Met nog slechts weken te gaan tot de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op 4 oktober groeit in Brazilië de druk om kunstmatige intelligentie uit de gevarenzone van de democratie te houden. Via sociale media circuleren steeds meer synthetische video’s, muziekfragmenten, afbeeldingen en berichten die kiezers kunnen vermaken, maar ook kunnen misleiden, reputaties kunnen beschadigen en twijfel kunnen zaaien over gebeurtenissen die nooit hebben plaatsgevonden.
De Braziliaanse kiesrechter heeft daarom een streng pakket regels ingevoerd rond digitaal campagnemateriaal. Gemanipuleerde of volledig door kunstmatige intelligentie gemaakte inhoud moet duidelijk herkenbaar zijn, deepfakes zijn verboden en in de laatste 72 uur voor de stemming en de eerste 24 uur daarna mogen geen nieuwe synthetische beelden of stemmen van kandidaten worden verspreid, zelfs niet wanneer zij van een label zijn voorzien.
De regels richten zich ook op chatbots, omdat steeds meer burgers digitale assistenten raadplegen wanneer zij informatie zoeken over politieke partijen en kandidaten. Aanbieders van kunstmatige intelligentie mogen geen kandidaten aanbevelen of rangschikken, juist omdat een ogenschijnlijk neutraal antwoord van een chatbot grote invloed kan krijgen op twijfelende kiezers.
De spanning rond deze maatregelen liep op nadat tijdens een partijbijeenkomst een digitale avatar van voormalig president Jair Bolsonaro verscheen, terwijl hij zelf geen publieke toespraken mag houden. Het incident bracht een fundamentele vraag naar voren. Wanneer is kunstmatige intelligentie een onschuldige creatieve vorm, en wanneer wordt zij een instrument om een verboden politieke boodschap alsnog via een digitaal gezicht de samenleving in te sturen.
Niet iedere toepassing van kunstmatige intelligentie vormt een gevaar voor verkiezingen. Een campagnebeeld met een duidelijke digitale bewerking, een satirische animatie of een creatief geluidseffect kan onderdeel zijn van moderne politieke communicatie. Het risico ontstaat zodra een video, stem of foto zo geloofwaardig wordt dat een kiezer niet meer kan vaststellen of een kandidaat werkelijk iets heeft gezegd, gedaan of beloofd.
De grootste uitdaging ligt daarom niet alleen bij de rechter, maar ook bij de platforms die berichten verspreiden en algoritmen gebruiken om inhoud zichtbaar te maken. Een verbod op papier is weinig waard wanneer misleidende beelden urenlang massaal worden gedeeld, telkens opnieuw verschijnen onder andere accounts en pas verdwijnen nadat de schade al is aangericht.
Suriname staat voor dezelfde opgave nu politieke communicatie steeds sneller, emotioneler en technischer wordt. Verkiezingsbescherming vraagt niet alleen om regels tegen nepbeelden, maar ook om snelle factchecking, digitale voorlichting, heldere meldpunten en politieke partijen die niet wegkijken wanneer misleiding tijdelijk voordeel oplevert.
De Braziliaanse verkiezingsstrijd laat zien dat de volgende aanval op vertrouwen niet altijd komt in de vorm van een leugenachtige toespraak, maar ook kan verschijnen als een overtuigende video die binnen enkele seconden miljoenen mensen bereikt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
