De regering heeft de Mennonieten op drie locaties in het binnenland officieel aangezegd hun activiteiten te staken, hun vestigingen op te breken en het gebied te verlaten. Dat klinkt als daadkrachtig optreden, maar de feiten rond deze kwestie roepen vooral een ongemakkelijke vraag op over de kracht, snelheid en geloofwaardigheid van het overheidsbeleid. Want als in primair bos woningen kunnen worden geplaatst, landbouw kan worden bedreven en bijna vijftien hectare bos kan worden ontbost zonder de vereiste vergunningen, dan is er meer aan de hand dan slechts een overtreding door enkele individuen. De regering wist naar eigen zeggen pas na geruchten over de aanwezigheid van Mennonieten in het binnenland dat er onderzoek nodig was. Vervolgens trokken het ministerie van Grondbeleid en Bosbeheer, het leger en de Commissie Ordening Kleinschalige Goudsector naar vijf locaties. Op drie daarvan bleek inderdaad sprake te zijn van vestiging zonder de vereiste toestemming. Bantipasi, Albergapasi en Masoniakreek bevinden zich bovendien in primair bos, precies het gebied dat volgens het regeringsbeleid zoveel mogelijk beschermd moet worden. Dat op die locaties al aanzienlijke ontbossing is vastgesteld, maakt de zaak ernstiger.
Bijna vijftien hectare bos is geen onbeduidende oppervlakte die per ongeluk verloren is gegaan. Daar zijn woningen geplaatst, waaronder containerhuizen en is landbouwgrond aangelegd. Dat alles gebeurt niet van de ene op de andere dag. Er zijn transporten, materialen, mensen en werkzaamheden voor nodig. De overheid beschikt over ministeries, controleorganen, militairen en andere instanties die toezicht moeten houden op het binnenland. Het is daarom gerechtvaardigd om kritisch te kijken naar hoe deze ontwikkeling zo ver heeft kunnen komen. De regering heeft op 20 juli een deurwaardersexploot laten uitbrengen en de betrokkenen twee weken gegeven om te vertrekken. Die termijn is inmiddels verstreken. Volgens minister Stanley Soeropawiro is er geen rapportage dat de betrokkenen daadwerkelijk bezig zijn hun vestigingen af te breken. Daarmee dreigt opnieuw een bekend Surinaams patroon, eerst wordt een overtreding vastgesteld, daarna wordt een termijn gesteld, vervolgens wordt gewacht en uiteindelijk wordt gesproken over vervolgmaatregelen. Dat patroon is juist in milieuzaken gevaarlijk. Bos dat eenmaal is gekapt, groeit niet binnen enkele maanden terug. Een containerwoning die eenmaal is geplaatst, verdwijnt niet vanzelf. Elke dag dat illegale activiteiten kunnen doorgaan, kan de schade verder oplopen.
Handhaving die pas effectief wordt nadat de schade aanzienlijk is geworden, is geen sterk milieubeleid maar achteraf reageren. De minister stelt terecht dat de kwestie niet mag worden gereduceerd tot een probleem met een specifieke bevolkingsgroep. De kern is niet wie de overtreders zijn, maar welke regels voor iedereen gelden. Dat principe moet echter consequent worden toegepast. Suriname kan niet enerzijds zeggen dat de bossen beschermd moeten worden en dat minimaal 90 procent van het bos behouden moet blijven, terwijl anderzijds illegale ontbossing pas wordt aangepakt nadat er al omvangrijke arealen zijn verdwenen. Ook het argument dat er voldoende gronden buiten primair bos beschikbaar zijn, legt een fundamenteel probleem bloot. Als geschikte landbouwgronden bestaan, waarom wordt dan toch ruimte gezocht in kwetsbare bosgebieden? En waarom blijkt de overheid pas na vestiging en ontbossing in staat om de situatie formeel aan te pakken? De kwestie raakt bovendien aan het gezag van de staat. Vergunningen en toestemmingen zijn niet vrijblijvend. Wie zich in Suriname wil vestigen, landbouw wil bedrijven of grond wil gebruiken, hoort de wettelijke procedures te volgen. Dat geldt voor buitenlanders, maar net zo goed voor Surinamers. Wanneer overtredingen niet consequent worden aangepakt, ontstaat het beeld dat regels slechts gelden voor degenen die onvoldoende macht, geld of toegang hebben om ze te omzeilen.
Daarom moet de regering nu meer doen dan alleen een deurwaardersexploot laten uitbrengen. Als de termijn is verstreken en de betrokkenen inderdaad niet vertrekken, moet de aangekondigde handhaving daadwerkelijk volgen. Niet met politieke verklaringen, maar met concrete acties. De locaties moeten worden ontruimd, verdere ontbossing moet onmiddellijk worden gestopt en vastgesteld moet worden welke schade is aangericht en welke wettelijke consequenties daaraan verbonden zijn. Tegelijkertijd moet worden onderzocht hoe deze vestigingen konden ontstaan en uitbreiden zonder tijdige overheidsinterventie. Als de staat alleen in beweging komt nadat geruchten leiden tot een gezamenlijke missie, is het toezicht in het binnenland duidelijk onvoldoende. De Mennonietenkwestie gaat daarmee uiteindelijk over meer dan drie locaties. Het gaat over de vraag of Suriname werkelijk bereid is zijn eigen wetten te handhaven en zijn natuurlijke rijkdommen te beschermen. Een regering die zegt 90 procent van het bos te willen behouden, kan zich geen halfslachtige handhaving veroorloven. Primair bos is geen niemandsland en vergunningen zijn geen formaliteit. De komende weken zullen daarom bepalend zijn. Niet de woorden van de minister, maar het optreden van de overheid zal duidelijk maken of dit daadwerkelijk het begin is van strengere handhaving of slechts het zoveelste dossier waarin de staat eerst krachtig aankondigt te zullen optreden en daarna alsnog ruimte laat voor overtredingen. Als de regering haar eigen beleid serieus neemt, moet het nu zichtbaar, consequent en zonder aanzien des persoons handelen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
