Tijdens de BRICS top in New Delhi stond Brazilië voor een lastige evenwichtsoefening, omdat het land zijn invloed binnen het blok wil behouden zonder de eigen binnenlandse politieke strijd uit het oog te verliezen. Minister van Buitenlandse Zaken Mauro Vieira nam de Braziliaanse vertegenwoordiging op zich, terwijl president Luiz Inácio Lula da Silva zich richtte op zijn herverkiezingscampagne. Die keuze maakte duidelijk dat de internationale ambities van Brasília steeds sterker worden beïnvloed door de politieke spanning richting de verkiezingen van 4 oktober.
De Braziliaanse afwezigheid op het hoogste niveau betekende niet dat het land zijn prioriteiten liet varen. De gezamenlijke verklaring uit New Delhi bevestigde steun voor het systeem van de Verenigde Naties en voor de klimaatafspraken van Parijs, twee dossiers die nauw aansluiten bij de Braziliaanse diplomatieke lijn. Daarmee wist Brazilië mee te bewaken dat BRICS niet uitsluitend zou verschuiven naar handel, machtspolitiek en verzet tegen westerse invloed.
Voor Brasília blijft het blok waardevol als podium voor een multipolaire wereldorde waarin opkomende economieën meer stem krijgen. Brazilië zoekt daarin ruimte voor hervorming van internationale instellingen, grotere zeggenschap voor landen uit het mondiale zuiden en betere toegang tot ontwikkelingsfinanciering. De uitdaging is dat BRICS inmiddels uit elf volwaardige leden bestaat met uiteenlopende belangen, waardoor iedere gezamenlijke boodschap moeizaam tot stand komt.
Economisch heeft BRICS wel degelijk meer gewicht gekregen door de uitbreiding van handelscontacten, betalingsinitiatieven en de activiteiten van de New Development Bank. De ontwikkelingsbank heeft projecten gefinancierd die landen minder afhankelijk moeten maken van traditionele kredietverstrekkers. Veel oude ambities, zoals een gezamenlijke munt of een volledig alternatief financieel stelsel, zijn echter nog lang niet omgezet in harde werkelijkheid.
De top in India maakte opnieuw zichtbaar dat het verband tegelijk krachtig en kwetsbaar is, want China, Rusland, India, Brazilië en Zuid Afrika delen het verlangen naar meer invloed buiten de bestaande machtscentra, maar verschillen geregeld over geopolitiek, handel en veiligheid. De toetreding van landen als Iran, Saoedi Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten vergroot de economische reikwijdte, maar maakt consensus ook ingewikkelder.
Voor Brazilië ligt de winst vooral in het openhouden van diplomatieke en economische deuren. Het land wil investeren in handel, klimaatfinanciering, landbouw, energie en technologische samenwerking zonder volledig in een blok tegenover de Verenigde Staten en Europa terecht te komen. Die pragmatische houding past bij een economie die zowel grondstoffenexporteur als industriële en agrarische grootmacht wil zijn.
De verkiezingsstrijd kan de koers van Brazilië echter snel veranderen. Lula staat tegenover de rechtse kandidaat Flávio Bolsonaro in een race die volgens peilingen scherp blijft, waardoor buitenlandse politiek ook onderdeel wordt van het binnenlandse debat. Een andere regering kan andere accenten leggen binnen BRICS, al blijft de aantrekkingskracht van handel met grote opkomende economieën voor Brazilië moeilijk te negeren.
Suriname kan uit deze ontwikkeling meenemen dat internationale samenwerking het meest oplevert wanneer een land met een duidelijke eigen agenda aan tafel zit. Klimaatbeleid, voedselzekerheid, energie, infrastructuur en toegang tot kapitaal moeten daarbij niet los van elkaar worden besproken, maar als onderdelen van een nationale strategie. Caribische staten winnen aan gewicht wanneer zij hun belangen vooraf goed formuleren en partners kiezen die ook kennis, markten en duurzame investeringen meebrengen.
De betekenis van de top voor Brazilië ligt daarom minder in een opvallend besluit dan in het behoud van invloed binnen een snel veranderend machtsblok. Brasília probeert BRICS te gebruiken als economisch instrument en diplomatiek tegenwicht, zonder zijn speelruimte in andere delen van de wereld te verliezen. De uitslag van oktober zal bepalen of die voorzichtige koers wordt voortgezet of plaatsmaakt voor een nieuwe Braziliaanse richting.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
