De regering Simons/ Rusland wil opnieuw orde brengen in het omvangrijke en al jaren bekritiseerde staatsbedrijven. De president kondigde aan dat regelgeving wordt voorbereid voor privatisering en andere veranderingen binnen staatsbedrijven. Daarmee wordt een dossier opnieuw geopend dat onder eerdere regeringen al voor politieke spanningen zorgde, maar nooit structureel is opgelost. Opvallend is dat de regering voor haar aanpak gebruikmaakt van een rapport dat onder de vorige regering werd opgesteld. Dat rapport moet als uitgangspunt dienen voor een nieuwe evaluatie van staatsbedrijven. Onderdelen die passen binnen het beleid van de huidige regering zullen worden uitgevoerd, terwijl andere onderdelen worden aangepast. Daarmee lijkt de regering een pragmatische route te kiezen, niet opnieuw vanaf nul beginnen, maar voortbouwen op bestaand onderzoek. Tegelijkertijd ligt hier een belangrijk risico. Een rapport uit een vorige regeerperiode kan nuttig zijn als basis, maar mag geen excuus worden om noodzakelijke politieke keuzes opnieuw voor zich uit te schuiven. Staatsbedrijven nemen in Suriname een bijzondere positie in. Sommige ondernemingen vervullen strategische functies en zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van overheidssubsidies. Andere zijn juist bedoeld om inkomsten voor de staat te genereren. Het probleem is dat niet ieder staatsbedrijf die oorspronkelijke functie nog daadwerkelijk vervult.
Dat betekent dat de discussie niet uitsluitend over privatisering zou moeten gaan. De kern is veel fundamenteler, welke bedrijven heeft de staat daadwerkelijk nodig, welke bedrijven kunnen zelfstandig functioneren en welke ondernemingen vormen vooral een structurele belasting voor de staatskas? Die discussie wordt steeds urgenter vanwege de omvang van het staatsbedrijvenbestand. DNA-lid Poetini Atompai stelde eerder dat de overheid ongeveer 160 bedrijven onder haar beheer heeft. Volgens hem is een groot deel daarvan verlieslatend en moet de staat maandelijks miljoenen dollars besteden aan subsidies. Daarmee ontstaat een merkwaardige tegenstelling, terwijl de overheid voortdurend spreekt over beperkte financiële ruimte, blijven aanzienlijke publieke middelen naar ondernemingen vloeien die onvoldoende rendement opleveren. Het probleem wordt nog groter wanneer daar de kosten van bestuur en toezicht bij worden opgeteld. Atompai bekritiseerde de beloning van directieleden en leden van raden van commissarissen, die volgens hem bij sommige staatsbedrijven duizenden Amerikaanse dollars verdienen, terwijl deze ondernemingen nauwelijks of geen inkomsten voor de staat genereren. Daarmee raakt de discussie aan een gevoelig punt van behoorlijk bestuur. Publieke ondernemingen kunnen niet worden behandeld alsof hun financiële prestaties er nauwelijks toe doen. Wanneer een onderneming structureel verlies maakt, voortdurend subsidie nodig heeft en tegelijkertijd hoge bestuurskosten kent, hoort daar een duidelijke verantwoording tegenover te staan.
Privatisering kan in sommige gevallen een oplossing zijn, maar het is geen wondermiddel. Een staatsbedrijf simpelweg verkopen omdat het verlies maakt, kan betekenen dat de staat een probleem afschuift zonder de onderliggende oorzaak aan te pakken. Omgekeerd kan het kunstmatig in stand houden van verliesgevende bedrijven eveneens grote maatschappelijke kosten veroorzaken. Daarom zal de aangekondigde regelgeving meer moeten omvatten dan alleen procedures voor verkoop. Er zal duidelijkheid nodig zijn over waardering, transparantie, aanbesteding, belangenverstrengeling, toezicht en de bescherming van publieke belangen. Vooral bij strategische bedrijven kan een privatisering gevolgen hebben die verder reiken dan de begroting. De voorgeschiedenis maakt extra voorzichtigheid noodzakelijk. De vorige regering had al plannen om ongeveer dertig parastatale bedrijven en overheidsinstellingen te privatiseren. Die plannen kregen forse kritiek van de toenmalige oppositie en werden uiteindelijk aangehouden. Wat destijds politiek moeilijk uitvoerbaar bleek, ligt nu opnieuw op tafel. Het verschil is dat de huidige regering niet alleen spreekt over privatisering, maar ook over een bredere evaluatie van het functioneren van staatsbedrijven. Dat biedt ruimte voor meer fundamentele herstructurering. Bedrijven kunnen worden beoordeeld op hun maatschappelijke functie, financiële prestaties, strategisch belang, afhankelijkheid van subsidies en bijdrage aan de economie.
De aangekondigde transparantie wordt daarbij cruciaal. Als de regering daadwerkelijk het vertrouwen van de samenleving wil winnen, moeten niet alleen de besluiten openbaar zijn, maar ook de argumenten erachter. De samenleving moet kunnen zien welke bedrijven worden behouden, welke worden hervormd, welke worden samengevoegd en welke mogelijk worden afgestoten. Ook de financiële gevolgen daarvan moeten inzichtelijk zijn. Suriname kan zich nauwelijks nog een situatie veroorloven waarin staatsbedrijven jarenlang blijven voortbestaan zonder duidelijke doelstelling, zonder voldoende rendement en met voortdurende aanspraak op publieke middelen. Evenmin kan privatisering een proces worden waarbij publieke bezittingen onder onduidelijke voorwaarden in private handen terechtkomen. De uitdaging voor de regering Simons/ Rusland is daarom groter dan het uitvoeren van een oud rapport. Zij moet aantonen dat deze nieuwe ronde van hervormingen daadwerkelijk leidt tot efficiënter bestuur, minder verspilling en een heldere rol van de staat in de economie. Het staatsbedrijvenbeleid kan niet langer draaien om politieke gewoonte of het simpelweg voortzetten van bestaande structuren. Als ondernemingen met publiek geld worden gefinancierd, moet daar een aantoonbare publieke of economische rechtvaardiging tegenover staan. Waar die ontbreekt, is hervorming onvermijdelijk. Waar privatisering noodzakelijk blijkt, moet die onder strikte voorwaarden en volledig transparant plaatsvinden. De aangekondigde regelgeving biedt daarvoor een mogelijkheid. Maar uiteindelijk zal niet het nieuwe beleid op papier bepalend zijn, maar de bereidheid van de regering om daadwerkelijk moeilijke keuzes te maken.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
