De Wereldbank heeft met het loslaten van haar doel om 45 procent van de jaarlijkse financiering te koppelen aan projecten met klimaatvoordelen een besluit genomen dat veel groter is dan een technische aanpassing in de rapportage, omdat hiermee een politieke verschuiving zichtbaar wordt in de strijd over wat ontwikkeling in deze tijd eigenlijk betekent. Een instelling die jarenlang probeerde klimaat, armoedebestrijding, infrastructuur en economische weerbaarheid dichter bij elkaar te brengen, kiest nu onder stevige druk van Washington voor een taal waarin vaste financieringsdoelen plaatsmaken voor resultaten, banen, slimme ontwikkeling en klantvraag. Die formulering klinkt beheerst en bestuurlijk, maar achter de woorden ligt een harde machtsstrijd over de vraag of klimaatverandering nog wordt behandeld als kern van ontwikkeling of opnieuw wordt teruggeduwd naar de rand van het multilaterale systeem.
De Wereldbank zegt dat het oude percentage zijn functie heeft vervuld en dat de organisatie voortaan sterker wil sturen op wat leningen opleveren in plaats van hoeveel geld vooraf onder een klimaatrubriek wordt geplaatst. Op papier is dat verdedigbaar, omdat ontwikkelingsfinanciering uiteindelijk moet worden beoordeeld op wegen die standhouden bij overstromingen, landbouw die droogte overleeft, energieprojecten die betaalbaar blijven en steden die minder kwetsbaar worden voor hitte en water. Het probleem is echter dat het schrappen van een concreet doel ook een meetbare politieke verplichting wegneemt, waardoor aandeelhouders en kwetsbare landen minder houvast krijgen om de bank aan haar klimaatambitie te houden.
De verschuiving komt niet uit het niets, omdat de regering Trump al langer druk uitoefent op de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds om terug te keren naar wat Washington de kernmissie noemt, namelijk ontwikkeling, armoedebestrijding en financiële stabiliteit. In die visie zijn klimaat, gender en bredere duurzaamheidsagenda’s te ver doorgeschoten en zouden zij de bank afleiden van economische groei. Die redenering klinkt pragmatisch, maar zij negeert dat klimaatrisico voor veel landen geen apart ideologisch dossier is, maar de dagelijkse werkelijkheid van kapotte wegen, mislukte oogsten, overstroomde dorpen, hogere verzekeringskosten, duurdere leningen en begrotingen die na elke ramp opnieuw moeten worden opengebroken.
Wereldbank president Ajay Banga probeert de draai te verkopen onder het begrip smart development, waarbij projecten tegelijk banen moeten creëren en klimaatvoordelen kunnen leveren wanneer dat past bij de behoeften van landen. Drought resistant agriculture, storm resistant infrastructure en hernieuwbare energie worden dan niet langer gepresenteerd als klimaatpolitiek, maar als praktische ontwikkeling die economieën sterker maakt. Die benadering kan nuttig zijn wanneer zij klimaatweerbaarheid werkelijk integreert in elk project, maar zij wordt gevaarlijk wanneer het een zachte verpakking wordt voor minder harde verplichtingen.
Het Climate Change Action Plan wordt wel verlengd, terwijl de Independent Evaluation Group op verzoek van het bestuur een beoordeling zal uitvoeren van het plan dat sinds 2016 in opeenvolgende periodes richting gaf aan de klimaatinzet van de bank. Daarmee probeert de Wereldbank een middenweg te bewandelen. Het klimaatplan verdwijnt niet, de rapportage over uitstoot en weerbaarheid blijft bestaan, en de bank belooft verder te kijken naar betere structuren voor adaptatie, natuur en vervuiling. Tegelijk verdwijnen de vaste doelen van 45 procent en eerder ook 35 procent, waardoor de politieke symboliek van de stap moeilijk valt weg te redeneren.
De spanning tussen aandeelhouders maakt zichtbaar hoe verdeeld het multilaterale systeem is geworden. Frankrijk en achttien andere aandeelhouders schaarden zich eerder achter voortzetting van het klimaatwerk van de Wereldbank, terwijl de Verenigde Staten als grootste aandeelhouder niet tekenden en ook landen als Rusland, Kuwait en Saudi Arabië buiten die steun bleven. India en Japan onthielden zich, wat laat zien dat zelfs landen die klimaatrisico erkennen voorzichtig manoeuvreren wanneer financiering, geopolitiek, energiebelangen en ontwikkelingsprioriteiten door elkaar lopen.
Frankrijk probeerde op het laatste moment het klimaatfinancieringsdoel te redden, maar kreeg niet voldoende gewicht tegenover de Amerikaanse druk. Dat is veelzeggend, omdat Europese landen graag spreken over internationale klimaatambitie, maar binnen multilaterale banken telkens moeten onderhandelen met aandeelhouders die andere belangen hebben. De Wereldbank is geen neutrale machine die puur op wetenschap of ontwikkelingslogica draait, maar een instelling waarin macht, kapitaal, stemverhoudingen en politieke ideologie bepalen hoe woorden als ontwikkeling en weerbaarheid worden ingevuld.
De ironie is dat de vraag naar klimaatgerelateerde projecten volgens bankfunctionarissen sterk blijft bij klantlanden. Dat betekent dat veel ontwikkelingslanden juist behoefte hebben aan financiering voor weerbare infrastructuur, landbouw, waterbeheer, energie en bescherming tegen klimaatschokken. Het schrappen van een doel gebeurt dus niet omdat landen geen klimaatfinanciering meer willen, maar omdat de politieke aandeelhoudersstrijd rond de bank is veranderd. Daarmee ontstaat het risico dat de aanbodkant van de financiering wordt afgezwakt terwijl de vraag vanuit kwetsbare landen juist groeit.
De discussie over input versus outcome verdient wel serieuze aandacht, omdat klimaatfinanciering soms te makkelijk werd gemeten aan percentages in plaats van aan echte impact. Een project kan op papier klimaatvoordelen hebben en toch weinig veranderen aan de kwetsbaarheid van mensen. Als de Wereldbank werkelijk beter gaat meten hoeveel mensen beschermd worden tegen overstromingen, hoeveel emissies worden vermeden, hoeveel boeren inkomen behouden tijdens droogte en hoeveel infrastructuur rampbestendig wordt gebouwd, kan de verschuiving naar resultaten waardevol zijn. De geloofwaardigheid daarvan hangt echter af van transparantie, projectniveau rapportage en de bereidheid om mislukkingen even zichtbaar te maken als successen.
Voor ontwikkelingslanden is dit alles pijnlijk, omdat de financieringskloof voor adaptatie juist groter wordt. Arme en kwetsbare landen hebben steeds meer middelen nodig om zich voor te bereiden op droogte, overstromingen, hitte en stormen, terwijl zij vaak al worstelen met hoge schulden en dure toegang tot kapitaal. Wanneer de grootste ontwikkelingsbank ter wereld haar klimaatdoel loslaat, zelfs onder de naam smart development, kan dat door markten en donorlanden worden gelezen als een signaal dat klimaat minder dwingend wordt. Dat kan de onderhandelingspositie van kwetsbare landen verzwakken op het moment dat zij juist meer concessionele middelen nodig hebben.
De grootste vraag is daarom niet of de Wereldbank nog klimaatprojecten zal financieren, want dat zal zij doen, maar of zij zonder harde doelstelling dezelfde politieke druk blijft voelen om klimaatweerbaarheid structureel mee te nemen in haar portefeuille. Een percentage is nooit perfect, maar het werkt als een anker. Zodra dat anker verdwijnt, wordt vertrouwen afhankelijk van bestuurscultuur, rapportage en de bereidheid van aandeelhouders om de bank in de gaten te houden.
De Surinaamse regering moet deze koerswijziging nauwkeurig volgen, omdat internationale klimaatfinanciering, rampenbestendige infrastructuur, kustbescherming, waterbeheer, landbouwadaptatie, energiezekerheid en toekomstige olie inkomsten hier steeds sterker met elkaar verweven raken. Een overheid die straks meer inkomsten verwacht uit natuurlijke hulpbronnen kan zich niet permitteren om klimaatprojecten alleen te laten afhangen van internationale modewoorden of wisselende politieke prioriteiten bij grote aandeelhouders. De overheid moet zelf sterke projecten voorbereiden, betrouwbare data verzamelen, uitvoeringscapaciteit opbouwen en zorgen dat ontwikkelingsfinanciering wordt gekoppeld aan tastbare bescherming van burgers, landbouwgebieden, kustzones en publieke infrastructuur.
De Wereldbank noemt haar nieuwe richting smart development, maar de wereld zal pas zien of die term inhoud heeft wanneer kwetsbare landen niet minder, maar beter gefinancierd worden voor de risico’s die zij dagelijks dragen. Het loslaten van het 45 procent doel kan een stap zijn naar betere resultaatmeting, maar het kan ook een politieke terugtocht worden in nette taal. In een tijd waarin klimaatrisico steeds meer economische schade veroorzaakt, zal de geloofwaardigheid van de Wereldbank niet worden bepaald door de elegantie van haar formuleringen, maar door de vraag of haar geld landen sterker maakt voordat de volgende ramp toeslaat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK and Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
