Suriname heeft alle reden om trots te zijn op zijn malariavrije status. Het land slaagde erin als eerste land in het Amazonegebied malaria te elimineren. Dat is een prestatie die internationale erkenning verdient. Maar trots mag geen slaapmiddel worden. Integendeel, juist nu de ziekte grotendeels uit beeld is verdwenen, ontstaat het gevaar dat de aandacht verslapt, voorzieningen worden afgebouwd en verantwoordelijkheden opnieuw tussen ministeries worden doorgeschoven. President Jennifer Simons heeft tijdens de tweedaagse Subregional Meeting on Malaria Elimination in the Guiana Shield, terecht benadrukt dat de malariavrije status geen eindstation is. Het is een kwetsbare verworvenheid die dagelijks bescherming vereist. De bijeenkomst, georganiseerd door de Pan Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), maakt duidelijk dat malaria niet ophoudt bij een landsgrens. Zeker niet in een regio waar mensen voortdurend tussen Suriname, Guyana, Brazilië en Frans-Guyana bewegen. Daar ligt meteen de harde realiteit. Suriname kan zichzelf wel malariavrij verklaren, maar de muggen houden zich niet aan diplomatieke afspraken, grensposten of bestuurlijke bevoegdheden. Zolang malaria in buurlanden voorkomt, blijft Suriname blootgesteld aan importgevallen. De grensgebieden en de goudvelden vormen daarbij geen theoretisch risico, maar een dagelijkse uitdaging.
Het is daarom goed dat de president de aandacht vestigt op de mijnbouwsector. De goudvelden mogen niet veranderen in blinde vlekken van de gezondheidszorg. In delen van het binnenland komen mensen samen onder omstandigheden waarin gezondheidsrisico’s snel kunnen escaleren. Mobiliteit, gebrekkige sanitaire voorzieningen, beperkte toegang tot medische zorg en moeilijk bereikbare locaties maken effectieve surveillance daar extra noodzakelijk. Maar precies daar moet de overheid zichzelf ook kritisch onder de loep nemen. Het is gemakkelijk om tijdens een internationale bijeenkomst te spreken over geïntegreerde samenwerking tussen Volksgezondheid, Natuurlijke Hulpbronnen, Justitie en Veiligheid. Veel moeilijker is het om die samenwerking daadwerkelijk iedere dag op het terrein zichtbaar te maken. Ministeries die langs elkaar heen werken, informatie die te laat wordt gedeeld en verantwoordelijkheden die blijven hangen in bureaucratische structuren vormen uiteindelijk een groter gevaar dan mooie beleidsverklaringen kunnen compenseren. De president heeft terecht gesteld dat eliminatie een geïntegreerde aanpak vereist. Volksgezondheid kan dit probleem niet alleen oplossen. Als mijnbouwactiviteiten worden gecontroleerd zonder gezondheidsperspectief, schiet het beleid tekort. Als veiligheidsdiensten actief zijn in het binnenland zonder voldoende aandacht voor ziektepreventie, schiet het beleid tekort. En als gezondheidsprogramma’s niet beschikken over de middelen om snel te testen, behandelen en monitoren, is ook dat onvoldoende.
De grootste test ligt daarom niet in Paramaribo, maar ver buiten de hoofdstad. Suriname kan pas werkelijk zeggen dat het zijn malariavrije status serieus beschermt wanneer mensen in afgelegen gebieden toegang hebben tot betrouwbare diagnostiek, medische begeleiding en preventieve voorlichting. De Medische Zending speelt daarin een cruciale rol. Wanneer de zorginfrastructuur in het binnenland verzwakt, wordt niet alleen de gezondheidszorg aangetast, maar ook het vermogen van Suriname om nieuwe malaria incidenten vroegtijdig op te sporen. Dat maakt het voorstel voor een regionaal en digitaal waarschuwingsplatform relevant. Snelle informatie uitwisseling tussen landen kan voorkomen dat een geïmporteerd geval uitgroeit tot een groter probleem. Maar technologie alleen zal niets oplossen. Een digitaal platform zonder voldoende veldwerkers, laboratoriumcapaciteit, transportmogelijkheden en medische voorzieningen blijft uiteindelijk een mooi systeem op papier. Suriname wil bovendien optreden als Regional Centre of Excellence en kennis delen met veldwerkers en artsen uit buurlanden. Dat is ambitieus en potentieel waardevol. Maar een kenniscentrum heeft alleen geloofwaardigheid als het eigen fundament sterk blijft. Het heeft weinig betekenis om buitenlandse professionals op te leiden terwijl de eigen binnenlandse zorgvoorzieningen onder druk staan. Internationale uitstraling mag nooit belangrijker worden dan lokale zorg.
Ook de voorlichting moet niet worden onderschat. Het verdwijnen van malaria uit het dagelijks bewustzijn kan juist leiden tot nonchalance. Een nieuwe generatie Surinamers groeit mogelijk op zonder directe ervaring met de ziekte. Dat is een succes, maar tegelijkertijd een risico. Wat niet meer zichtbaar is, wordt gemakkelijk vergeten. Preventiecampagnes mogen daarom niet pas worden opgestart wanneer een besmetting wordt vastgesteld. Voorlichting moet structureel, gericht en aangepast aan de realiteit van grensgebieden en de mijnbouwsector blijven. De regionale samenwerking met Brazilië, Guyana en Frans-Guyana is daarom geen diplomatieke formaliteit. Zij moet leiden tot concrete afspraken, gezamenlijke surveillance, snelle meldingssystemen en een gezamenlijke aanpak van grensoverschrijdende risico’s. Als één land zijn systeem laat verslappen, kunnen de gevolgen ook bij de buren terechtkomen. De boodschap van president Simons verdient steun, maar vooral uitvoering. Suriname heeft zijn malariavrije status niet cadeau gekregen en zal die ook niet vanzelf behouden. Het echte gevaar schuilt niet alleen in malaria, maar in bestuurlijke zelfgenoegzaamheid. Een land dat malaria heeft geëlimineerd, moet voortdurend handelen alsof de ziekte ieder moment kan terugkeren. Dat betekent investeren wanneer er geen crisis is, controleren wanneer niemand kijkt en de zorg versterken voordat cijfers alarm slaan. Malariavrij zijn is een historische prestatie. Malariavrij blijven is de veel zwaardere opdracht. Suriname heeft het eerste deel bewezen. Nu moet het laten zien dat het ook het tweede aankan.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
