Het probleem bij Ornamibo is niet te verdoezelen, regeringen hebben jarenlang gepraat over afvalbeleid zonder enige daadwerkelijke actie. Wat nu door minister Stephen Tsang van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening (OWRO) wordt gepresenteerd als een probleem dat structureel moet worden aangepakt, is in werkelijkheid het resultaat van jarenlang wegkijken, gebrekkige controle en bestuurlijke nalatigheid. De inspectie van Ornamibo heeft een beeld blootgelegd dat moeilijk nog als normaal kan worden beschouwd. Afval is jarenlang gestort zonder adequate afdekking. Medisch afval, grofvuil en ander afval lagen door elkaar. Honden, vogels en koeien liepen tussen het vuil. Dat is geen moderne afvalverwerking. Het is een ongecontroleerde opeenstapeling van risico’s die rechtstreeks raakt aan volksgezondheid, milieu en leefbaarheid. Dat de situatie nu wordt aangepakt, is noodzakelijk. Maar herstelwerkzaamheden veranderen niets aan de vraag hoe deze toestand überhaupt zo lang kon voortbestaan. Een stortplaats wordt niet van de ene op de andere dag een milieurisico. Daar gaan jaren van gebrekkige inspecties, onvoldoende handhaving en bestuurlijke tolerantie aan vooraf.
Juist daarom moet de regering oppassen om het verhaal uitsluitend te presenteren als een nieuwe start. Camera’s, GPS systemen en een nieuwe leiding zijn nuttige maatregelen, maar ze zijn geen wondermiddelen. Technologie kan registreren waar een vuilniswagen rijdt, maar kan geen bestuurlijke verantwoordelijkheid afdwingen. Een camera voorkomt geen overtreding als niemand de beelden controleert en geen sancties oplegt. GPS heeft weinig waarde wanneer illegaal gedrag uiteindelijk zonder gevolgen blijft. Hetzelfde geldt voor de controle op vuilophaalbedrijven. Dat voertuigen straks gevolgd kunnen worden, is een stap vooruit. Het betekent dat de overheid eindelijk beter kan vaststellen waar afval wordt opgehaald en gestort. Maar controle is pas geloofwaardig wanneer overtreders daadwerkelijk worden aangepakt. Suriname heeft geen gebrek aan regels en aankondigingen. Het land heeft vooral een tekort aan consequente uitvoering en handhaving. Nog ernstiger is de melding dat kinderen zich op de stortplaats zouden bevinden. Dat de minister zegt hiervan niet op de hoogte te zijn geweest, maakt de situatie niet minder ernstig, maar juist zorgwekkender. Een stortplaats waar mogelijk kinderen tussen afval rondlopen, vraagt om onmiddellijke en permanente controle.
Het is onaanvaardbaar dat kwetsbare kinderen toegang hebben tot een terrein waar medisch afval, verbrand afval en ander potentieel gevaarlijk materiaal aanwezig zijn. Daar komt het milieuprobleem bij. Een deel van het afval bevindt zich volgens de minister op ongeveer 300 meter van de Parakreek. Tegelijkertijd ontbreken voorzieningen om verontreinigd grondwater te filteren. Daarmee is de situatie niet langer uitsluitend een kwestie van rommel of stank. Het gaat om mogelijke bodem en waterverontreiniging. Dat een onderzoek naar vervuiling niet wordt uitgesloten, onderstreept hoe ernstig de achterstand is. De overheid kan daarom niet volstaan met het rehabiliteren van Ornamibo. Er moet worden vastgesteld welke schade inmiddels is ontstaan, wie verantwoordelijk was voor het toezicht en waarom bestaande systemen jarenlang onvoldoende hebben gefunctioneerd. Zonder die evaluatie dreigt rehabilitatie slechts een cosmetische operatie te worden. De plannen voor nieuwe gecertificeerde stortplaatsen en moderne afvalverwerking zijn noodzakelijk. Afval scheiden in metaal, plastic en andere componenten en het resterende materiaal mogelijk gebruiken voor energieopwekking klinkt als beleid dat past bij deze tijd. Maar plannen zijn goedkoop. De werkelijke test begint bij financiering, uitvoering, toezicht en continuïteit.
Ook statiegeld op plastic flessen, boetes voor illegaal dumpen en betaald vuilophalen kunnen een belangrijke rol spelen binnen de aangekondigde kringloopwetgeving. Maar opnieuw geldt, wetgeving zonder handhaving is slechts papier. Als illegaal dumpen winstgevender en gemakkelijker blijft dan legaal afval afvoeren, zal geen enkele campagne het probleem oplossen. Minstens zo onthullend zijn de financiële en administratieve achterstanden bij de vuilophaal. Volgens Tsang hebben vuilophalers vanaf eind 2024 zonder contract gewerkt en werden de contracten pas eind 2025 geregeld. Daardoor is een betalingsachterstand van zeven tot acht maanden ontstaan. Dit is geen detail uit de marge. Het is een voorbeeld van hoe slecht bestuur uiteindelijk zichtbaar wordt op straat. Wanneer bedrijven maandenlang moeten wachten op betalingen, ontstaat onzekerheid over de continuïteit van de dienstverlening. Wanneer contracten niet tijdig worden geregeld, creëert de overheid zelf de voorwaarden voor chaos. En wanneer vervolgens de vuilophaal stokt of achterstanden ontstaan, krijgt de burger de rekening gepresenteerd in de vorm van volle vuilnisbakken, illegale dumpplaatsen en een verslechterende leefomgeving.
De uitspraak van Tsang dat het probleem niet alleen moet worden opgeruimd, maar structureel moet worden aangepakt, is daarom terecht. Alleen moet die uitspraak verder gaan dan Ornamibo. Structureel beleid betekent dat verantwoordelijkheden duidelijk worden vastgelegd, contracten tijdig worden geregeld, controles onafhankelijk en regelmatig plaatsvinden, overtredingen worden bestraft en milieunormen daadwerkelijk worden gehandhaafd. Ornamibo is daarmee meer dan een vuilstortplaats. Het is een spiegel van jarenlang falend bestuur. De rommel op het terrein is zichtbaar, maar de echte vervuiling zit dieper, in systemen die niet werkten, controles die tekortschoten en verantwoordelijkheden die te lang tussen instanties konden verdwijnen. De regering heeft nu de kans om dat patroon te doorbreken. Niet met mooie aankondigingen, maar met meetbare resultaten. Een schonere stortplaats, betrouwbare vuilophaal, strenge handhaving en aantoonbare bescherming van bodem en water moeten uiteindelijk het bewijs leveren. Suriname heeft al te vaak gezien dat een crisis leidt tot een plan, een plan tot een aankondiging en een aankondiging uiteindelijk weer tot stilstand. Bij Ornamibo mag die cyclus niet opnieuw worden herhaald. Afval verdwijnt namelijk niet doordat de overheid het probleem benoemt. Het verdwijnt pas wanneer bestuur eindelijk verantwoordelijkheid neemt.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
