De gezondheidszorg in het binnenland dreigt het slachtoffer te worden van een overheid die haar eigen verantwoordelijkheid onvoldoende serieus lijkt te nemen. Terwijl in Paramaribo beleidsplannen, begrotingen en politieke beloften worden besproken, stapelen de financiële problemen van de Medische Zending Primary Health Care Suriname (MZPHCS) zich op. De organisatie die namens het ministerie van Volksgezondheid de primaire gezondheidszorg in het binnenland uitvoert, heeft in 2026 tot nu toe geen exploitatiekosten ontvangen. Het jaar is inmiddels ver gevorderd, maar structurele financiering blijft uit. De gevolgen zijn niet langer administratief of boekhoudkundig. Ze raken rechtstreeks aan de beschikbaarheid van medische zorg voor mensen die vaak honderden kilometers verwijderd zijn van een ziekenhuis of specialistische voorziening. De schulden van MZPHCS lopen inmiddels op tot miljoenen Surinaamse dollars. Daardoor wordt zelfs de logistiek van de gezondheidszorg bedreigd. Op bepaalde vliegmaatschappijen kan de organisatie vanwege omvangrijke betalingsachterstanden geen beroep meer doen.
Voor een organisatie die vrijwel volledig afhankelijk is van luchttransport voor medische spoedgevallen, medicijnbevoorrading en het vervoeren van personeel, is dat ronduit alarmerend. Rachel Ten-A-Sang Beerensteyn, onderdirecteur Financiële, Facilitaire en Logistieke Zaken van MZPHCS, bevestigt dat de situatie ernstig is. Zelfs MAF, een luchtvaartorganisatie die juist naar Suriname kwam om medische hulp en gemeenschapsontwikkeling te ondersteunen, heeft aan de bel getrokken vanwege openstaande betalingen. Daarmee wordt zichtbaar hoe kwetsbaar de binnenlandse gezondheidszorg is geworden. Een patiënt in een afgelegen gebied kan niet wachten totdat een betalingsachterstand in Paramaribo is opgelost. Een medische noodsituatie houdt geen rekening met begrotingsprocessen, administratieve procedures of ministeriële vertragingen. Ook de medicijnvoorziening komt steeds verder onder druk te staan. Hoewel de overheid een deel van de schuld aan de Bedrijf Geneesmiddelen Voorziening Suriname (BGVS) heeft overgenomen, betekent dat niet dat de problemen daarmee zijn verdwenen. Niet alle noodzakelijke medicijnen zijn bij BGVS beschikbaar. MZPHCS moet daarom uitwijken naar particuliere leveranciers, maar ook daar zijn betalingsachterstanden ontstaan.
Het probleem is dus groter dan een tekort. Het systeem begint op verschillende plaatsen tegelijk te kraken. Wie vervolgens kijkt naar de fysieke staat van de gezondheidsvoorzieningen, ziet hetzelfde beeld. Alle 58 poliklinieken van MZPHCS hebben in meer of mindere mate onderhoud nodig. Op sommige locaties zijn de omstandigheden ronduit beschamend voor een land dat beweert gezondheidszorg als prioriteit te beschouwen. In de verloskamer van de polikliniek in Klaaskreek ontbreekt een plafond. In een ruimte waar baby’s regelmatig voor controle komen, zijn de ramen niet meer intact. Dit zijn geen cosmetische gebreken. Het gaat om ruimtes waar kwetsbare patiënten worden behandeld en waar zorgverleners dagelijks hun werk moeten doen. Medewerkers proberen met beperkte middelen de voorzieningen overeind te houden. Maar spontaniteit mag geen structureel gezondheidsbeleid worden. Daar ligt dan ook de kern van het probleem. MZPHCS is geen organisatie die uit eigen beweging ergens een polikliniek heeft geopend. De organisatie voert in opdracht van de overheid een publieke taak uit. Het ministerie van Volksgezondheid maakt gebruik van de infrastructuur, expertise en medewerkers van MZPHCS om de primaire gezondheidszorg in het binnenland te verzorgen. Daar hoort een financieringsmodel bij dat voorspelbaar, tijdig en voldoende is.
MZPHCS haalt inkomsten uit betalingen van geregistreerde verzekerden, aangevuld met donaties en projectfinanciering. Maar die inkomsten zijn structureel onvoldoende om de volledige kosten van een gezonde bedrijfsvoering te dragen. Gezondheidszorg in het binnenland is nu eenmaal duur. Afstanden zijn groot, transport is ingewikkeld, bevoorrading kost meer tijd en geld en personeel moet onder moeilijke omstandigheden worden ingezet. Het lijkt erop dat de overheid wel de zorg wil, maar onvoldoende bereid is om de werkelijke prijs ervan te betalen. Dat is geen duurzaam beleid. Het is financieel uitstelgedrag met menselijke consequenties. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid heeft de afgelopen periode meerdere keren geprobeerd financiële problemen bij MZPHCS op te vangen. Maar incidentele ingrepen zijn geen oplossing voor een structureel probleem. Elke nieuwe betalingsachterstand brengt de organisatie opnieuw in een positie waarin zij moet bedelen om ruimte bij vliegmaatschappijen, leveranciers en andere partners. Zelfs logistieke medewerkers moeten voortdurend informeren of er nog plaats beschikbaar is om noodzakelijke goederen naar het verzorgingsgebied te krijgen.
Dat is geen normale bedrijfsvoering. Dat is crisismanagement. De oproep van MZPHCS voor structureel overleg met de ministeries van Volksgezondheid en Financiën & Planning is daarom meer dan redelijk. De overheid moet eindelijk inzicht krijgen in wat binnenlandse gezondheidszorg daadwerkelijk kost en welke financiële verplichtingen daaruit voortvloeien. Zorg in het binnenland kan niet worden bestuurd vanuit spreadsheets die de werkelijkheid onvoldoende weerspiegelen. Achter iedere begrotingspost zit een patiënt, een verpleegkundige, een arts, een zwangere vrouw, een kind of een gemeenschap die afhankelijk is van die ene polikliniek. Wanneer een organisatie die verantwoordelijk is voor 58 poliklinieken geen exploitatiekosten ontvangt terwijl het jaar al ver gevorderd is, is dat geen klein administratief probleem. Het is een beleidsfalen. Suriname kan niet blijven doen alsof binnenlandse gezondheidszorg goedkoop kan worden georganiseerd met tijdelijke oplossingen, donaties en eindeloze improvisatie. Als de overheid de verantwoordelijkheid voor deze zorg werkelijk neemt, moet zij daar ook structureel voor betalen. Anders is het slechts wachten op het moment waarop een financiële crisis verandert in een gezondheidscrisis. En wanneer dat gebeurt, zal niemand kunnen zeggen dat de signalen niet zichtbaar waren.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
