Wat in Haïti gaande is, lijkt steeds minder op gewone criminaliteit en steeds meer op een parallel machtsstelsel dat zich met geweld, angst en territoriale controle in het hart van de samenleving heeft vastgezet. Een nieuw rapport van het VN Mensenrechtenkantoor laat zien dat bendes hun greep de afgelopen twaalf maanden verder hebben uitgebreid buiten Port au Prince. Bovendien ging dit richting de buitenranden van de hoofdstad en noordwaarts naar Artibonite en Centre, waar zij strategische zee en landroutes in handen kregen die hun financiering en operationele slagkracht voeden. Daarmee wordt niet alleen de staat verder uitgehold. Tegelijk groeit ook een infrastructuur van geweld die transport, handel, veiligheid en dagelijks leven tegelijk wurgt.
De cijfers die de Verenigde Naties hebben geverifieerd, geven die ontwrichting een onthutsend gewicht. Tussen 1 maart 2025 en 15 januari 2026 kwamen volgens het rapport minstens 5.519 mensen om het leven en raakten 2.608 anderen gewond. Dit gebeurde waarbij geweld van bendes, operaties van veiligheidstroepen en aanvallen van zelfverdedigingsgroepen samen een land in permanente noodtoestand tekenen. Alleen al het bendegerelateerde geweld kostte ten minste 1.424 mensen het leven. Toch droegen ook acties van veiligheidstroepen en volksjustitie zwaar bij aan het dodental, wat duidelijk maakt dat Haïti niet alleen wordt verscheurd door criminele macht. Daarnaast ontstaat een veiligheidsomgeving waarin geweld uit meerdere richtingen komt.
De methode waarmee bendes hun gezag opleggen, laat zien hoe diep de ontmenselijking intussen is doorgedrongen. De VN beschrijft moorden, ontvoeringen, afpersing aan illegale controleposten, kinderhandel, georganiseerde schijnprocessen, willekeurige gevangenschap en executies waarbij lichamen in brand werden gestoken. Daarnaast meldt het rapport seksueel geweld dat doelbewust werd gebruikt om de bevolking te vernederen, te onderwerpen en te straffen. Tussen 1 maart en 31 december 2025 werden minstens 1.571 vrouwen en meisjes slachtoffer van seksueel geweld, meestal groepsverkrachting. Bovendien werden ook kinderen gedwongen in uitbuitende relaties met bendeleden.
Het rapport spaart tegelijk de formele veiligheidsstructuren niet, wat de crisis politiek nog explosiever maakt. De VN documenteerde 247 gevallen van feitelijke of poging tot standrechtelijke executies van vermeende bendeleden of mensen die als medestanders werden gezien, goed voor 196 doden en 51 gewonden. Ook wijst het rapport daarnaast op private militaire betrokkenheid sinds maart 2025, onder meer via droneaanvallen en helikoptervuur zonder zichtbaar juridisch onderzoek of verantwoordingsmechanisme. Verder blijkt uit het rapport dat ook zelfverdedigingsgroepen en menigten die zich op volksjustitie beroepen, volgens de VN gelyncht en gedood hebben met stenen, machetes en steeds vaker zware vuurwapens. Dit gebeurde soms met aanmoediging of steun van politie elementen.
Tegen die achtergrond klinkt de oproep van VN mensenrechtenchef Volker Türk minder als diplomatie en meer als een laatste waarschuwing. Hieruit volgt dat veiligheid alleen houdbaar kan worden hersteld wanneer de rechtsstaat zelf weer geloofwaardig wordt. De VN erkent wel enige vooruitgang in gespecialiseerde gerechtelijke eenheden voor massamisdrijven en seksueel geweld. Toch stelt zij tegelijk vast dat corruptie, bende financiering en straffeloosheid nog altijd veel te weinig worden aangepakt, waardoor vertrouwen van burgers verder afbrokkelt. De nieuw opgerichte Gang Suppression Force kan volgens de VN alleen op langere termijn effect hebben. Dit is alleen mogelijk wanneer niet alleen schutters op straat worden bestreden, maar ook de financiers, organisatoren en beschermers achter het geweld worden opgespoord, vervolgd en afgesneden van hun macht.
Volg de Facebookpagina and Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
