Terwijl de oorlog rond Iran zijn derde week ingaat, schuift een nieuwe spanningslijn naar voren binnen het westerse bondgenootschap. Nu haalt Donald Trump openlijk uit naar NAVO landen die geen militaire rol willen spelen in de Amerikaanse en Israëlische operatie. In het Witte Huis noemde hij hun terughoudendheid een zeer domme fout. Dit deed hij nadat bondgenoten volgens hem wel begrip zouden tonen voor de campagne, maar niet bereid zijn om daadwerkelijk mee te helpen. Vooral niet bij de beveiliging of heropening van de Straat van Hormuz. Reuters meldde dinsdag dat deze weigering voor Trump extra gevoelig ligt, omdat Iran de route met drones, raketten en mijnen effectief heeft dichtgedrukt. Dit gebeurt juist op een moment dat de energiemarkt wereldwijd onder druk staat.
De irritatie van Trump werd nog opvallender doordat hij zichzelf op dezelfde dag ook weer tegensprak in toon en richting. Eerder schreef hij op Truth Social dat de Verenigde Staten door hun militaire successen de hulp van NAVO landen niet langer nodig hadden of zelfs wilden. Trump schreef ook dat die hulp in feite nooit noodzakelijk was geweest. Later sprak hij opnieuw zijn teleurstelling uit over het uitblijven van bijstand. Die combinatie van verwijt en ontkenning laat zien hoe moeilijk Washington het krijgt om bondgenoten achter een oorlog te scharen. Deze oorlog heeft doelstellingen, duur en eindstaat die voor veel partners nog steeds onvoldoende helder lijken.
Aan Europese zijde klinkt intussen weinig appetijt om het conflict verder te militariseren. EU buitenlandchef Kaja Kallas zei maandag dat er geen animo bestaat om de bestaande Europese missie Aspides uit te breiden naar de Straat van Hormuz. Hiermee gaf Brussel feitelijk aan dat het de Amerikaanse vraag niet wil beantwoorden met een nieuwe maritieme inzet in de Golf. Die terughoudendheid is geen detail, want zij bevestigt dat Europese hoofdsteden de economische gevolgen van de blokkade wel degelijk serieus nemen. Europese hoofdsteden zijn echter veel minder bereid om zich rechtstreeks in een bredere oorlog te laten trekken.
Ook afzonderlijke bondgenoten hebben de grens inmiddels scherper getrokken. De Poolse premier Donald Tusk zei dinsdag expliciet dat Polen geen troepen, geen luchtmacht en geen marine naar Iran zal sturen. Dit gebeurt omdat de situatie niet direct raakt aan de nationale veiligheid van zijn land en omdat Warschau zijn prioriteiten elders legt. Vooral liggen de prioriteiten dichter bij de Russische dreiging in Europa. Reuters meldde bovendien dat ook landen als Duitsland, Spanje en Italië geen directe plannen hebben om mee te doen aan een operatie om de zeestraat te openen. Dit maakt duidelijk dat de weigering niet bij één aarzelende bondgenoot blijft steken maar een bredere lijn weerspiegelt.
Onder die diplomatieke frictie schuilt een dieper probleem voor het bondgenootschap. NAVO is namelijk in essentie gebouwd rond collectieve verdediging in het Euro Atlantische gebied en niet rond automatische steun voor iedere Amerikaanse oorlog buiten dat kader. Wanneer Trump die logica negeert en de afzijdigheid van bondgenoten presenteert als ondankbaarheid of lafheid, vergroot hij niet alleen de druk op Europese regeringen, maar ook de twijfel over wat de alliantie nog precies van elkaar verwacht in een tijd van parallelle crises. De discussie over Iran gaat daardoor al snel over meer dan de Golf alleen. Dit gebeurt omdat zij blootlegt hoe uiteenlopend de strategische prioriteiten binnen het Westen inmiddels zijn geworden.
Voor Suriname en de bredere Caribische regio ligt daar een les in die verder reikt dan grootmachtendiplomatie. Dit gebeurt omdat spanningen tussen bondgenoten tegenwoordig razendsnel doorwerken in olieprijzen, vrachtkosten, investeringsonrust en de stabiliteit van de wereldmarkt. Een conflict hoeft dus niet geografisch dichtbij te liggen om economisch en politiek dichtbij te komen. Zeker niet wanneer het tegelijk de energieroute van Hormuz raakt en de samenhang binnen de NAVO onder druk zet. De botsing tussen Trump en zijn bondgenoten laat daarmee zien dat internationale veiligheid niet alleen wordt bepaald door wie er schiet. Internationale veiligheid wordt ook bepaald door wie besluit níét mee te schieten.
Volg de Facebookpagina and Youtube kanaal voor data, nieuws en inspiratie. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
