De regering wil de artisanale goudsector tussen 2026 en 2028 beter reguleren, de milieuschade terugdringen en de bijdrage van goud aan de staatsinkomsten vergroten. Dat blijkt uit een plan van aanpak dat de Werkgroep Beleids en Managementteam Transformatie Artisanale Goudwinning heeft gepresenteerd aan president Jennifer Simons. Hoewel de voorgestelde maatregelen perspectief bieden, blijft de grote uitdaging dezelfde, Suriname heeft al jarenlang moeite om grip te krijgen op een goudsector waarin illegaliteit, gebrekkige controle, milieuvervuiling en economische belangen nauw met elkaar verweven zijn. Een nieuw plan is daarom niet automatisch een garantie voor verandering. Volgens Bob Mangal, ondervoorzitter van het beleidsteam, kan een betere organisatie van de sector aanzienlijke economische voordelen opleveren. Door goudzoekers, machinehouders en mijnbouwrechtenhouders bij een formeel systeem te betrekken, zou de overheid meer zicht krijgen op de winning en handel in goud. Dat kan uiteindelijk leiden tot hogere belastinginkomsten en een betere controle op de goudstromen. De redenering klinkt logisch, maar de praktijk is aanzienlijk ingewikkelder. De artisanale goudsector bestaat uit uiteenlopende groepen met verschillende belangen, waaronder personen die buiten de wettelijke kaders opereren. Het registreren van deze groepen is slechts een eerste stap.
Zonder effectieve handhaving, transparante vergunningverlening en consequente controle bestaat het risico dat illegale activiteiten simpelweg een administratief jasje krijgen, zonder dat de onderliggende problemen daadwerkelijk worden aangepakt. Het plan voorziet in een gefaseerde uitvoering, waarbij eerst proefprojecten worden opgezet. Mijnbouwrechtenhouders, machinehouders en personen die momenteel illegaal actief zijn, moeten worden geregistreerd en waar mogelijk in een georganiseerd systeem worden opgenomen. Ook werk en verblijfsvergunningen en toegang tot gezondheidszorg maken deel uit van de voorstellen. Juist hier ligt een belangrijk spanningsveld. Het opnemen van illegale goudzoekers in een formeel systeem kan bijdragen aan betere controle en sociale bescherming, maar mag niet worden verward met het legitimeren van bestaande overtredingen. Er moet duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen het bieden van perspectief aan mensen die afhankelijk zijn van de goudsector en het handhaven van de wet. Anders dreigt regularisatie een beloning te worden voor jarenlang ongecontroleerd opereren. Een van de belangrijkste onderdelen van het plan is de vermindering van het gebruik van kwik bij goudwinning.
De Nationale Milieu Autoriteit (NMA) moet trainingen en alternatieve winningsmethoden stimuleren. Volgens Mangal kan met moderne technieken een aanzienlijk groter deel van het goud uit gouderts worden gewonnen, zonder gebruik van kwik. Hij stelt dat bij traditionele winning met kwik slechts 40 procent van het goud wordt teruggewonnen, terwijl het resterende deel verloren gaat. Met alternatieve technieken zou dat rendement kunnen oplopen tot bijna 90 procent. Deze ontwikkeling kan zowel economisch als ecologisch voordelen opleveren. Minder kwikgebruik betekent potentieel minder verontreiniging van rivieren, bodem en ecosystemen, terwijl een hoger rendement de opbrengst voor goudproducenten kan verhogen. Maar voorlichting en trainingen alleen zullen onvoldoende zijn. Zolang milieuvriendelijkere technieken duur zijn, moeilijk toegankelijk blijven of onvoldoende worden gecontroleerd, zullen veel goudzoekers vasthouden aan bestaande methoden. De overheid zal daarom niet alleen alternatieven moeten promoten, maar ook moeten investeren in de toegankelijkheid ervan. Tegelijkertijd moet overtreding van milieuregels consequent worden aangepakt. Milieubescherming verliest haar betekenis wanneer schadelijke activiteiten zonder gevolgen kunnen worden voortgezet.
Ook op financieel gebied zijn de belangen groot. Een beter gereguleerde goudsector kan Suriname helpen te voldoen aan internationale compliance eisen en de risico’s van witwassen en terrorismefinanciering te beperken. De goudhandel is immers gevoelig voor illegale geldstromen wanneer de herkomst, productie en verkoop onvoldoende traceerbaar zijn. Een transparanter controlesysteem kan de internationale geloofwaardigheid van Suriname versterken. Maar daarvoor is meer nodig dan registratie van personen en bedrijven. De volledige goudketen moet controleerbaar worden, van de mijnbouwlocatie tot de uiteindelijke verkoop en export. Zonder betrouwbare gegevens, onafhankelijke controles en een effectieve aanpak van corruptie blijft het risico bestaan dat illegaal gewonnen goud via formele kanalen op de markt terechtkomt. De uitvoering van het plan is voorzien voor de periode 2026-2028. In die periode moeten de organisatorische en juridische voorwaarden worden uitgewerkt en moeten de eerste proefprojecten concrete resultaten opleveren. Mangal erkent dat het plan niet perfect is, maar stelt dat er een vertrekpunt nodig is en dat besluiteloosheid geen optie meer is. Die uitspraak onderstreept de urgentie, maar mag geen vrijbrief worden voor een gebrekkige voorbereiding of een halfslachtige uitvoering. De regering Simons moet voorkomen dat dit initiatief eindigt als zoveel eerdere beleidsvoornemens, ambitieus aangekondigd, maar onvoldoende uitgevoerd.
Daarvoor zijn duidelijke verantwoordelijkheden, meetbare doelstellingen, transparante financiële rapportages en periodieke publieke evaluaties noodzakelijk. Ook de gemeenschappen die rechtstreeks worden getroffen door de goudwinning moeten bij de uitvoering worden betrokken. Suriname staat voor een belangrijke keuze. Terwijl de aandacht steeds nadrukkelijker uitgaat naar de toekomstige olie en gasinkomsten, mag de goudsector niet langer worden behandeld als een moeilijk beheersbaar onderdeel van de informele economie. Het land beschikt al jarenlang over aanzienlijke goudvoorraden, maar is er onvoldoende in geslaagd de economische opbrengsten daarvan op een transparante en duurzame manier ten goede te laten komen aan de samenleving. De ordening van de artisanale goudsector is daarom geen vrijblijvende beleidsambitie, maar een noodzakelijke staatstaak. Het succes zal niet worden bepaald door de presentatie aan de president of de ambities op papier, maar door de bereidheid van de regering om gevestigde belangen aan te pakken, de wet daadwerkelijk te handhaven en de milieuschade terug te dringen. Als 2028 opnieuw aanbreekt zonder aantoonbare verbetering, zal niet het gebrek aan plannen, maar het gebrek aan politieke daadkracht het grootste probleem blijken te zijn.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
