De regering wil verpleegkundigen en onderwijsgevenden met bouwpercelen aan Suriname binden, maar grondbezit alleen biedt geen garantie tegen de groeiende uitstroom van gekwalificeerd personeel. Zolang betere arbeidsvoorwaarden, een aantrekkelijk salaris en professionele ontwikkelingsmogelijkheden onvoldoende aandacht krijgen, dreigt het grondbeleid vooral een tijdelijke tegemoetkoming te blijven voor een veel dieper maatschappelijk probleem. Minister Stanley Soeropawiro van Grondbeleid en Bosbeheer (GBB) wil doorgaan met de uitgifte van bouwpercelen aan verpleegkundigen en onderwijsgevenden. Volgens hem moet het vooruitzicht op een eigen woning deze beroepsgroepen stimuleren om in Suriname te blijven en hun toekomst hier op te bouwen. Het voornemen klinkt sociaal aantrekkelijk, maar roept tegelijkertijd vragen op over de effectiviteit van het beleid en de mate waarin de regering de oorzaken van braindrain daadwerkelijk aanpakt. Ministers Soeropawiro benadrukte dat verpleegkundigen en onderwijsgevenden prioriteit krijgen. De gronduitgifte aan verpleegkundigen is inmiddels op gang gebracht in samenwerking met de bond van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo (AZP). Met andere bonden binnen het onderwijs wordt eveneens overleg gevoerd.
Het beleid gaat ervan uit dat toegang tot grond een belangrijke reden kan zijn om in Suriname te blijven. Een eigen perceel kan inderdaad perspectief bieden, zeker in een land waar betaalbare huisvesting voor veel werknemers een uitdaging vormt. Toch is het de vraag of deze voorziening opweegt tegen andere factoren die professionals ertoe bewegen hun heil in het buitenland te zoeken. Lage inkomens, hoge levenskosten, beperkte doorgroeimogelijkheden en moeilijke werkomstandigheden verdwijnen immers niet zodra iemand een perceel toegewezen krijgt. De regering loopt het risico een complex probleem te benaderen met een maatregel die slechts één onderdeel ervan bestrijkt. Verpleegkundigen en leerkrachten zijn niet uitsluitend op zoek naar een stuk grond, maar ook naar financiële zekerheid, professionele waardering en omstandigheden waarin zij hun werk naar behoren kunnen uitvoeren. Zonder een samenhangend beleid op deze terreinen blijft het onzeker of gronduitgifte daadwerkelijk tot minder emigratie zal leiden. Daar komt bij dat de praktische waarde van een toegewezen perceel sterk afhankelijk is van de bereikbaarheid en de aanwezigheid van basisvoorzieningen. Soeropawiro erkent dat sommige eerder uitgegeven percelen moeilijk toegankelijk zijn. Het gaat volgens hem om gronden waarvoor tijdens de vorige regeringsperiode al bereidverklaringen zijn verstrekt.
De regering werkt samen met het ministerie van Openbare Werken aan de ontsluiting van deze gebieden en de aanleg van infrastructuur. Ook enkele bonden zouden bijdragen door wegen voorlopig begaanbaar te maken. Deze situatie legt een wezenlijk probleem bloot. Wanneer burgers grond toegewezen krijgen zonder dat de noodzakelijke infrastructuur tijdig beschikbaar is, blijft de feitelijke waarde van die toewijzing beperkt. Een perceel zonder behoorlijke toegang kan niet zonder meer worden beschouwd als een concrete oplossing voor de woonbehoefte van werknemers. Het risico bestaat dat de overheid aanspraken creëert die op papier aantrekkelijk zijn, maar in de praktijk onvoldoende perspectief bieden. Ook de rol van de vakbonden bij de registratie en verificatie van kandidaten verdient kritische aandacht. Zij moeten helpen vaststellen welke leden daadwerkelijk behoefte hebben aan een perceel en voorkomen dat grond wordt aangevraagd voor speculatieve doeleinden. Die controle is belangrijk, maar mag niet ten koste gaan van transparantie, gelijke behandeling en controleerbare selectiecriteria.
De overheid moet duidelijk maken op basis waarvan kandidaten worden geselecteerd, hoeveel percelen beschikbaar zijn en hoe wordt gecontroleerd of toegewezen grond daadwerkelijk voor woningbouw wordt gebruikt. Zonder inzichtelijke procedures kan een sociaal bedoeld programma het vertrouwen van burgers juist ondermijnen. De betrokkenheid van bonden kan de uitvoering ondersteunen, maar ontslaat het ministerie niet van de verantwoordelijkheid om verantwoording af te leggen over de verdeling van publieke grond. Soeropawiro wil daarnaast bestaande gronduitgiften versneld afhandelen. Dossiers en afspraken in verschillende gebieden worden opnieuw bekeken, zodat rechthebbenden alsnog hun toewijzingsbesluit kunnen ontvangen. Dat deze afhandeling nog steeds aandacht vereist, onderstreept het belang van een efficiëntere en betrouwbaardere grondadministratie. Nieuwe toezeggingen hebben beperkte betekenis zolang oude dossiers blijven liggen en burgers langdurig op rechtszekerheid moeten wachten. De minister stelt tevens dat grote stukken grond die volgens hem niet rechtmatig zijn toegewezen, opnieuw worden onderzocht. Voor bepaalde gronden in de richting van Apoera is een intrekkingsproces ingezet. Daarbij spelen ook de ligging binnen inheems grondgebied en de daadwerkelijke ontwikkeling van landbouwgrond een rol.
Deze kwesties vereisen zorgvuldigheid, juridisch houdbare besluiten en respect voor de rechten van inheemse gemeenschappen. Het uitgangspunt dat grond productief moet worden benut, kan bijdragen aan economische ontwikkeling. Maar productiviteit mag niet uitsluitend worden afgemeten aan de vraag of een perceel direct in cultuur wordt gebracht. Ook bestaande rechten, lokale omstandigheden en de belangen van gemeenschappen moeten zwaar wegen bij besluiten over grondgebruik. Uiteindelijk wordt het succes van Soeropawiro’s beleid niet bepaald door het aantal uitgegeven percelen of gedane toezeggingen, maar door de concrete resultaten. Bereikbare bouwgrond, tijdige toewijzingsbesluiten, transparante procedures en aantoonbare verbetering van de positie van verpleegkundigen en onderwijsgevenden zijn daarvoor essentieel. Wie braindrain werkelijk wil tegengaan, moet meer bieden dan grond alleen. Zonder structurele verbeteringen in lonen, arbeidsomstandigheden, huisvesting en professionele ontwikkeling blijft de uitgifte van bouwpercelen een beperkte maatregel. Suriname heeft niet alleen werknemers nodig die hier grond bezitten, maar vooral professionals die voldoende redenen hebben om hier te blijven werken en hun toekomst op te bouwen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
