De mogelijke afkeuring van Surinaamse groenten in Europa legt opnieuw ernstige tekortkomingen zichtbaar in de controle op het gebruik van pesticiden in de landbouw. Terwijl exportproducten mogelijk te hoge concentraties bestrijdingsmiddelen bevatten, blijkt het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij (LVV) niet over de wettelijke bevoegdheden en operationele voorzieningen te beschikken om zelfstandig op te treden. De situatie legt een zorgwekkende kloof bloot tussen de verantwoordelijkheid voor voedselveiligheid en de middelen waarmee het ministerie die verantwoordelijkheid daadwerkelijk kan invullen. Waarnemend onderdirecteur Agri Health, Romarlisa Bisphan, bevestigt dat de Bestrijdingsmiddelenwet uit 1972 dateert en onvoldoende ruimte biedt voor het huidige toezicht. Hoewel sinds 2024 een nieuwe pesticidenwet bij De Nationale Assemblée (DNA) ligt, is deze nog niet behandeld en aangenomen. Daardoor blijft LVV afhankelijk van andere overheidsinstanties wanneer het gaat om handhaving en controle op bestrijdingsmiddelen. De gevolgen van deze juridische achterstand zijn concreet. Het ministerie stelt dat het niet zelfstandig bevoegd is om controles uit te voeren en evenmin beslag mag leggen op illegale of vervallen pesticiden. Daarmee ontstaat een situatie waarin een ministerie dat verantwoordelijk is voor de landbouwsector, niet over voldoende wettelijke instrumenten beschikt om effectief in te grijpen wanneer de regels worden overtreden.
De kwestie wordt extra problematisch doordat ook de laboratoriumcapaciteit tekortschiet. Het gebouw waarin het residulaboratorium moet worden ondergebracht, is inmiddels opgeleverd, maar het laboratorium is nog niet operationeel. De verwachting van LVV is dat dit pas in de eerste helft van 2027 het geval zal zijn. Tot die tijd blijft Suriname beperkt in zijn mogelijkheden om zelfstandig en structureel vast te stellen hoeveel residuen van bestrijdingsmiddelen in landbouwproducten aanwezig zijn. Aanleiding voor de discussie over Surinaamse groenten die mogelijk in Europa zijn afgekeurd vanwege te hoge pesticidenresiduen. Volgens Bisphan heeft LVV hierover echter geen officiële melding vanuit Nederland ontvangen. Het ministerie moest de informatie eveneens uit de media vernemen. Bij de gemelde gevallen zou het gaan om kouseband waarin carbendazim is aangetroffen en sopropo waarin acetamiprid is ontdekt. Beide stoffen worden gebruikt als bestrijdingsmiddel tijdens de teelt. Volgens Bisphan zouden de aangetroffen concentraties boven de toegestane maximumresidulimieten (MRL’s) liggen. Zij plaatst daarbij de kanttekening dat nog niet met zekerheid vaststaat of de betrokken producten daadwerkelijk uit Suriname afkomstig zijn, aangezien ook andere landen deze groenten naar Nederland exporteren. Die onzekerheid neemt de noodzaak van onderzoek niet weg. Integendeel, juist bij mogelijke overschrijdingen van Europese residunormen is snelle en betrouwbare traceerbaarheid essentieel.
Zolang niet duidelijk is waar een besmet product vandaan komt, welke producent betrokken is en onder welke omstandigheden het gewas is geteeld, blijft effectieve opvolging problematisch. Bisphan stelt dat LVV inmiddels contact heeft gelegd met betrokken instanties en onderzoekt wat zich precies heeft voorgedaan. Het ministerie wijst erop dat het bij de export de plantgezondheid controleert aan de hand van fytosanitaire voorschriften. Wanneer aan die voorwaarden wordt voldaan, wordt een fytosanitair certificaat afgegeven. Daarna vinden in Nederland eveneens controles plaats. Een fytosanitair certificaat mag echter niet worden verward met een volledige garantie dat een landbouwproduct vrij is van schadelijke pesticidenresiduen. Plantgezondheid en voedselveiligheid zijn verschillende controleaspecten. De mogelijke aanwezigheid van te hoge residuen onderstreept waarom beide systemen op elkaar moeten aansluiten. Ook het veldonderzoek bij wederverkopers van pesticiden heeft de beperkingen van het huidige systeem blootgelegd. De afdeling Bestrijdingsmiddelen trof daarbij verschillende illegale en vervallen producten aan. LVV stelde hierover een rapport op en stuurde dit naar het ministerie van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie (EZOTI), waarna beslag op de producten werd gelegd.
Dat LVV zelf niet bevoegd is om dergelijke producten in beslag te nemen, illustreert hoe versnipperd de handhaving is. Een effectieve aanpak van illegale bestrijdingsmiddelen vereist niet alleen samenwerking tussen ministeries, maar ook duidelijke bevoegdheden, controlemechanismen en een consequente opvolging van overtredingen. Ondertussen werkt LVV aan een residubesluit en een tracebacksysteem waarmee de herkomst van producten met pesticidenresiduen achterhaald moet kunnen worden. Ook worden trainingen georganiseerd voor landbouwers en agro-coöperaties. Daarnaast wordt een pesticidecampagne voorbereid om verantwoord gebruik van bestrijdingsmiddelen te bevorderen. Hoewel voorlichting noodzakelijk is, kan zij de structurele tekortkomingen niet vervangen. De verantwoordelijkheid voor veilig voedsel mag niet uitsluitend bij landbouwers worden gelegd wanneer de overheid zelf onvoldoende wettelijke en technische mogelijkheden heeft om toezicht te houden. De mogelijke Europese afkeuring is daarmee meer dan een incident rond enkele landbouwproducten. Het is een waarschuwing over de kwetsbaarheid van het controlesysteem. Zolang de nieuwe pesticidenwet op zich laat wachten, het residulaboratorium niet operationeel is en de handhaving afhankelijk blijft van andere instanties, blijft de bescherming van consumenten en de betrouwbaarheid van Surinaamse landbouwexport onder druk staan. De aangekondigde plannen bieden perspectief, maar plannen en verwachtingen zijn geen vervanging voor daadwerkelijke controle. Voor de voedselveiligheid en de internationale reputatie van de Surinaamse landbouwsector is een wettelijk en technisch functionerend controlesysteem geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
