Suriname is volgens het Bureau voor Openbare Gezondheidszorg (BOG) uit de epidemische fase van chikungunya. Het aantal besmettingen is duidelijk afgenomen en de ziekte circuleert momenteel op een lager niveau. Dat klinkt geruststellend, maar het zou een gevaarlijke vergissing zijn om deze ontwikkeling te vertalen naar een vrijbrief voor gemakzucht. Een epidemie verdwijnt niet omdat de cijfers tijdelijk dalen. Wie de lessen van de afgelopen periode negeert, loopt het risico dat dezelfde problemen zich opnieuw aandienen zodra de omstandigheden gunstiger worden voor de muskietenpopulatie. Stephanie Cheuk A Lam, waarnemend hoofd van de Milieu-Inspectie bij het BOG, stelt dat chikungunya inmiddels een endemische ziekte is geworden. In Paramaribo en Brokopondo worden nog gevallen geregistreerd, terwijl in andere districten slechts sporadisch besmettingen voorkomen. De situatie is dus onder controle, maar zeker niet opgelost. Dat onderscheid verdient veel meer nadruk, juist daar schuilt het gevaar.
Wanneer het aantal gevallen daalt, verslapt vaak de aandacht. Burgers stoppen met het consequent opruimen van stilstaand water, overheden verminderen mogelijk hun inspanningen en de urgentie verdwijnt uit het publieke debat. Vervolgens hoeft slechts een gunstige combinatie van regen, warmte en een groeiende muskietenpopulatie zich voor te doen om de situatie opnieuw te laten escaleren. Het BOG waarschuwt terecht dat bespuiting alleen onvoldoende is. Bestrijding door middel van fumigatie is volgens Cheuk A Lam slechts een momentopname. Het kan volwassen muskieten tijdelijk terugdringen, maar het pakt de bron van het probleem niet structureel aan. Larven en eitjes die in stilstaand water achterblijven, kunnen later opnieuw leiden tot een explosie van de muskietenpopulatie. Daarmee wordt een ongemakkelijke waarheid zichtbaar, de meest effectieve bestrijding begint niet bij de spuit, maar bij de omgeving waarin de muskiet zich kan voortplanten. Plantenbakken, vazen, dieren en waterbakken en slecht afgedekte waterreservoirs kunnen allemaal potentiële broedplaatsen worden. Dat zijn geen ingewikkelde problemen waarvoor miljoenen nodig zijn.
Het gaat vaak om eenvoudige maatregelen, water verwijderen, bakken schoonmaken, reservoirs goed afsluiten en de eigen omgeving regelmatig controleren. Toch blijkt juist dat eenvoudige deel van de bestrijding in de praktijk moeilijk vol te houden. Het probleem is niet alleen een gebrek aan kennis, maar ook een gebrek aan discipline en structurele aandacht. Zolang de dreiging groot is, ontstaat actie. Zodra het aantal besmettingen afneemt, keert de oude nonchalance terug. Ook de overheid ontsnapt niet aan kritiek. Het kan niet voldoende zijn om burgers telkens op te roepen hun verantwoordelijkheid te nemen. Preventieve gezondheidszorg vraagt om voortdurende controle, voorlichting, surveillance en zichtbare aanwezigheid in wijken en districten. Als broedplaatsen pas worden aangepakt wanneer er opnieuw veel zieken zijn, loopt de overheid achter de feiten aan. Het BOG geeft aan de situatie te blijven volgen via laboratoriumonderzoek, epidemiologische surveillance, ziekenhuisrapportages en contacten met geselecteerde poliklinieken. Dat is noodzakelijk. Maar surveillance mag geen bureaucratische activiteit worden die vooral cijfers produceert. De gegevens moeten leiden tot snelle en concrete acties wanneer bepaalde gebieden opnieuw risico beginnen te lopen. Daarbij is ook correcte communicatie cruciaal.
Maar het omgekeerde is eveneens gevaarlijk, overdreven geruststelling kan ertoe leiden dat mensen de dreiging onderschatten. Suriname heeft de epidemische fase achter zich, maar chikungunya is niet verdwenen. De ziekte blijft circuleren en de omstandigheden die een nieuwe uitbraak mogelijk maken, bestaan nog steeds. De droge en warme periode is geen reden om de waakzaamheid te laten zakken. Muskieteneitjes kunnen in droge omstandigheden overleven en bij de volgende regenval opnieuw actief worden. Wie denkt dat minder regen automatisch minder muskieten betekent, onderschat de hardnekkigheid van het probleem. Suriname heeft nu vooral behoefte aan preventie voordat de volgende uitbraak zich aandient. Niet pas reageren wanneer ziekenhuizen en poliklinieken opnieuw vollopen, maar handelen wanneer de aantallen nog laag zijn. Dat vraagt verantwoordelijkheid van burgers, maar ook daadkracht van de overheid. De daling van chikungunya is goed nieuws. Maar het echte succes wordt pas bereikt wanneer Suriname erin slaagt die daling vast te houden. Een tijdelijke verbetering mag geen excuus worden om de strijd te verslappen. Wie vandaag de broedplaatsen laat liggen, kan morgen opnieuw met een epidemie worden geconfronteerd.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
