De beleefdheidsvisite van PAHO adjunct directeur dr. Rhonda Sealy Thomas aan president Jennifer Simons krijgt op het eerste gezicht het karakter van een diplomatiek moment. Er wordt gesproken over samenwerking, gezondheidszorg en de eliminatie van malaria in het Guyanaschild. Maar achter de keurige woorden schuilt een veel hardere werkelijkheid, malaria mag in Suriname officieel zijn geëlimineerd, de omstandigheden die de ziekte opnieuw kunnen laten toeslaan zijn allerminst verdwenen. Suriname werd vorig jaar gecertificeerd als land dat malaria heeft geëlimineerd. Dat is zonder twijfel een belangrijke prestatie. Het is een resultaat waarop de gezondheidssector en de samenleving trots mogen zijn. Maar certificering is geen eindstation. Het is juist het moment waarop de lat hoger komt te liggen. Een ziekte die onder controle is gebracht, kan terugkeren wanneer surveillance verzwakt, diagnostiek tekortschiet, behandeling niet tijdig beschikbaar is of risicogroepen buiten beeld raken. Dat PAHO nu samen met Frans-Guyana, Guyana, Brazilië en Suriname bijeenkomt, is daarom meer dan een regionale conferentie. Het is een noodzakelijke waarschuwing. Malaria houdt zich immers niet aan landsgrenzen. Een mug heeft geen paspoort nodig en een mens die vanuit een risicogebied reist, stopt niet bij een grenspost om zijn gezondheidstoestand aan te geven.
Wie malaria werkelijk wil uitbannen, kan dat dus niet uitsluitend binnen de grenzen van één land proberen. Sealy Thomas wijst terecht op de mijnbouw, afgelegen gemeenschappen en beperkte toegang tot zorg als belangrijke uitdagingen. Juist daar wordt duidelijk hoe kwetsbaar mooie beleidsdoelstellingen kunnen zijn. In gebieden waar mensen ver van ziekenhuizen en gezondheidscentra wonen, waar economische activiteiten plaatsvinden en waar controle moeilijker is, bestaat het risico dat infecties te laat worden ontdekt. Daarmee raakt de malariabestrijding aan een veel groter probleem binnen de gezondheidszorg, bereikbaarheid. Gezondheidszorg bestaat niet alleen uit gebouwen, beleidsdocumenten en statistieken. Zorg heeft pas betekenis wanneer een burger, ongeacht woonplaats of inkomen, daadwerkelijk op tijd kan worden getest, gediagnosticeerd en behandeld. De PAHO topfunctionaris benadrukt dan ook dat diagnostiek, testen en adequate behandeling belangrijke aandachtspunten blijven. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar juist op deze onderdelen kan een gezondheidsstelsel worden afgerekend.
Een ziekte die snel kan worden vastgesteld, moet ook snel kunnen worden behandeld. Iedere vertraging vergroot niet alleen het risico voor de patiënt, maar kan ook gevolgen hebben voor de volksgezondheid. De regionale samenwerking die tijdens de bijeenkomst centraal staat, is daarom geen luxe maar een noodzaak. Als Suriname zijn eliminatiestatus wil behouden, zal het land niet alleen naar zichzelf kunnen kijken. De ontwikkelingen in Guyana, Brazilië en Frans-Guyana hebben rechtstreeks invloed op de regionale situatie. Gemeenschappelijke problemen vragen om gemeenschappelijke oplossingen, maar dat vereist meer dan diplomatieke verklaringen. Het vraagt structurele samenwerking, gegevensuitwisseling, gezamenlijke surveillance en concrete afspraken die ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Tegelijkertijd moet de regering voorkomen dat internationale samenwerking wordt gebruikt als een keurige verpakking rond binnenlandse tekortkomingen. De gesprekken tussen PAHO en de regering moeten uiteindelijk zichtbaar worden in de dagelijkse gezondheidszorg. De bevolking heeft weinig aan mooie formuleringen over universele toegang wanneer mensen in afgelegen gebieden nog altijd moeite hebben om tijdig een arts, test of behandeling te bereiken. De aangekondigde country cooperation strategy tussen PAHO en Suriname biedt daarom kansen, maar schept ook verplichtingen.
Universele toegang tot gezondheidszorg, eerstelijnszorg, geestelijke gezondheid, niet-overdraagbare aandoeningen en infectieziekten zijn geen abstracte beleidsbegrippen. Het zijn concrete verantwoordelijkheden tegenover de bevolking. President Simons en haar regering zullen de samenwerking met PAHO dan ook moeten vertalen naar meetbare resultaten. Niet alleen malaria moet duurzaam worden aangepakt, het hele zorgsysteem moet sterker, bereikbaarder en beter voorbereid worden op nieuwe gezondheidsdreigingen. De grootste fout zou zijn om de malariacertificering als een overwinning te beschouwen en vervolgens achterover te leunen. Eliminatie betekent niet dat het gevaar verdwenen is. Het betekent dat Suriname een kwetsbare grens heeft bereikt die voortdurend bewaakt moet worden. De boodschap van PAHO is uiteindelijk helder, succes is pas duurzaam wanneer de zorgsystemen die het succes hebben voortgebracht sterk genoeg zijn om het vast te houden. Suriname heeft malaria geëlimineerd, maar de echte test begint nu. Niet met een certificaat aan de muur, maar met de vraag of iedere burger daadwerkelijk toegang heeft tot snelle diagnostiek, adequate behandeling en betrouwbare gezondheidszorg. Daarop zal de regering uiteindelijk worden afgerekend.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
