Met een ingrijpende voorlopige beslissing heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof de regering van president Donald Trump opnieuw toestemming gegeven om migranten uit te zetten naar landen waarvan zij geen staatsburger zijn, zonder hen vooraf altijd een volwaardige mogelijkheid te bieden om voor vervolging, mishandeling of marteling te waarschuwen. De uitspraak versterkt een belangrijk onderdeel van Trumps harde immigratiebeleid, maar vergroot tegelijk de vrees dat mensen binnen enkele uren op een vliegtuig kunnen worden gezet naar een onbekend land waarmee zij geen familieband, verblijfsverleden of andere betekenisvolle relatie hebben.
De hoogste rechters hebben de uitspraak van federaal rechter Brian Murphy tijdelijk buiten werking gesteld, nadat het ministerie van Justitie om een spoedmaatregel had gevraagd. Het Hof heeft daarmee nog niet definitief geoordeeld dat het beleid rechtmatig is, maar staat toe dat de uitzettingen doorgaan zolang de juridische strijd voortduurt. In december worden de inhoudelijke argumenten behandeld, waarna een definitief oordeel moet volgen over de bevoegdheden van de regering en de rechtsbescherming waarop migranten aanspraak kunnen maken.
De conservatieve meerderheid van zes rechters steunde de tijdelijke hervatting, terwijl de drie liberale rechters Sonia Sotomayor, Elena Kagan en Ketanji Brown Jackson de lagere beschermingsmaatregelen wilden handhaven. Hun verschil van inzicht raakt aan een fundamentele rechtsvraag, omdat de regering stelt dat zij wettelijke ruimte nodig heeft om mensen met een definitief uitzettingsbevel te verwijderen, terwijl de tegenpartij aanvoert dat niemand zonder behoorlijke kennisgeving en een eerlijke beoordeling naar mogelijk gevaar mag worden gestuurd.
Rechter Murphy oordeelde in februari dat de werkwijze van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid in strijd is met immigratieprocedures en de bescherming van een behoorlijke rechtsgang onder het Vijfde Amendement van de Amerikaanse Grondwet. Die bescherming verlangt in beginsel dat de overheid iemand tijdig informeert en een serieuze mogelijkheid biedt om bezwaar te maken voordat een besluit met zware persoonlijke gevolgen wordt uitgevoerd. Het federale hof van beroep in Boston liet op 18 september het grootste deel van zijn oordeel in stand, waarna de regering opnieuw naar het Hooggerechtshof stapte.
De zaak begon als een gezamenlijke rechtszaak namens migranten die wilden voorkomen dat zij zonder waarschuwing naar derde landen zouden worden gebracht. Hun advocaten stellen dat een uitzettingsbevel geen vrijbrief vormt om iemand naar iedere willekeurige bestemming te sturen, zeker niet wanneer de betrokkene daar vervolging, gevangenschap of marteling kan verwachten. De procedure draait daarom niet uitsluitend om de vraag of iemand in de Verenigde Staten mag blijven, maar ook om de bestemming, de voorbereidingstijd en de mogelijkheid om ernstige risico’s aan te tonen.
Het beleid maakt snelle verwijdering mogelijk wanneer een derde land diplomatiek heeft verzekerd dat gedeporteerden daar niet zullen worden vervolgd of gemarteld. Bij landen die geen dergelijke garantie hebben afgegeven, moet de migrant volgens de richtlijnen over de bestemming worden geïnformeerd, maar vindt een inhoudelijke risicobeoordeling alleen plaats wanneer de betrokkene zelf tijdig angst voor vervolging of marteling uitspreekt. Die constructie wordt bekritiseerd omdat iemand nauwelijks zelfstandig een goed onderbouwd verzoek kan indienen wanneer de bestemming laat wordt bekendgemaakt, juridische hulp ontbreekt of vertrek binnen enkele uren wordt voorbereid.
Meer dan 25.000 migranten zouden sinds de invoering van het beleid naar 29 derde landen zijn uitgezet, waarbij het grootste gedeelte naar Mexico is gebracht. Andere bestemmingen zijn Zuid Soedan, Uganda, Equatoriaal Guinea, Liberia en de Centraal Afrikaanse Republiek, ondanks ernstige zorgen over politieke instabiliteit, gewapend geweld, ontvoering en zwakke rechtsbescherming in verschillende van deze landen. De Amerikaanse overheid waarschuwt haar eigen burgers zelfs tegen reizen naar Zuid Soedan vanwege criminaliteit, ontvoering en gewapende conflicten, maar beschouwt het land tegelijkertijd als mogelijke bestemming voor gedeporteerden.
De regering verdedigt de uitzettingen als een noodzakelijk middel tegen personen die niet naar hun land van herkomst kunnen worden teruggebracht en benadrukt dat zich onder hen mensen met zware strafrechtelijke veroordelingen bevinden. Trumps immigratiebeleid is gericht op grootschalige verwijdering en probeert te voorkomen dat migranten met een definitief bevel in de Verenigde Staten blijven doordat hun eigen regering hen niet terugneemt. De juridische tegenstand wijst er echter op dat het beleid eveneens langdurig verblijvende migranten zonder strafblad raakt en zelfs personen kan treffen die eerder bescherming kregen omdat terugkeer naar hun geboorteland te gevaarlijk werd geacht.
Advocaten van de migranten hebben verklaard dat sommige gedeporteerden in derde landen zijn mishandeld, seksueel aangevallen, langdurig opgesloten of spoorloos verdwenen. Andere personen zouden vanuit het ontvangende land alsnog zijn teruggestuurd naar het land waarvoor de Verenigde Staten hun eerder bescherming hadden verleend. Een uitzetting naar een derde land kan daardoor alsnog eindigen in indirecte terugzending naar vervolging of marteling, waarmee de beschermingsbeslissing van de Amerikaanse overheid feitelijk waardeloos wordt.
De juridische strijd is verder verhard doordat rechter Murphy eerder vaststelde dat de regering zijn bevelen herhaaldelijk had geschonden of probeerde te omzeilen. Het Hooggerechtshof gaf de regering in een eerdere fase eveneens ruimte om met de uitzettingen door te gaan en hief later aanvullende beperkingen op die waren ingesteld om een groep mannen tegen overplaatsing naar Zuid Soedan te beschermen. De opeenvolgende spoedbeslissingen hebben het beleid operationeel gehouden, ondanks het feit dat lagere rechters ernstige bezwaren tegen de rechtmatigheid en uitvoering hebben vastgesteld.
Achter de politieke strijd ligt het internationale beginsel dat staten mensen niet mogen terugsturen naar een plaats waar een reëel gevaar op marteling of vervolging bestaat. De Amerikaanse regering meent dat diplomatieke garanties en interne controles voldoende bescherming bieden, terwijl mensenrechtenorganisaties stellen dat zulke beloften weinig betekenen wanneer onafhankelijk toezicht ontbreekt en gedeporteerden na aankomst worden opgesloten of opnieuw worden doorgestuurd. De uiteindelijke uitspraak zal daarom mede bepalen hoeveel procedurele bescherming een regering moet bieden wanneer snelheid en immigratiehandhaving botsen met lichamelijke veiligheid en menselijke waardigheid.
Suriname en andere Caribische staten behoren iedere toekomstige vraag om migranten uit derde landen op te nemen uiterst zorgvuldig te behandelen, omdat financiële steun of diplomatieke druk nooit de plaats mag innemen van een transparante overeenkomst, individuele risicobeoordeling en rechterlijke controle. Een regering die mensen zonder duidelijke verblijfsstatus, toezicht en rechtsbescherming accepteert, neemt niet alleen humanitaire verantwoordelijkheid over, maar kan ook worden geconfronteerd met veiligheidsproblemen, detentiekosten en internationale aansprakelijkheid. Parlementaire goedkeuring, openbare voorwaarden en toegang tot onafhankelijke juridische bijstand moeten daarom vooraf geregeld zijn en niet pas nadat het eerste vliegtuig is geland.
De voorlopige overwinning van Trump maakt snelle uitzetting opnieuw mogelijk, maar beantwoordt nog niet de zwaarste vraag in deze zaak. Een staat mag grenzen bewaken en uitzettingsbevelen uitvoeren, maar verliest zijn morele en juridische geloofwaardigheid wanneer mensen naar gevaar worden gestuurd voordat zij kunnen uitleggen wat hen daar wacht. Wanneer snelheid belangrijker wordt dan rechtsbescherming, verandert immigratiehandhaving van een bestuurlijk instrument in een proces waarbij menselijke levens afhankelijk worden van een bestemming die pas vlak voor vertrek bekend kan worden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
