Een besluit dat normaal binnen enkele minuten wordt genomen, heeft het mondiale klimaatpanel na bijna drie jaar vergaderen nog altijd niet kunnen afronden, waardoor de belangrijkste wetenschappelijke rapporten over de opwarming van de aarde mogelijk te laat verschijnen voor cruciale klimaatonderhandelingen in 2028. Achter de ruzie over publicatiedata schuilt een veel diepere machtsstrijd over verantwoordelijkheid, ontwikkeling, fossiele brandstoffen en de vraag wie uiteindelijk de rekening voor klimaatverandering moet betalen.
Vertegenwoordigers van de 195 lidstaten van het Intergovernmental Panel on Climate Change komen maandag bijeen in Addis Abeba. Die vergadering wordt gezien als een van de laatste kansen om een tijdschema goed te keuren waarmee de volgende wetenschappelijke beoordeling vóór de klimaatconferentie van november 2028 kan worden voltooid. Regeringen moeten daar vaststellen hoeveel vooruitgang sinds het Klimaatakkoord van Parijs is geboekt en welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen.
De IPCC voert zelf geen nieuw klimaatonderzoek uit, maar beoordeelt duizenden bestaande wetenschappelijke studies. Honderden deskundigen uit verschillende landen werken aan de rapporten, waarna alle aangesloten regeringen de belangrijkste conclusies gezamenlijk goedkeuren. Die werkwijze geeft de beoordelingen groot politiek en juridisch gewicht, omdat zij worden gebruikt bij nationale klimaatplannen, internationale onderhandelingen, investeringsbesluiten en uitspraken van rechtbanken.
Drie omvangrijke rapporten staan op het programma. Het eerste behandelt de omvang en oorzaken van klimaatverandering, het tweede onderzoekt kwetsbaarheid en aanpassing en het derde richt zich op maatregelen waarmee verdere opwarming kan worden beperkt. De wetenschappers die deze onderdelen leiden, hebben voorgesteld alle drie de rapporten uiterlijk in september 2028 goed te keuren.
Een groep landen wil dat schema behouden omdat onderhandelaars tijdens de klimaattop van 2028 over de meest recente wetenschappelijke kennis moeten beschikken. Meer dan dertig Europese, Latijns Amerikaanse en kleine eilandstaten hebben gewaarschuwd dat verouderde informatie ruimte kan bieden aan gevestigde belangen die strengere uitstootregels willen afremmen. Zonder nieuwe beoordeling zouden regeringen voor een belangrijk deel moeten terugvallen op rapporten uit 2021 en 2022.
De toestand van het klimaat is sinds die publicaties verder verslechterd. De gemiddelde temperatuur lag in 2024 voor het eerst gedurende een volledig jaar meer dan 1,5 graad boven het niveau van vóór de industrialisatie. Bosbranden troffen grote delen van Europa en extreem weer droeg vermoedelijk bij aan aardverschuivingen en plotselinge overstromingen waarbij in Nepal en Tibet honderden mensen omkwamen.
Nieuwe rapporten moeten daarom niet alleen vaststellen hoe snel de aarde verder opwarmt, maar ook onderzoeken wat er gebeurt wanneer de grens van 1,5 graad langdurig wordt overschreden. Wetenschappers willen daarnaast beter beoordelen in hoeverre een tijdelijke overschrijding kan worden teruggedraaid door grote hoeveelheden koolstofdioxide uit de atmosfeer te verwijderen. Zonder een gezamenlijk wetenschappelijk oordeel kunnen landen straks selectief studies gebruiken die hun eigen politieke of economische belangen ondersteunen.
India, Kenya, Saudi Arabië, Rusland en China willen meer tijd voor de voorbereiding. Zij stellen dat een versneld proces onderzoekers uit armere landen benadeelt, omdat veel wetenschappers daar minder financiële ondersteuning krijgen, moeilijker nieuw onderzoek kunnen publiceren en vaak onbetaald IPCC werk moeten combineren met een reguliere baan. Tegenstanders van het voorgestelde tijdschema willen daarom dat het tweede en derde rapport pas in 2029 worden afgerond.
De discussie over inclusiviteit raakt aan een lang bestaand conflict binnen het klimaatbeleid. Ontwikkelingslanden vinden dat rijke staten onvoldoende rekenschap afleggen voor de uitstoot waarmee zij gedurende eeuwen hun industrie en welvaart hebben opgebouwd. Modellen zouden te weinig ruimte laten voor de energiebehoefte en economische ontwikkeling van armere landen, terwijl grote opkomende economieën tegelijkertijd onder druk worden gezet om hun huidige uitstoot sneller te verminderen.
Het IPCC probeert die kritiek te beantwoorden door meer wetenschappers uit ontwikkelingslanden bij het proces te betrekken. Iets meer dan de helft van de geselecteerde hoofdauteurs en redacteuren voor de nieuwe beoordelingsronde komt uit ontwikkelende economieën of landen in economische overgang. De rapporten krijgen voor het eerst afzonderlijke hoofdstukken over klimaatfinanciering en onherstelbare schade, twee onderwerpen die voor kwetsbare landen van groot belang zijn.
Achter de formele discussie over werkdruk en vertegenwoordiging groeit echter het wantrouwen. Voorstanders van publicatie in 2028 wijzen erop dat enkele grote olieproducerende landen tot de felste pleitbezorgers van uitstel behoren. Zij vermoeden dat inclusiviteit wordt gebruikt als vertragingstactiek om strengere uitstootdoelen te voorkomen. Rusland en andere tegenstanders waarschuwen daarentegen dat afstemming op een politieke klimaattop de wetenschappelijke onafhankelijkheid van het IPCC kan aantasten.
De patstelling is ongekend in de geschiedenis van het klimaatpanel en komt op een kwetsbaar moment. De Verenigde Staten, jarenlang de grootste financier van de organisatie, stapten in januari uit het IPCC. Tegelijkertijd groeit in verschillende landen het verzet tegen klimaatmaatregelen die volgens regeringen en bedrijven de industriële concurrentiekracht aantasten of het gebruik van goedkope fossiele energie beperken.
Een laaggelegen land als Suriname kan zich niet veroorloven om nationale bescherming afhankelijk te maken van het tempo waarin internationale instellingen hun conflicten oplossen. Investeringen in kustverdediging, waterbeheer, mangroveherstel, betrouwbare klimaatdata en een transparante besteding van toekomstige olie inkomsten moeten worden versneld, omdat iedere verloren beleidsperiode de economische en sociale kosten van overstroming, verzilting en extreem weer verder verhoogt.
De vergadering in Addis Abeba gaat daardoor over veel meer dan een kalender. Wanneer regeringen geen compromis vinden, dreigt de meest gezaghebbende klimaatwetenschap pas beschikbaar te komen nadat belangrijke besluiten al zijn genomen. Een klimaatrapport dat na het politieke beslismoment verschijnt, kan wetenschappelijk voortreffelijk zijn, maar arriveert voor kwetsbare landen mogelijk jaren te laat.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
