Met de oprichting van twee gespecialiseerde belastingplatformen zet BRICS een strategische stap die op termijn de machtsverhoudingen binnen de internationale belastingwereld kan veranderen, omdat de aangesloten economieën hun kennis, controlemethoden en inkomstengegevens voortaan systematischer met elkaar willen delen. De samenwerking leidt niet onmiddellijk tot nieuwe belastingen of hogere tarieven, maar kan belastingdiensten wel beter bewapenen tegen multinationale ondernemingen die winsten via ingewikkelde bedrijfsconstructies verplaatsen naar landen waar de fiscale rekening lager uitvalt.
De eerste werkgroep richt zich op internationale belastingvraagstukken en verrekenprijzen, waarmee de bedragen worden bedoeld die ondernemingen binnen hetzelfde concern aan elkaar berekenen voor goederen, diensten, leningen, technologie en intellectueel eigendom. Multinationals kunnen die interne prijzen gebruiken om winsten te verschuiven uit landen waar de economische activiteit werkelijk plaatsvindt. Belastingdiensten staan daardoor geregeld tegenover bedrijven die over meer gespecialiseerde kennis, grotere juridische afdelingen en uitgebreidere internationale databanken beschikken.
Binnen het nieuwe platform zullen BRICS landen ervaringen uitwisselen over de interpretatie van belastingverdragen, onderzoeken naar verrekenprijzen, vooraf gemaakte prijsafspraken, geschillen tussen belastingautoriteiten en onderhandelingen over internationale fiscale regels. Die uitwisseling kan voorkomen dat ieder land afzonderlijk dezelfde kostbare expertise moet ontwikkelen en maakt het mogelijk om herkenbare constructies sneller te identificeren. Een controleaanpak die in India of Brazilië resultaat oplevert, kan daardoor bruikbare inzichten verschaffen aan andere leden die met vergelijkbare bedrijfsstructuren worden geconfronteerd.
Vooraf gemaakte prijsafspraken kunnen ondernemingen meer zekerheid geven over de fiscale behandeling van transacties tussen dochterbedrijven, maar vragen tegelijk om sterke toezichthouders die kunnen beoordelen of de afgesproken bedragen economisch verdedigbaar zijn. Procedures voor onderling overleg moeten daarnaast voorkomen dat dezelfde winst in meerdere landen wordt belast of juist nergens volledig in de heffing terechtkomt. Een gezamenlijk kenniscentrum kan dergelijke processen versnellen, al blijft succes afhankelijk van de bereidheid van landen om gevoelige informatie te delen en gemaakte afspraken daadwerkelijk uit te voeren.
De tweede werkgroep gaat zich bezighouden met statistieken over belastingen en overheidsinkomsten, aangezien betrouwbare vergelijking tussen BRICS economieën momenteel wordt bemoeilijkt door verschillen in definities, verslaglegging en institutionele capaciteit. Een land kan een belastingpost anders registreren dan een andere lidstaat, waardoor percentages op papier vergelijkbaar lijken maar in werkelijkheid verschillende inkomstenstromen bevatten. Betere standaarden moeten duidelijker maken hoeveel belasting wordt geheven, uit welke bronnen het geld komt en op welke plaatsen inkomsten verloren gaan.
Een gezamenlijke databasis kan de onderhandelingspositie van BRICS versterken bij internationale discussies over digitale belastingen, winsttoerekening en de verdeling van heffingsrechten. Grote technologiebedrijven kunnen in een land miljoenen gebruikers bedienen zonder daar een omvangrijke fysieke vestiging te hebben, waardoor traditionele belastingregels steeds moeilijker bepalen welk land recht heeft op welk deel van de winst. Ontwikkelingslanden lopen daardoor het risico dat economische waarde binnen hun grenzen wordt gecreëerd, maar de bijbehorende belastingopbrengst elders wordt geboekt.
Voor ondernemingen in India zullen de eerste gevolgen waarschijnlijk bestaan uit meer voorspelbaarheid bij grensoverschrijdende transacties en intensiever toezicht op interne bedrijfsprijzen. Bedrijven die hun administratie zorgvuldig bijhouden en hun verrekenprijzen economisch kunnen onderbouwen, kunnen profiteren van duidelijkere procedures en minder langdurige conflicten. Internationale concerns met ondoorzichtige structuren moeten daarentegen rekening houden met belastingdiensten die sneller informatie combineren, ingewikkelde geldstromen beter herkennen en eerder gezamenlijk optreden.
Tegenover de ambities staat twijfel over de uitvoeringskracht van BRICS, omdat het samenwerkingsverband bestaat uit economieën met uiteenlopende belastingstelsels, politieke belangen en administratieve mogelijkheden. Critici vragen zich af of twee werkgroepen voldoende gezag en capaciteit krijgen om meer te worden dan overlegplatformen met vrijblijvende aanbevelingen. Voorstanders zien juist het begin van een fiscale infrastructuur die naast bestaande internationale instellingen kan functioneren en het mondiale Zuiden meer invloed kan geven op regels die jarenlang vooral door rijke economieën zijn vormgegeven.
Suriname kan deze ontwikkeling benutten door de eigen belastingdienst tijdig te versterken op het gebied van verrekenprijzen, digitale economie, internationale gegevensuitwisseling en controle van multinationale ondernemingen, zeker met het oog op de groeiende olie en gassector. Nieuwe inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen leveren pas blijvende nationale waarde op wanneer de overheid kan controleren welke kosten buitenlandse concerns doorberekenen, waar winsten worden geboekt en hoeveel belasting werkelijk in de staatskas behoort te belanden. Investeringen in gespecialiseerde inspecteurs, betrouwbare gegevenssystemen en transparante afspraken zijn daarom minstens zo belangrijk als aantrekkelijke voorwaarden voor investeerders.
De strijd om internationale belastinginkomsten wordt uiteindelijk niet beslist door hoge tarieven alleen, maar door kennis, gegevens en het vermogen om grensoverschrijdende constructies te doorgronden. BRICS probeert met deze twee platformen precies die achterstand te verkleinen. Wanneer de samenwerking wordt omgezet in sterke instellingen en gezamenlijke handhaving, kan een technisch belastinginitiatief uitgroeien tot een krachtig instrument waarmee opkomende economieën een eerlijker deel van de mondiale winst opeisen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
