Achter de vertrouwde glans van een koekenpan, de waterafstotende laag van een regenjas en het schuim waarmee brandweerlieden grote branden bestrijden, schuilt een chemische erfenis die zich nauwelijks laat vernietigen en inmiddels is uitgegroeid tot een van de hardnekkigste milieuproblemen van de Verenigde Staten. Amerikaanse deelstaten voeren daarom hun strijd tegen PFAS steeds verder op, nu het federale beleid opnieuw wankelt en miljoenen inwoners dreigen te worden overgeleverd aan een lappendeken van ongelijke beschermingsmaatregelen.
PFAS is de verzamelnaam voor duizenden door mensen vervaardigde stoffen die in het milieu en het menselijk lichaam bijzonder langzaam worden afgebroken. Die eigenschap maakte de chemicaliën jarenlang aantrekkelijk voor fabrikanten van antiaanbakpannen, waterdichte kleding, cosmetica, schoonmaakmiddelen en blusschuim, maar heeft tegelijk gezorgd voor langdurige vervuiling van drinkwater, landbouwgrond en voedselketens. Verschillende stoffen uit deze omvangrijke chemische familie worden in verband gebracht met kanker en andere ernstige gezondheidsproblemen.
Een kentering leek zich in april 2024 af te tekenen, toen de Amerikaanse milieudienst EPA voor zes soorten PFAS landelijke normen voor drinkwater vaststelde. Niet lang daarna werden PFOA en PFOS, de twee beruchtste varianten, aangemerkt als gevaarlijke stoffen, waardoor overheden meer juridische mogelijkheden kregen om vervuilers voor saneringskosten aansprakelijk te stellen.
Het federale offensief heeft inmiddels echter aan kracht verloren. De regering van president Donald Trump wil de drinkwaternormen voor vier van de zes gereguleerde stoffen schrappen, waardoor alleen PFOA en PFOS onder de aangescherpte controle zouden blijven vallen. Zelfs voor deze twee kankerverwekkende verbindingen dreigt de uiterste nalevingsdatum te worden verschoven van 2029 naar 2031. De kwalificatie van PFOA en PFOS als gevaarlijke stoffen blijft voorlopig wel overeind.
Waterbeheer berust in de Verenigde Staten traditioneel op samenwerking tussen Washington en de deelstaten. De federale overheid bepaalt een minimale beschermingsgrens, waarna staten de ruimte krijgen om de uitvoering te regelen en indien nodig strengere maatregelen te nemen. Dat evenwicht raakt steeds verder ontwricht doordat het landelijke beleid wisselt bij iedere machtswisseling en sommige staten zichzelf met zogeheten niet strenger bepalingen verbieden om verder te gaan dan Washington voorschrijft.
Onderzoek van de Universiteit van Arizona uit 2025 laat zien hoe lokale bestuurders ondanks die beperkingen het verschil kunnen maken. Tucson kampt al sinds de jaren vijftig met industriële bodemverontreiniging, nadat een vliegtuigbedrijf giftige stoffen in het gebied had geloosd. Later kwamen daar PFAS verbindingen bij die werden teruggevoerd op het gebruik van blusschuim bij militaire bases en de plaatselijke luchthaven.
Lokale waterbeheerders begonnen vroegtijdig met bemonstering en toezicht, omdat regelgeving door politieke en bureaucratische blokkades nauwelijks van de grond kwam. De staat gebruikte federale programma’s en eigen middelen om het onderzoek te financieren. Toen metingen uitzonderlijk hoge concentraties in het drinkwater aan het licht brachten, investeerden Arizona en het waterbedrijf in zuiveringsinstallaties, ook al verhinderde de bestaande wetgeving dat de staat eigen drinkwaternormen invoerde.
Federale financiering uit de Bipartisan Infrastructure Law maakte het vanaf 2023 mogelijk om de stap van onderzoek naar daadwerkelijke sanering te zetten. De landelijke normen van 2024 verschaften vervolgens de juridische zekerheid die nodig was om plannen verder uit te voeren. Waterputten werden gesloten, nieuwe zuiveringstechnieken werden aangeschaft, bewoners werden bij de aanpak betrokken en aanvullende installaties werden gebouwd. De resultaten tonen tegelijk aan hoe kwetsbaar plaatselijke initiatieven blijven wanneer een stabiele landelijke basis ontbreekt.
Niet iedere gemeenschap beschikt over de deskundigheid, financiële slagkracht en burgerbetrokkenheid waarmee Tucson zijn drinkwater verdedigde. PFAS trekt zich evenmin iets aan van grenzen tussen gemeenten of staten, verspreidt zich gemakkelijk via water en bodem en is bijzonder moeilijk af te breken. Een versnipperde aanpak vergroot daardoor het risico dat welvarende gebieden sneller worden beschermd, terwijl armere en reeds zwaar belaste gemeenschappen jarenlang met de vervuiling blijven zitten.
Toch ontstaat op deelstaatniveau een opvallende samenwerking tussen politieke tegenstanders. Procureurs generaal uit beide partijen hebben juridische procedures aangespannen tegen producenten en grote gebruikers van PFAS. Wetgevers in verschillende staten zijn daarnaast tot gezamenlijke maatregelen gekomen, omdat bescherming van drinkwater, voedsel en volksgezondheid zich steeds moeilijker laat wegzetten als een uitsluitend ideologische kwestie.
Maine groeide uit tot een van de belangrijkste voorbeelden nadat landbouwgrond jarenlang was bemest met slib waarin PFAS aanwezig bleek te zijn. De vervuiling bracht melkveebedrijven zware schade toe en maakte delen van het boerenland economisch vrijwel onbruikbaar. Republikeinse en Democratische politici steunden vervolgens een breed verbod op PFAS in consumentenproducten en maakten een einde aan het verspreiden van verdacht slib over landbouwgronden. Een fonds van 60 miljoen dollar werd opgericht om vervuilde percelen op te kopen en getroffen boeren tegemoet te komen.
Minnesota volgde met Amara’s Law, het tweede omvangrijke verbod van het land, dat eveneens door politici uit verschillende partijen werd gedragen. Wisconsin trok na maandenlange onderhandelingen 125 miljoen dollar uit voor de bestrijding van PFAS vervuiling. In totaal hebben inmiddels tien staten de productie van bepaalde goederen met deze chemicaliën verboden. De maatregelen treffen onder meer textiel, cosmetica, kinderspullen, skiwax, kookgerei, schoonmaakproducten, menstruatieartikelen en kunstgras.
Die vooruitgang kan worden teruggedraaid wanneer Washington besluit de bevoegdheden van de staten verder in te perken. Voorgestelde wijzigingen van de Toxic Substances Control Act kunnen federale voorschriften voorrang geven boven strengere lokale wetten. Deelstaten zouden hun regels dan niet langer scherper mogen maken dan de landelijke normen, zelfs wanneer zij met ernstige vervuiling of bijzondere gezondheidsrisico’s worden geconfronteerd.
De inzet is aanzienlijk, aangezien naar schatting 45 procent van het Amerikaanse kraanwater minstens één PFAS verbinding bevat. Het debat gaat daarom niet alleen over chemische normen, maar ook over de vraag wie burgers moet beschermen wanneer nationale besluitvorming vertraagt, verslapt of door politieke machtswisselingen voortdurend van richting verandert.
Een waterrijk land als Suriname doet er verstandig aan niet te wachten tot deze stoffen op grote schaal in drinkwaterbronnen worden aangetroffen, maar vroegtijdig landelijke meetprogramma’s, duidelijke normen en een registratie van PFAS houdend blusschuim op te zetten. Wettelijke aansprakelijkheid voor vervuilers, transparante laboratoriumresultaten en bescherming van kwetsbare gemeenschappen kunnen voorkomen dat de samenleving later moet betalen voor schade die vandaag nog beheersbaar is.
Amerikaanse staten bewijzen dat lokale daadkracht levens kan beschermen en vervuilers tot verantwoordelijkheid kan dwingen, maar hun opmars legt ook een pijnlijke waarheid bloot. Zonder een betrouwbare nationale ondergrens blijft schoon drinkwater afhankelijk van woonplaats, politieke wil en financiële draagkracht, terwijl eeuwige chemicaliën zich ongehinderd blijven verspreiden.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
