De Surinaamsche Waterleiding Maatschappij (SWM) heeft een Meerjaren Strategisch Plan 2024-2034 gepresenteerd als fundament voor een duurzame drinkwatervoorziening. Het document moet richting geven aan investeringen, uitbreiding van het leidingnet en modernisering van de organisatie. Maar ondanks de ambitieuze doelstellingen blijft de belangrijkste uitdaging overeind, plannen op papier garanderen nog geen betrouwbaar kraanwater. De daadwerkelijke uitvoering, de financiering en de controle op de resultaten zullen bepalen of het plan meer wordt dan een beleidsdocument. Het strategisch plan is door minister David Abiamofo van Natuurlijke Hulpbronnen aangeboden aan president Jennifer Simons, nadat hij het document had ontvangen van SWM directeur Clifton Lienga. Ook de directieleden en de Raad van Commissarissen (RvC) waren bij de overhandiging aanwezig. Volgens president Simons moeten de komende jaren de basis leggen voor een duurzame drinkwatervoorziening. In het plan is ook een eerder aangeboden crisisplan opgenomen. De presentatie markeert echter niet het begin van de waterproblematiek, maar de volgende fase in een traject waarin eerdere plannen al investeringen en verbeteringen in het vooruitzicht stelden. Juist daarom moet het nieuwe plan niet uitsluitend worden beoordeeld op zijn ambities, maar vooral op de concrete resultaten die het oplevert.
Minister Abiamofo verwees naar het masterplan 2011-2024, waarin investeringen waren aangekondigd om de toegang tot water in stedelijke gebieden te verbeteren. Verschillende projecten werden destijds geïnitieerd. Met het nieuwe strategisch plan komt daar een nieuw investeringspakket bij, gericht op onder meer de ontwikkeling van de organisatie, uitbreiding van de productiecapaciteit en modernisering van het leidingnet. Ook de vervanging van verouderde asbestbuizen en leidingen met een te kleine diameter is in het plan opgenomen. Dat zijn noodzakelijke maatregelen, gezien de toenemende vraag naar drinkwater en de kwetsbaarheid van een infrastructuur die niet zonder voortdurende vernieuwing kan functioneren. De terugkeer van vergelijkbare doelstellingen roept evenwel de vraag op in hoeverre eerdere plannen hun beloften hebben waargemaakt. Zonder een openbare evaluatie van het masterplan 2011-2024, inclusief gerealiseerde projecten, bestede middelen en achterstanden, blijft onduidelijk welke lessen daadwerkelijk zijn meegenomen in het nieuwe beleid. Een nieuw plan is pas overtuigend wanneer aantoonbaar wordt gemaakt waarom eerdere doelstellingen niet volledig zijn bereikt en hoe herhaling van vertragingen wordt voorkomen. President Simons erkent dat de regering in een overgangsfase verkeert en over beperkte financiële middelen beschikt. Voor de eerste fase zijn plannen opgesteld om waterverlies terug te dringen en leidingen te vervangen. Volgens het staatshoofd zal daarvoor binnenkort financiering beschikbaar zijn.
De uitvoering is echter mede afhankelijk van de beschikbaarheid van middelen en de goedkeuring van de begroting door De Nationale Assemblée. Daarmee ligt een wezenlijk risico bloot, een strategisch plan dat zich uitstrekt tot 2034 is afhankelijk van politieke prioriteiten, begrotingsruimte en de bereidheid van opeenvolgende regeringen om de uitvoering voort te zetten. Zonder een duidelijk gefaseerd investeringsprogramma, transparante financieringsafspraken en meetbare deadlines bestaat het gevaar dat noodzakelijke projecten opnieuw worden uitgesteld. De regering stelt bovendien dat de overheid de grote ontwikkelingen moet financieren, terwijl de SWM minstens haar kostprijs moet kunnen terugverdienen. Dat uitgangspunt klinkt zakelijk verantwoord, maar de financiële houdbaarheid van het waterbedrijf mag niet uitsluitend worden nagestreefd via hogere tarieven. Drinkwater is een essentiële basisvoorziening. Een tariefbeleid dat onvoldoende rekening houdt met de koopkracht van huishoudens kan de toegankelijkheid juist onder druk zetten. Daarom zijn een transparante kostprijsberekening, doelgerichte overheidssubsidies en een controleerbare financiële administratie noodzakelijk. De overheid moet duidelijk maken welke kosten zij draagt, welke kosten bij de consument terechtkomen en hoe wordt voorkomen dat kwetsbare huishoudens de rekening betalen voor structurele inefficiëntie. SWM president commissaris Ronald Rozenblad stelt dat het plan kritische parameters en indicatoren bevat die bewaakt moeten worden. De directie en de RvC willen daarvoor een dashboard ontwikkelen waarmee veranderingen en toevoegingen inzichtelijk worden gemaakt.
Volgens Rozenblad moet SWM afstappen van een reactieve werkwijze en een proactieve rol aannemen. Dat voornemen is belangrijk, maar een dashboard op zichzelf lost geen problemen op. De waarde ervan hangt af van de kwaliteit van de gegevens, de frequentie van rapportage en de bereidheid om verantwoordelijken aan te spreken wanneer doelstellingen niet worden gehaald. Bovendien moeten niet alleen de directie en de RvC toegang hebben tot relevante prestatiegegevens. Ook burgers verdienen inzicht in de voortgang van investeringen, het aantal aansluitingen, waterverlies, storingen en de betrouwbaarheid van de levering. Het strategisch plan 2024-2034 biedt een kader voor noodzakelijke hervormingen. De toenemende watervraag, verouderde leidingen en financiële beperkingen maken ingrijpen onvermijdelijk. Toch zal het succes niet worden bepaald door de presentatie van het document, maar door de uitvoering ervan. De regering, SWM directie en RvC moeten daarom concrete doelstellingen, termijnen en verantwoordingsmechanismen vastleggen. Alleen met regelmatige openbare rapportages kan worden vastgesteld of investeringen daadwerkelijk leiden tot minder waterverlies, een betrouwbaardere levering en een grotere toegang tot veilig drinkwater. Tegen 2034 moet niet het strategisch document centraal staan, maar het resultaat dat huishoudens dagelijks ervaren, schoon, veilig en betrouwbaar drinkwater.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
