De regering wil de laboratoriumcapaciteit in Suriname aanzienlijk versterken. President Jennifer Simons heeft tijdens een bijeenkomst met vertegenwoordigers van verschillende laboratoria aangegeven dat het land in de toekomst zelf in staat moet zijn om milieu en gezondheidsrisico’s te onderzoeken. Een noodzakelijke ambitie, maar tegelijkertijd een bevestiging van hoe afhankelijk Suriname nog altijd is van buitenlandse expertise en faciliteiten wanneer de gezondheid van mens en milieu op het spel staat. De vervuiling van de Saramaccarivier heeft opnieuw blootgelegd hoe kwetsbaar Suriname is. Voor bepaalde analyses moest een beroep worden gedaan op laboratoria in het buitenland. Dat is niet slechts een technisch ongemak. Het raakt aan de fundamentele verantwoordelijkheid van de overheid om haar burgers te beschermen en tijdig betrouwbare informatie te verstrekken over de veiligheid van water, voedsel en leefomgeving. President Simons stelt dat alle noodzakelijke bepalingen in Suriname moeten kunnen worden uitgevoerd, waaronder het testen van vissen, water en menselijke blootstelling aan schadelijke stoffen. Die doelstelling verdient brede steun, maar mag niet blijven steken in mooie verklaringen en bestuurlijke bijeenkomsten.
Wat ontbreekt, is een structurele aanpak die ervoor zorgt dat aangekondigde verbeteringen daadwerkelijk worden gerealiseerd. Tijdens de bijeenkomst presenteerden het Centraal Laboratorium van het BOG, het Veterinair Laboratorium, het Viskeuringsinstituut, het Medisch Wetenschappelijk Instituut en de Anton de Kom Universiteit van Suriname hun werkzaamheden en analysecapaciteiten. Volgens minister Patrick Brunings van Olie, Gas en Milieu wordt landelijk geïnventariseerd wat de laboratoria momenteel kunnen en welke analyses in de toekomst mogelijk moeten worden. Dat klinkt georganiseerd, maar het legt ook een ongemakkelijke werkelijkheid bloot, blijkbaar bestaat er nog geen volledig geïntegreerd en toereikend systeem waarmee Suriname zijn milieu en gezondheidsrisico’s zelfstandig kan monitoren. Apparatuur, expertise en uitbreidingsmogelijkheden moeten nu eerst in kaart worden gebracht, terwijl de gevolgen van vervuiling zich niet laten leiden door ambtelijke planningen. De voorgenomen uitbreiding richt zich onder meer op analyses van cyanide en kwik in water, dieren en andere relevante materialen. Ook luchtkwaliteitsmetingen worden meegenomen, waaronder mogelijke blootstelling aan kwikdampen bij goudopkoopbedrijven.
Het gaat hier om risico’s die niet mogen worden behandeld als een administratieve bijzaak. Kwik en cyanide kunnen ernstige gevolgen hebben voor mens en milieu wanneer blootstelling onvoldoende wordt gecontroleerd. In een land waar goudwinning een belangrijke economische activiteit vormt, moet toezicht op gevaarlijke stoffen geen vrijblijvende beleidsoptie zijn, maar een permanente overheidstaak. Het is daarom onvoldoende om uitsluitend te spreken over toekomstige laboratoriumcapaciteit. De regering moet ook duidelijk maken hoe bestaande risico’s worden opgevolgd, welke instanties verantwoordelijk zijn en hoe burgers toegang krijgen tot betrouwbare onderzoeksresultaten. Zonder transparantie dreigt het laboratoriumbeleid te verworden tot een technische operatie zonder maatschappelijke controle. Burgers hebben recht op informatie over de kwaliteit van hun water, de veiligheid van hun voedsel en mogelijke blootstelling aan schadelijke stoffen. Die informatie mag niet afhankelijk zijn van politieke prioriteiten of de toevallige beschikbaarheid van buitenlandse laboratoria. President Simons verwacht dat de laboratoriumcapaciteit in 2027 aanzienlijk zal zijn uitgebreid. Haar hoop dat Suriname eind 2027 alle noodzakelijke bepalingen zelf kan uitvoeren, is ambitieus.
Maar hoop is geen uitvoeringsplan. Om die doelstelling geloofwaardig te maken, zijn concrete investeringen, heldere verantwoordelijkheden en controleerbare tussentijdse resultaten noodzakelijk. Er moet duidelijkheid komen over de beschikbare financiële middelen, de aanschaf en het onderhoud van apparatuur, de opleiding van personeel en de erkenning van laboratoria volgens relevante kwaliteitsnormen. Een laboratorium zonder goed opgeleid personeel of betrouwbare kwaliteitscontrole levert immers geen garantie op voor de volksgezondheid. Hetzelfde geldt voor apparatuur die wel wordt aangeschaft, maar vervolgens onvoldoende wordt onderhouden of niet optimaal wordt ingezet. Daarom moet de regering voorkomen dat 2027 opnieuw een symbolische deadline wordt waarachter problemen worden doorgeschoven. Parallel aan de laboratoriumplannen start de NMA met een landelijke inventarisatie van goudwinningsactiviteiten. Dat kan een belangrijke stap zijn binnen een bredere aanpak van milieu en mijnbouw, maar alleen wanneer de inventarisatie verder gaat dan het verzamelen van gegevens.
Een overzicht van goudwinningsactiviteiten heeft weinig waarde als illegale praktijken, vervuiling en overtredingen vervolgens niet effectief worden aangepakt. De overheid moet niet alleen weten waar activiteiten plaatsvinden, maar ook welke milieuschade wordt veroorzaakt, wie verantwoordelijk is en welke maatregelen worden genomen. De combinatie van betere laboratoria en een landelijke mijnbouwinventarisatie biedt mogelijkheden voor sterker beleid. Maar die twee trajecten moeten met elkaar worden verbonden. Onderzoeksresultaten moeten kunnen leiden tot handhaving, herstelmaatregelen en bescherming van getroffen gemeenschappen. De vervuiling van de Saramaccarivier mag niet worden gereduceerd tot een aanleiding voor een nieuwe beleidsronde. Het moet een waarschuwing zijn dat Suriname zijn milieubeheer structureel moet verbeteren. Een regering die de veiligheid van haar bevolking serieus neemt, wacht niet tot 2027 om verantwoordelijkheid te nemen. De uitbreiding van laboratoriumcapaciteit is noodzakelijk, maar de echte maatstaf ligt niet in de aankondiging van nieuwe plannen. De maatstaf ligt in de snelheid waarmee onderzoeken worden uitgevoerd, de betrouwbaarheid van de resultaten en de bereidheid van de overheid om op basis daarvan op te treden. De ambitie om dat in eigen land te kunnen doen is welkom. Maar de bevolking verdient meer dan goede bedoelingen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
