De Guyanese regering bereidt een ingrijpende beperking voor op de invoer van elektronische sigaretten en andere vapeproducten, nadat toenemende bezorgdheid over nicotinegebruik onder scholieren en jongeren heeft geleid tot een aanscherping van het nationale volksgezondheidsbeleid. President Irfaan Ali heeft zaterdag 17 oktober 2026 tijdens een rechtstreekse toespraak aangekondigd dat de import van deze producten in beginsel wordt verboden, tenzij vooraf toestemming wordt verleend door de minister van Volksgezondheid of de bevoegde tabakstoezichthouders. Minister van Financiën Ashni Singh zal daarvoor een besluit ondertekenen op grond van de Customs Act, hoofdstuk 82:01, waarmee de douane een wettelijke basis krijgt om de invoer te beperken. Volgens Ali is de maatregel noodzakelijk omdat elektronische rookproducten steeds gemakkelijker verkrijgbaar zijn en ook binnen scholen worden gebruikt. De president maakt daarmee duidelijk dat de bescherming van minderjarigen zwaarder moet wegen dan de commerciële belangen van importeurs en verkopers, al zal de daadwerkelijke effectiviteit afhangen van handhaving, toezicht op de handel en de beschikbaarheid van betrouwbare voorlichting.
De aangekondigde maatregel volgt op gesprekken met ouders, leerkrachten, scholieren, religieuze leiders en vertegenwoordigers van lokale gemeenschappen, die hun zorgen hebben uitgesproken over de toenemende populariteit van vapes onder jongeren. Elektronische sigaretten worden vaak verkocht in opvallende verpakkingen en met uiteenlopende smaakstoffen, waardoor zij voor jonge gebruikers aantrekkelijk kunnen worden gemaakt en de gezondheidsrisico’s minder zichtbaar lijken. Veel van deze producten bevatten nicotine, een sterk verslavende stof die vooral tijdens de ontwikkeling van de hersenen schadelijke gevolgen kan hebben. De Guyanese regering vreest dat jongeren hierdoor op steeds vroegere leeftijd afhankelijk worden van nicotine en dat scholen geconfronteerd raken met een probleem dat niet uitsluitend door disciplinaire maatregelen kan worden opgelost. Ali benadrukte dat de overheid niet kan blijven wachten totdat de maatschappelijke gevolgen volledig zichtbaar worden, omdat de afwezigheid van volledige wetenschappelijke kennis over langetermijneffecten geen bewijs vormt dat het gebruik veilig is.
De internationale gezondheidsgegevens onderstrepen de omvang van het probleem, aangezien volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wereldwijd meer dan 100 miljoen mensen elektronische sigaretten gebruiken. Daaronder bevinden zich minstens 15 miljoen jongeren tussen 13 en 15 jaar, terwijl ongeveer 86 miljoen volwassenen tot de gebruikersgroep behoren. In landen waarvoor vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn, ligt het gebruik van elektronische sigaretten onder adolescenten gemiddeld negen keer zo hoog als onder volwassenen. Daarnaast gebruiken naar schatting 40 miljoen jongeren in dezelfde leeftijdscategorie traditionele tabaksproducten. Deze cijfers illustreren hoe de markt voor nicotineproducten zich ontwikkelt, ondanks de daling van het conventionele tabaksgebruik in verschillende delen van de wereld. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat nieuwe elektronische producten en marketingstrategieën het risico vergroten dat een nieuwe generatie op jonge leeftijd nicotineverslaafd raakt. De ontwikkeling vormt daarmee niet uitsluitend een individueel gezondheidsprobleem, maar ook een groeiende uitdaging voor nationale gezondheidsstelsels en preventiebeleid.
De medische bezorgdheid richt zich vooral op de gevolgen van nicotine voor de hersenontwikkeling, het ontstaan van verslaving en de mogelijke blootstelling aan schadelijke chemische stoffen. De damp van elektronische sigaretten kan afhankelijk van het product en de samenstelling verschillende stoffen bevatten die de luchtwegen kunnen irriteren en andere gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Tijdens de zwangerschap kan nicotine bovendien schadelijke gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het ongeboren kind. Tegelijkertijd moet onderscheid worden gemaakt tussen het gebruik door jongeren die nooit hebben gerookt en volwassen rokers die volledig overstappen van traditionele sigaretten naar gereguleerde elektronische alternatieven. Voor bepaalde volwassen rokers kunnen nicotinehoudende elektronische sigaretten onder geschikte omstandigheden bijdragen aan het stoppen met tabaksgebruik, maar dat maakt deze producten niet risicovrij. Juist vanwege deze verschillen wil Guyana de beoordeling van eventuele medische of therapeutische toepassingen onderbrengen bij bevoegde gezondheidsinstanties, in plaats van importeurs zelf te laten bepalen welke producten als uitzondering kunnen worden toegelaten.
De aangekondigde invoerbeperkingen zijn daarom niet bedoeld als een absoluut verbod op iedere mogelijke toepassing van elektronische nicotineproducten. De regering wil uitzonderingen mogelijk maken voor producten die door de minister van Volksgezondheid, de National Tobacco Control Council of de bevoegde Tobacco Control Board worden goedgekeurd. Daarmee blijft ruimte bestaan voor toepassingen die volgens de bevoegde autoriteiten medisch verantwoord of therapeutisch noodzakelijk zijn. De maatregel richt zich in de eerste plaats op het terugdringen van recreatief gebruik en de ongecontroleerde beschikbaarheid van producten waarvan de samenstelling en herkomst niet altijd voldoende duidelijk zijn. Het succes zal echter mede worden bepaald door de wijze waarop de douane, gezondheidsautoriteiten en andere toezichthouders samenwerken. Zonder effectieve controle op invoerkanalen, onlineverkoop en illegale distributie bestaat het risico dat de handel zich verplaatst naar informele markten, waardoor toezicht op productkwaliteit en consumentenbescherming juist moeilijker wordt.
De beslissing van Guyana raakt ook aan een maatschappelijk vraagstuk dat binnen Suriname steeds meer aandacht verdient, vooral vanwege de beschikbaarheid van elektronische sigaretten en de invloed van digitale marketing op jongeren. Scholen en ouders kunnen het gebruik van dergelijke producten niet uitsluitend bestrijden met waarschuwingen, omdat nicotineverslaving ook vraagt om preventieve begeleiding en toegankelijke gezondheidsvoorlichting. Een samenhangende aanpak vereist duidelijkheid over leeftijdsgrenzen, verkoopvergunningen, reclamebeperkingen, productcontrole en de verantwoordelijkheid van handelaren die nicotineproducten op de markt brengen. Daarbij zal ook moeten worden onderzocht hoe groot het gebruik onder Surinaamse scholieren daadwerkelijk is, zodat beleidsmaatregelen worden gebaseerd op betrouwbare nationale gegevens in plaats van uitsluitend op buitenlandse ontwikkelingen. De bescherming van jongeren kan sterker worden wanneer onderwijsinstellingen, gezondheidsautoriteiten en ouders gezamenlijk optreden en tegelijkertijd ondersteuning beschikbaar is voor jongeren die al afhankelijk zijn geworden van nicotine. Een effectief volksgezondheidsbeleid wordt immers niet uitsluitend bepaald door verboden, maar vooral door de mate waarin risicogedrag daadwerkelijk wordt teruggedrongen.
De aangekondigde ingreep van president Ali laat zien dat Guyana de groeiende populariteit van elektronische sigaretten niet langer uitsluitend als een persoonlijke keuze van consumenten beschouwt, maar als een vraagstuk dat gevolgen kan hebben voor de gezondheid van toekomstige generaties. De regering kiest voor een combinatie van strengere importcontrole, medische uitzonderingen en een grotere verantwoordelijkheid voor ouders, scholen en maatschappelijke organisaties. De wettelijke maatregel moet nog formeel worden ondertekend, waarna de praktische uitvoering en de reikwijdte van de uitzonderingen duidelijker zullen worden. De komende periode zal moeten blijken of de beperkingen daadwerkelijk leiden tot minder gebruik onder jongeren en of de autoriteiten voldoende capaciteit hebben om ongecontroleerde handel tegen te gaan. De belangrijkste maatstaf voor het beleid zal uiteindelijk niet het aantal tegengehouden producten of opgelegde sancties zijn, maar de vraag of minder kinderen en adolescenten beginnen met vapen en of degenen die al nicotine gebruiken voldoende ondersteuning krijgen om hun afhankelijkheid te beëindigen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
