De internationale voedselvoorziening staat onder toenemende druk nu extreme droogte, overstromingen en de verdere opwarming van de aarde miljoenen boeren confronteren met een onzekere toekomst, terwijl de internationale financiering die nodig is om landbouwbedrijven weerbaarder te maken juist achterblijft bij de groeiende risico’s. Aan de vooravond van de 31ste klimaatconferentie van de Verenigde Naties in het Turkse Antalya wordt steeds duidelijker dat de wereld niet uitsluitend een klimaatprobleem heeft, maar eveneens afstevent op een economische crisis binnen de voedselproductie wanneer regeringen blijven investeren in hogere landbouwopbrengsten zonder voldoende rekening te houden met de kwetsbaarheid van boeren voor extreme weersomstandigheden. De opkomst van een mogelijk uitzonderlijk sterke El Niño vergroot deze bezorgdheid, omdat veranderende neerslagpatronen in verschillende delen van de wereld landbouwgebieden treffen die al worden geconfronteerd met stijgende productiekosten, verslechterende bodemkwaliteit en beperkte toegang tot financiering. De kern van het probleem is dat landbouwbeleid gedurende tientallen jaren vooral werd beoordeeld op de hoeveelheid voedsel die per hectare wordt geproduceerd, terwijl steeds minder zekerheid bestaat dat een boer na een succesvolle oogst ook het volgende seizoen voldoende inkomsten zal hebben. De internationale klimaatonderhandelingen worden daarmee geconfronteerd met een fundamentele economische vraag, omdat voedselzekerheid niet uitsluitend afhankelijk is van maximale productie, maar vooral van landbouwsystemen die droogte, overstromingen en onverwachte marktontwikkelingen kunnen doorstaan zonder dat complete gemeenschappen hun bestaanszekerheid verliezen.
De kwetsbaarheid van traditionele landbouw wordt bijzonder duidelijk in Midden Amerika, waar duizenden kleine boeren hun inkomen jarenlang voornamelijk verdienden met de productie van maïs en bonen. Een van hen is de Salvadoraanse landbouwer Nery Osorio, die op een heuvelachtig perceel van ongeveer één hectare in de zogenoemde Dry Corridor werkte en voortdurend afhankelijk was van de vraag of de regen op het juiste moment zou vallen. Wanneer langdurige droogte zijn maïsoogst vernietigde, verloor hij niet alleen een belangrijk deel van zijn voedselvoorziening, maar eveneens de inkomsten die nodig waren om nieuwe zaden en andere landbouwbenodigdheden aan te schaffen. De situatie veranderde nadat hij met ondersteuning van een internationaal landbouwprogramma zijn productie begon te spreiden over maïs, bonen, cassave, groenten en fruitbomen, terwijl hij daarnaast koeien en geiten ging houden voor de verkoop van melk. Deze combinatie vermindert zijn afhankelijkheid van één gewas en creëert verschillende inkomstenbronnen die elkaar kunnen aanvullen wanneer een deel van de oogst verloren gaat. De economische betekenis hiervan is aanzienlijk, omdat een landbouwbedrijf dat over meerdere producten beschikt niet bij iedere mislukte oogst onmiddellijk zijn volledige inkomsten verliest. De ervaring laat zien dat landbouwdiversificatie niet uitsluitend een ecologische keuze is, maar eveneens een praktische strategie om financiële risico’s te verminderen.
Het voorbeeld van Osorio maakt onderdeel uit van RECLIMA, een zevenjarig programma dat door de Voedsel en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties samen met de regering van El Salvador werd uitgevoerd met financiering van het Green Climate Fund. Het initiatief heeft meer dan 50.000 boeren geholpen om hun landbouwpraktijken aan te passen aan extreme hitte, droogte en de toenemende onzekerheid over neerslag. Het programma richtte zich onder meer op het verbeteren van bodemkwaliteit, het vasthouden van vocht, het herstellen van aangetaste landbouwgrond en het verminderen van de afhankelijkheid van kostbare externe productiemiddelen. Door zelf veevoer te produceren wist Osorio volgens zijn eigen berekening de voerkosten voor zijn dieren met ongeveer zeventig procent te verminderen, terwijl binnen het programma eveneens aanzienlijke besparingen werden gemeld op kunstmest en andere landbouwbenodigdheden. Voor sommige deelnemende boeren daalden de productiekosten tot ongeveer de helft, waardoor meer financiële ruimte ontstond om inkomsten te behouden en nieuwe investeringen te doen. Deze resultaten moeten worden beoordeeld binnen de specifieke omstandigheden van het project en kunnen niet automatisch worden toegepast op iedere landbouwregio, maar tonen wel aan dat klimaatbestendige landbouw economische voordelen kan opleveren wanneer technische begeleiding, financiering en aangepaste productiemethoden met elkaar worden verbonden.
De internationale voedselcrisis maakt dergelijke veranderingen steeds noodzakelijker, omdat extreme weersomstandigheden in 2025 de belangrijkste oorzaak waren van acute voedselonzekerheid voor ongeveer 87,5 miljoen mensen in landen die zwaar werden getroffen door klimaatschokken. Dit aantal ligt bijna drie keer zo hoog als de vergelijkbare gerapporteerde omvang in 2018 en bevestigt dat droogte, overstromingen en andere weersgerelateerde rampen een steeds grotere bedreiging vormen voor kwetsbare bevolkingsgroepen. De ontwikkeling van El Niño versterkt de onzekerheid, omdat dit natuurlijke klimaatverschijnsel de temperatuur van het oppervlaktewater in de tropische Stille Oceaan beïnvloedt en daardoor veranderingen veroorzaakt in atmosferische circulatie en neerslagpatronen over grote delen van de wereld. In Honduras heeft droogte die samenhangt met El Niño al schade veroorzaakt aan de maïsproductie van kleine boeren, terwijl verschillende gebieden in Zuid en Zuidoost Azië worden geconfronteerd met risico’s voor de rijstteelt. Ook de Indiase suikerrietproductie en de komende maïsoogsten in delen van zuidelijk Afrika kunnen worden geraakt wanneer de neerslag achterblijft bij de gebruikelijke hoeveelheden. De gevolgen van deze veranderingen beperken zich niet tot de betrokken landbouwbedrijven, omdat lagere oogsten kunnen leiden tot hogere voedselprijzen, grotere importbehoeften en toenemende financiële druk op huishoudens die al een aanzienlijk deel van hun inkomen besteden aan voeding.
Een van de grootste structurele problemen binnen de mondiale voedselproductie is de verslechtering van landbouwgrond, waardoor boeren steeds meer middelen moeten investeren om dezelfde opbrengsten te kunnen realiseren. Volgens de Voedsel en Landbouworganisatie is wereldwijd meer dan 1,6 miljard hectare land aangetast door niet duurzaam grondgebruik en onvoldoende verantwoord beheer van natuurlijke hulpbronnen. Meer dan zestig procent van deze aantasting vindt plaats op landbouwgrond, waaronder akkers en weilanden die rechtstreeks worden gebruikt voor voedselproductie. De gevolgen zijn ingrijpend omdat verslechterende bodems minder goed in staat zijn water vast te houden, voedingsstoffen sneller verliezen en gevoeliger kunnen worden voor erosie tijdens hevige regenval. Boeren worden daardoor afhankelijker van kunstmest, aanvullende irrigatie en andere kostbare ingrepen om hun productie op peil te houden. Deze ontwikkeling veroorzaakt een economisch probleem waarbij stijgende kosten en toenemende klimaatrisico’s elkaar versterken, omdat een landbouwer die al moeite heeft zijn dagelijkse uitgaven te financieren vaak onvoldoende middelen overhoudt om de bodemkwaliteit structureel te verbeteren. Het herstel van landbouwgrond is daarom niet uitsluitend een milieumaatregel, maar eveneens een investering in het productievermogen en de toekomstige economische waarde van agrarische ondernemingen.
Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt steeds nadrukkelijker de gedachte dat landbouwbedrijven economisch sterker kunnen worden wanneer zij hun productie diversifiëren en natuurlijke processen beter benutten. Een omvangrijke studie die in januari 2026 werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications analyseerde 184 eerdere overzichtsstudies, waarin duizenden afzonderlijke onderzoeksresultaten over landbouwdiversificatie waren samengebracht. De onderzoekers concludeerden dat combinaties van verschillende gewassen, aangepaste bodembehandeling en andere vormen van landbouwdiversificatie op langere termijn kunnen bijdragen aan hogere financiële winstgevendheid, meer biodiversiteit, betere bestuiving en een gezondere bodem. Opvallend is dat de analyse geen statistisch significante algemene daling van de gewasopbrengsten aantoonde, waardoor de resultaten de traditionele veronderstelling ter discussie stellen dat boeren noodzakelijk productie moeten opofferen om hun landbouwsystemen duurzamer te maken. De voordelen verschillen wel per gewas, regio en toegepaste methode, waardoor het onderzoek geen garantie biedt dat iedere individuele boer onmiddellijk hogere inkomsten zal ontvangen. De belangrijkste betekenis ligt in de wetenschappelijke onderbouwing dat economische opbrengsten en ecologisch herstel elkaar niet noodzakelijk hoeven tegen te werken, maar onder geschikte omstandigheden juist kunnen versterken.
De economische waarde van deze aanpak wordt eveneens onderzocht in Ethiopië, waar de Voedsel en Landbouworganisatie en het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties samenwerken binnen het SCALA programma om landbouwgemeenschappen minder afhankelijk te maken van regenafhankelijke productie. In de regio Harari wordt onder meer gekeken naar droogtebestendige gewassen, geïrrigeerde groenteteelt, geitenhouderij en kleinschalige pluimveebedrijven als mogelijkheden om landbouwinkomsten beter te spreiden. Deze benadering is belangrijk omdat een gezin dat uitsluitend afhankelijk is van één oogstperiode financieel bijzonder kwetsbaar wordt wanneer de regen uitblijft, terwijl aanvullende activiteiten verspreid over het jaar inkomsten kunnen opleveren. Een investeringsanalyse uit 2025 voor verschillende Ethiopische regio’s voorspelde dat dergelijke maatregelen onder bepaalde omstandigheden kunnen leiden tot een stijging van het huishoudinkomen met ongeveer veertig procent. De verwachte economische opbrengst werd geraamd op ongeveer 2,80 Amerikaanse dollar aan voordelen voor iedere geïnvesteerde dollar. Deze cijfers vertegenwoordigen prognoses en geen reeds gerealiseerde resultaten, maar geven wel aan waarom klimaatbestendige landbouw ook vanuit het perspectief van publieke financiën en private investeringen aantrekkelijk kan zijn. Een landbouwbedrijf dat beter bestand is tegen weersschokken heeft immers een grotere kans om inkomsten te behouden, leningen af te lossen en opnieuw te investeren.
De internationale financiering sluit echter onvoldoende aan bij deze economische mogelijkheden, omdat de klimaatgerelateerde ontwikkelingsfinanciering voor landbouw en voedselsystemen in 2024 met ongeveer tien procent is afgenomen. Deze daling vond plaats terwijl landen in hun nationale klimaatplannen steeds grotere investeringsbehoeften rapporteerden voor de bescherming van hun voedselproductie. De meest recente analyses wijzen erop dat de geraamde financieringsbehoeften voor agrarische voedselsystemen ongeveer zeventig procent hoger liggen dan in de vorige ronde nationale klimaatverplichtingen. Het verschil tussen de groeiende behoefte en de dalende beschikbare middelen vormt een ernstige tegenstrijdigheid binnen het internationale klimaatbeleid, omdat voedselproductie een van de belangrijkste voorwaarden is voor economische stabiliteit en sociale ontwikkeling. Landbouw en voedselsystemen zijn bovendien verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de mondiale uitstoot van broeikasgassen, maar ontvangen slechts een beperkt aandeel van de internationale klimaatfinanciering. De landen die het meest kwetsbaar zijn voor extreme weersomstandigheden beschikken vaak over de minste financiële middelen om hun landbouwbedrijven te moderniseren, waardoor de gevolgen van klimaatverandering bestaande economische ongelijkheden verder kunnen vergroten.
De terughoudendheid van financiers is gedeeltelijk te verklaren doordat landbouw traditioneel wordt beschouwd als een sector met aanzienlijke economische risico’s. De opbrengsten zijn afhankelijk van weersomstandigheden, internationale marktprijzen en de beschikbaarheid van grondstoffen, terwijl veel kleine boeren onvoldoende onderpand hebben om commerciële leningen te verkrijgen. Klimaatverandering vergroot deze onzekerheid, omdat historische gegevens over neerslag en opbrengsten steeds minder betrouwbaar kunnen worden als uitgangspunt voor toekomstige investeringen. Tegelijkertijd ontstaat hierdoor een financiële tegenstrijdigheid, omdat banken terughoudender worden om landbouwactiviteiten te financieren op het moment dat boeren juist meer kapitaal nodig hebben om hun bedrijven weerbaarder te maken. Het herstel van aangetaste grond, de aanschaf van geschikte irrigatiesystemen en de overstap naar andere gewassen vereisen voorafgaande investeringen, terwijl de economische voordelen soms pas na meerdere oogstseizoenen zichtbaar worden. Fruitbomen hebben bijvoorbeeld verschillende jaren nodig voordat zij volledig produceren, waardoor boeren tijdens de overgangsperiode aanvullende financiële ondersteuning kunnen gebruiken. Een effectief klimaatfinancieringsbeleid moet daarom niet uitsluitend bestaan uit traditionele leningen, maar ook uit technische begeleiding, garanties, verzekeringsmogelijkheden en financiële regelingen die rekening houden met de tijd die nodig is om nieuwe landbouwsystemen winstgevend te maken.
De discussie krijgt tijdens COP31 in Antalya een bijzondere betekenis omdat internationale instellingen steeds nadrukkelijker erkennen dat klimaatbeleid en voedselzekerheid niet afzonderlijk van elkaar kunnen worden behandeld. De conferentie, die op 9 november 2026 begint, besteedt op de openingsdag aandacht aan landbouw, voedselvoorziening en gezondheid, waarbij onder meer wordt gesproken over de verhouding tussen waterbeheer, financiële toegankelijkheid en klimaatbestendige voedselproductie. Het International Fund for Agricultural Development wil tijdens de bijeenkomst nieuwe mogelijkheden presenteren om particulier kapitaal beschikbaar te maken voor landbouwgemeenschappen die moeilijk toegang krijgen tot reguliere financiële markten. Ook de positie van vrouwelijke landbouwers en jongeren krijgt bijzondere aandacht, omdat deze groepen in verschillende landen belangrijke bijdragen leveren aan voedselproductie maar vaak minder mogelijkheden hebben om grond, krediet en technische ondersteuning te verkrijgen. De economische uitdaging ligt bij het ontwikkelen van financieringsmodellen die niet uitsluitend aantrekkelijk zijn voor internationale investeerders, maar eveneens bruikbaar zijn voor kleine boeren die onvoldoende administratieve en financiële capaciteit hebben om omvangrijke projectvoorstellen op te stellen. Klimaatfinanciering zal weinig maatschappelijke waarde opleveren wanneer de beschikbare middelen vooral terechtkomen bij grote instellingen en gespecialiseerde adviseurs, terwijl de landbouwbedrijven die het grootste risico lopen nauwelijks toegang krijgen tot concrete ondersteuning.
De internationale ervaring maakt eveneens duidelijk dat landbouwontwikkeling niet uitsluitend kan worden beoordeeld aan de hand van geproduceerde tonnen voedsel, omdat de volledige economische keten van productie tot consumptie bepalend is voor de uiteindelijke voedselzekerheid. Een succesvolle oogst kan alsnog tot aanzienlijke financiële verliezen leiden wanneer boeren onvoldoende beschikken over opslagfaciliteiten, transportmogelijkheden en betrouwbare afzetmarkten. Vooral in tropische landen kunnen groenten, fruit en andere bederfelijke producten snel hun commerciële waarde verliezen wanneer gekoeld transport en geschikte opslag ontbreken. De ontwikkeling van klimaatbestendige landbouw vraagt daarom om investeringen in infrastructuur die verder reiken dan het landbouwperceel zelf. Goede afwatering, irrigatie, bodemonderzoek, landbouwwegen, opslagvoorzieningen en verwerkingstechnologie zijn noodzakelijk om ervoor te zorgen dat productie daadwerkelijk kan worden omgezet in betaalbaar voedsel en duurzame inkomsten. Landbouwdiversificatie kan het financiële risico van een mislukte oogst verminderen, maar biedt onvoldoende bescherming wanneer meerdere gewassen uiteindelijk verloren gaan doordat transport en distributie niet goed functioneren.
De economische lessen zijn bijzonder relevant voor Suriname, omdat het land beschikt over aanzienlijke natuurlijke mogelijkheden voor landbouwontwikkeling, maar tegelijkertijd kwetsbaar blijft voor extreme neerslag, wateroverlast, langdurige droge perioden en schommelingen in internationale voedselprijzen. De ontwikkeling van de nationale landbouwsector zou daarom sterker moeten worden verbonden aan waterbeheer, bodemkwaliteit, technische opleidingen en de spreiding van landbouwactiviteiten over verschillende productcategorieën. Het succes van een boer zou niet uitsluitend moeten worden beoordeeld op basis van de opbrengst van rijst, groenten of fruit gedurende één seizoen, maar eveneens op de financiële weerbaarheid van het bedrijf wanneer een deel van de productie verloren gaat. Suriname heeft de mogelijkheid om landbouwbedrijven te ondersteunen bij de ontwikkeling van aanvullende inkomstenbronnen, waaronder voedselverwerking, veehouderij, fruitproductie en andere activiteiten die aansluiten bij de lokale omstandigheden. Daarbij is het noodzakelijk dat onderzoeksinstellingen, banken en overheidsdiensten samenwerken aan betrouwbare gegevens over bodemkwaliteit, waterbeschikbaarheid en de economische haalbaarheid van verschillende landbouwmodellen. De toekomstige olieinkomsten kunnen een belangrijke financiële basis vormen om dergelijke investeringen mogelijk te maken, maar alleen wanneer de ontwikkeling van landbouw wordt behandeld als een structureel onderdeel van de nationale economie en niet uitsluitend als een sector die met incidentele subsidies overeind moet worden gehouden.
De voorbereiding op een veranderend klimaat vraagt daarnaast om een duidelijke nationale financieringsstrategie waarmee Surinaamse landbouwers toegang kunnen krijgen tot betaalbaar kapitaal zonder dat zij worden geconfronteerd met onverantwoorde schulden. De overheid zou samen met financiële instellingen, verzekeraars en internationale ontwikkelingspartners kunnen onderzoeken hoe landbouwkredieten worden gekoppeld aan technische begeleiding, betrouwbare afzetcontracten en maatregelen die het risico van mislukte oogsten beperken. Een belangrijk onderdeel daarvan is het verbeteren van de beschikbaarheid van actuele weersinformatie en vroegtijdige waarschuwingen, zodat boeren hun activiteiten beter kunnen plannen wanneer extreme neerslag of droogte wordt verwacht. Ook investeringen in drainage, wateropslag, irrigatie en efficiënte landbouwmethoden verdienen prioriteit, vooral in gebieden waar de bestaande infrastructuur onvoldoende bescherming biedt tegen veranderende weersomstandigheden. De internationale ervaringen uit El Salvador en Ethiopië laten zien dat landbouwdiversificatie onder geschikte omstandigheden zowel economische als ecologische voordelen kan opleveren, maar dat succesvolle uitvoering afhankelijk blijft van lokale kennis en langdurige ondersteuning. De ontwikkeling van een sterke Surinaamse landbouwsector vereist daarom geen eenvoudige kopie van buitenlandse projecten, maar een zorgvuldig samengesteld nationaal programma waarin bewezen technieken worden aangepast aan de beschikbare grond, het klimaat en de mogelijkheden van lokale producenten.
De groeiende internationale voedselonzekerheid bevestigt uiteindelijk dat de wereld zich geen landbouwbeleid meer kan veroorloven waarin recordoogsten worden gevierd zonder rekening te houden met de risico’s die toekomstige productie bedreigen. De ervaring van boeren in El Salvador, de investeringsprogramma’s in Ethiopië en de omvangrijke wetenschappelijke onderzoeken naar landbouwdiversificatie laten zien dat voedselproductie economisch sterker kan worden wanneer landbouwbedrijven beschikken over gezonde bodems, verschillende inkomstenbronnen en voldoende mogelijkheden om zich aan veranderende weersomstandigheden aan te passen. De daling van internationale klimaatfinanciering voor landbouw maakt echter duidelijk dat de financiële prioriteiten van regeringen en ontwikkelingsinstellingen nog onvoldoende aansluiten bij de urgentie van het probleem. COP31 zal daarom niet uitsluitend moeten worden beoordeeld op de nieuwe toezeggingen die tijdens de conferentie worden gedaan, maar vooral op de mate waarin concrete financiële middelen beschikbaar komen voor landbouwers die dagelijks worden geconfronteerd met droogte, overstromingen en stijgende productiekosten. Een landbouwbeleid dat uitsluitend gericht blijft op maximale opbrengsten zonder voldoende aandacht voor bodemherstel, waterbeheer en financiële weerbaarheid kan op korte termijn indrukwekkende productiecijfers opleveren, maar tegelijkertijd de economische basis van toekomstige voedselproductie verzwakken. De werkelijke maatstaf voor succesvolle landbouwontwikkeling ligt daarom niet alleen bij de hoeveelheid voedsel die tijdens een goed seizoen wordt geproduceerd, maar vooral bij het vermogen van een samenleving om ook na een mislukte oogst voldoende voedsel beschikbaar te houden en de gezinnen die daarvan afhankelijk zijn een duurzaam economisch bestaan te bieden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com