De cao onderhandelingen bij de Energiebedrijven Suriname (EBS) gaan door, maar de rust binnen het staatsbedrijf is daarmee allerminst teruggekeerd. Zolang bondsvoorzitter Marciano Hellings het EBS terrein niet mag betreden, blijft boven de onderhandelingen een zwaar conflict hangen dat verder gaat dan alleen arbeidsvoorwaarden. Het raakt aan de verhouding tussen directie en vakbond, de grenzen van bevoegdheden en vooral aan de vraag hoeveel ruimte er binnen een staatsbedrijf bestaat voor onafhankelijke belangenbehartiging van werknemers. EBS directeur Leo Brunswijk maakt duidelijk dat de recente bondsverkiezingen volgens hem geen aanleiding vormen om het bestaande beleid tegenover Hellings te wijzigen. Dezelfde groep heeft de verkiezingen gewonnen en daarmee, verandert er niets aan de situatie. De cao onderhandelingen kunnen volgens de directie daarom gewoon worden voortgezet. Die redenering klinkt administratief eenvoudig, maar de werkelijkheid is aanzienlijk complexer. Een vakbondsverkiezing is immers niet slechts een interne formaliteit. Het is een uitdrukking van het vertrouwen dat werknemers in hun vertegenwoordiging stellen. Dat de leiding van de bond opnieuw het vertrouwen heeft gekregen, maakt het conflict rond de toegang van haar voorzitter tot het bedrijf niet automatisch opgelost, maar het maakt het des te belangrijker dat de onderliggende kwestie transparant en zorgvuldig wordt behandeld.
Een cao onderhandeling gaat uiteindelijk over werknemers die afhankelijk zijn van duidelijke afspraken over inkomen en arbeidsomstandigheden. Volgens Brunswijk is over de secundaire arbeidsvoorwaarden al overeenstemming bereikt. Over de primaire arbeidsvoorwaarden wordt nog onderhandeld, waarbij de officiële inflatie als uitgangspunt wordt genomen. Daarmee dreigt echter een cruciaal element naar de achtergrond te verdwijnen, werknemers ervaren de economische werkelijkheid niet uitsluitend via een officieel inflatiecijfer. De kosten van voeding, transport, huisvesting en andere basisbehoeften bepalen dagelijks hoeveel koopkracht er werkelijk overblijft. Een cao die uitsluitend technisch wordt benaderd vanuit een statistisch uitgangspunt, kan daardoor op papier redelijk lijken, terwijl werknemers in de praktijk een andere economische werkelijkheid ervaren. Tegelijkertijd is het begrijpelijk dat de directie het functioneren van EBS wil beschermen. Een energiebedrijf is geen gewone organisatie. De continuïteit van de stroomvoorziening raakt huishoudens, bedrijven en de gehele economie. Een langdurige machtsstrijd tussen directie en vakbond kan daarom verstrekkende gevolgen hebben. Maar juist daarom is escalatie tussen beide partijen zo riskant. Wanneer de directie en vakbond elkaar vooral benaderen vanuit hun eigen machtspositie, wordt het bedrijf de speelbal van een conflict dat uiteindelijk door werknemers en samenleving wordt betaald.
Brunswijk stelt dat de rust alleen kan terugkeren wanneer beide partijen zich strikt houden aan hun verantwoordelijkheden en de geldende regels. Volgens hem is in de afgelopen periode sprake geweest van het overschrijden van verantwoordelijkheden. Zijn oproep is duidelijk, de bond moet opkomen voor werknemers en de directie moet het bedrijf besturen. Die scheidslijn is op zichzelf verdedigbaar. Maar zij mag niet worden gebruikt om kritische vakbondsvertegenwoordiging bij voorbaat als ongewenste inmenging te behandelen. Een vakbond die alleen mag spreken wanneer de directie dat comfortabel vindt, verliest juist haar belangrijkste functie. Tegelijkertijd moet ook een vakbond erkennen dat het besturen van een energiebedrijf andere verantwoordelijkheden en wettelijke verplichtingen met zich meebrengt. Het verbod voor Hellings om het EBS terrein te betreden blijft ondertussen van kracht. Brunswijk zegt dat de verkiezingsuitslag daar niets aan verandert en dat Hellings zijn vakbondswerk ook digitaal kan uitvoeren en toegang heeft tot het ledenbestand. Volgens de directeur heeft een juridische procedure hierover bovendien niet in het voordeel van Hellings uitgepakt. Dat betekent echter niet dat het onderliggende conflict daarmee maatschappelijk of organisatorisch is opgelost. Een juridische uitkomst kan duidelijkheid verschaffen over rechten en bevoegdheden, maar neemt niet automatisch het wantrouwen weg dat tussen partijen is ontstaan. Als EBS werkelijk vooruit wil, zal meer nodig zijn dan het simpelweg handhaven van bestaande standpunten. Ook het recente schietincident waarbij een EBS medewerker slachtoffer werd, onderstreept hoe belangrijk veiligheid en stabiliteit binnen het bedrijf zijn.
Brunswijk wil het politieonderzoek afwachten en zegt dat de beveiligingsafdeling direct naar het slachtoffer is gestuurd. Dat is verstandig, omdat conclusies over de toedracht niet vooruit mogen lopen op het onderzoek. Toch laat het incident opnieuw zien dat EBS zich in een kwetsbare periode bevindt. Arbeidsconflicten, bestuurlijke spanningen en veiligheidskwesties mogen niet door elkaar heen gaan lopen. Daarvoor is de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het bedrijf te groot. EBS kan niet eindeloos functioneren in een sfeer waarin directie en vakbond tegenover elkaar staan. Werknemers hebben behoefte aan zekerheid, het bedrijf aan bestuurlijke rust en de samenleving aan een betrouwbare energievoorziening. Dat vereist geen kunstmatige stilte, maar duidelijke spelregels, transparantie en wederzijds respect. Vooruitkijken betekent daarom niet dat het verleden moet worden vergeten. Het betekent dat conflicten op een volwassen manier moeten worden opgelost, dat verantwoordelijkheden niet worden vermengd en dat werknemersvertegenwoordiging serieus wordt genomen. De cao tafel moet een plaats zijn waar verschillen worden uitgepraat, niet waar een groter machtsconflict zich slechts tijdelijk vermomt als arbeidsvoorwaardenoverleg. Zolang het verbod op Hellings blijft bestaan en de onderliggende spanningen niet daadwerkelijk zijn opgelost, blijft de aangekondigde rust bij EBS voorwaardelijk. Het bedrijf kan doorgaan met onderhandelen, maar echte normalisering vereist meer dan het voortzetten van gesprekken. Het vereist vertrouwen. En vertrouwen ontstaat niet door verklaringen, maar door consequent handelen, duidelijke grenzen en aantoonbare bereidheid van alle partijen om het belang van EBS en zijn werknemers boven het onderlinge conflict te plaatsen.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
