder de beperkingen vallen en welke procedures gelden wanneer producten voor toegestane doeleinden worden ingevoerd. De douane en het ministerie van Volksgezondheid zullen daarbij moeten voorkomen dat onduidelijke regels leiden tot willekeur of ongelijke behandeling van importeurs. Ook bestaat het risico dat een sterk verminderde legale beschikbaarheid aanleiding geeft tot informele handel, waardoor producten zonder betrouwbare herkomst, kwaliteitscontrole of duidelijke samenstelling op de markt terechtkomen. De bestrijding van dergelijke activiteiten vereist een samenhangende aanpak waarin grenscontrole wordt gecombineerd met toezicht op distributiekanalen en gerichte voorlichting aan consumenten. Vooral de beschikbaarheid van betrouwbare informatie over gezondheidsrisico’s is belangrijk, omdat jongeren die eenmaal afhankelijk zijn geworden van nicotine niet uitsluitend geholpen worden door het verminderen van het commerciële aanbod. Zij kunnen eveneens behoefte hebben aan medische begeleiding, ondersteuning bij het stoppen en een schoolomgeving waarin gezondheidsproblemen tijdig worden herkend.
De ontwikkeling in Guyana verdient bijzondere aandacht in Suriname, omdat ook hier de bescherming van jongeren tegen nicotineverslaving en andere schadelijke producten een belangrijk onderdeel van het volksgezondheidsbeleid behoort te zijn. De toenemende internationale populariteit van elektronische sigaretten maakt het noodzakelijk dat de overheid, scholen en ouders voldoende inzicht hebben in de manier waarop deze producten worden aangeboden en welke risico’s zij voor minderjarigen kunnen veroorzaken. Suriname zou daarom moeten onderzoeken in welke mate vapingproducten toegankelijk zijn voor scholieren, hoe bestaande regels worden gehandhaafd en of aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om commerciële verkoop aan minderjarigen daadwerkelijk tegen te gaan. Daarbij is het belangrijk dat beleidsbeslissingen worden gebaseerd op betrouwbare gezondheidsgegevens en een duidelijke juridische beoordeling, zodat maatregelen niet uitsluitend worden genomen naar aanleiding van maatschappelijke bezorgdheid, maar ook aantoonbaar bijdragen aan een betere bescherming van jongeren. Een samenhangende strategie kan bestaan uit gerichte gezondheidsvoorlichting, toezicht op verkoopkanalen, training van onderwijspersoneel en toegankelijke begeleiding voor jongeren die afhankelijk zijn geworden van nicotine. Ook de samenwerking tussen douane, gezondheidsautoriteiten en onderwijsinstellingen verdient aandacht, omdat preventie onvoldoende resultaat kan opleveren wanneer afzonderlijke instellingen niet over dezelfde informatie en duidelijke verantwoordelijkheden beschikken. Het Guyanese voorbeeld laat zien dat een regering bereid kan zijn commerciële belangen te begrenzen wanneer de gezondheid van kinderen centraal staat, maar onderstreept eveneens dat een invoerverbod alleen duurzaam effect heeft wanneer handhaving, voorlichting en begeleiding elkaar aanvullen.
De nieuwe douanemaatregel van Guyana vormt uiteindelijk een duidelijke politieke keuze waarmee de regering van president Irfaan Ali de bescherming van jongeren boven de vrije commerciële invoer van recreatieve vapingproducten plaatst. De regeling maakt het voor importeurs aanzienlijk moeilijker om elektronische sigaretten, vloeistoffen en onderdelen het land binnen te brengen, terwijl beperkte uitzonderingen behouden blijven voor wetenschappelijk onderzoek, opleiding en medische toepassingen. Daarmee probeert de overheid een maatschappelijk probleem aan te pakken voordat de mogelijke gevolgen voor een nieuwe generatie verder toenemen. Het succes van deze beslissing zal echter niet uitsluitend worden bepaald door de publicatie van een wettelijke regeling, maar vooral door de vraag of de toegang van minderjarigen tot schadelijke producten daadwerkelijk afneemt en of de betrokken instellingen in staat zijn de nieuwe bepalingen effectief en rechtvaardig uit te voeren. De internationale discussie over elektronische sigaretten maakt duidelijk dat technologische vernieuwing en commerciële aantrekkelijkheid niet automatisch betekenen dat een product maatschappelijk verantwoord is. Vooral wanneer kinderen en adolescenten worden blootgesteld aan verslavende stoffen of andere gezondheidsrisico’s, heeft de overheid een bijzondere verantwoordelijkheid om preventieve maatregelen te overwegen en deze zorgvuldig te onderbouwen. De beslissing van Guyana bevestigt daarmee een breder beginsel van openbaar bestuur, namelijk dat economische vrijheid belangrijk is voor ondernemerschap en ontwikkeling, maar dat de bescherming van de volksgezondheid en de toekomst van kinderen een zwaarwegend algemeen belang vormt dat onder duidelijke wettelijke voorwaarden beperkingen aan commerciële activiteiten kan rechtvaardigen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com