De strijd tegen hiv in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika bevindt zich op een belangrijk keerpunt. De regio beschikt vandaag over meer wetenschappelijke kennis, betere medicijnen en effectievere preventiemiddelen dan ooit tevoren. Toch profiteren nog lang niet alle mensen die hiervan afhankelijk zijn. Dat was de centrale boodschap van Jarbas Barbosa, directeur van de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO), tijdens de opening van de internationale aidsconferentie AIDS 2026 in Rio de Janeiro, Brazilië. Volgens Barbosa ligt de grootste uitdaging niet langer bij het ontbreken van middelen, maar bij het eerlijk en effectief beschikbaar maken ervan voor iedereen. Nieuwe preventiemethoden, snelle diagnostiek en moderne behandelingen bieden de mogelijkheid om hiv als bedreiging voor de volksgezondheid uit te bannen, maar alleen wanneer deze toegankelijk zijn voor alle bevolkingsgroepen, ongeacht woonplaats, inkomen of sociale omstandigheden. De afgelopen jaren heeft de medische vooruitgang de aanpak van hiv ingrijpend veranderd. Preventiemiddelen zoals orale en langwerkende injecteerbare pre-expositieprofylaxe (PrEP) bieden mensen met een verhoogd risico betere bescherming tegen infectie. Daarnaast maken sneltesten en hiv-zelftesten het mogelijk om infecties eerder op te sporen, waardoor mensen sneller toegang kunnen krijgen tot zorg.
Een vroege diagnose is volgens PAHO essentieel. Mensen die snel weten dat zij hiv hebben, kunnen direct starten met antiretrovirale behandeling. Daarmee kunnen zij gezond blijven leven en wordt de kans op overdracht sterk verminderd. Barbosa benadrukte echter dat medische innovatie alleen niet voldoende is. Technologie en medicijnen moeten worden ondersteund door politieke verantwoordelijkheid, sterke gezondheidsstelsels en samenwerking met gemeenschappen. Zonder deze voorwaarden blijven belangrijke groepen buiten bereik. De PAHO-directeur wees erop dat Latijns-Amerika en het Caribisch gebied eerder hebben laten zien dat ambitieuze gezondheidsdoelen haalbaar zijn wanneer landen samenwerken. Door gezamenlijke inspanningen zijn ziekten zoals polio en rodehond in de regio geëlimineerd. Ook hebben verschillende landen succes geboekt bij het stoppen van de overdracht van hiv van moeder op kind. Deze voorbeelden tonen volgens PAHO aan dat internationale samenwerking, wetenschappelijke kennis en politieke inzet daadwerkelijk levens kunnen redden. Dezelfde aanpak moet nu worden toegepast om hiv als volksgezondheidsprobleem definitief terug te dringen. Een belangrijk teken van betrokkenheid is dat landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied inmiddels ongeveer 92 procent van hun hiv-programma’s zelf financieren. Volgens PAHO behoort dit wereldwijd tot de hoogste percentages van binnenlandse financiering voor hiv-bestrijding.
De vooruitgang in de regio is zichtbaar. Tussen 2010 en 2025 daalde het aantal aidsgerelateerde sterfgevallen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied met 46 procent. Alleen al in 2024 werden naar schatting 117.000 sterfgevallen voorkomen dankzij toegang tot antiretrovirale therapie. Ook het gebruik van PrEP is sterk toegenomen. In 2020 gebruikten ongeveer 35.000 mensen het preventiemiddel. Vijf jaar later, in 2025, was dit aantal gestegen tot meer dan 326.000 gebruikers. Ondanks deze resultaten blijft de kloof tussen beschikbare zorg en daadwerkelijke toegang groot. Een aanzienlijk deel van de mensen krijgt de hiv-diagnose pas wanneer de infectie al vergevorderd is. Naar schatting wordt ongeveer één op de drie nieuwe hiv-diagnoses pas gesteld in een laat stadium van de ziekte. Daarnaast ontvangen bijna 900.000 mensen met hiv in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied nog geen behandeling. Late opsporing, vertragingen bij het starten van therapie en het wegvallen van patiënten uit zorgprogramma’s blijven belangrijke oorzaken van vermijdbare sterfgevallen. Vooral tuberculose vormt een groot risico voor mensen met een vergevorderde hiv-infectie. De ziekte blijft de belangrijkste doodsoorzaak binnen deze groep, waardoor een betere integratie van hiv-zorg en tuberculosebestrijding noodzakelijk is.
Tijdens AIDS 2026 lanceerde PAHO de Alliance for HIV Elimination in the Americas. Dit nieuwe regionale samenwerkingsverband moet overheden, maatschappelijke organisaties, wetenschappers, internationale partners en de private sector samenbrengen om de doelstelling van hiv-eliminatie tegen 2030 dichterbij te brengen. De alliantie maakt deel uit van het bredere ziekte-eliminatieprogramma van PAHO en richt zich op verschillende prioriteiten, sterker politiek leiderschap, betere toegang tot innovaties, duurzame financiering en meer betrokkenheid van gemeenschappen. Daarnaast werkt PAHO aan het raamwerk Path to HIV Elimination in the Americas. Dit instrument moet landen helpen om hun vooruitgang te volgen, problemen vroegtijdig te herkennen en duidelijk te maken welke stappen nog nodig zijn om hiv uiteindelijk onder controle te krijgen. Hoewel de medische mogelijkheden enorm zijn verbeterd, waarschuwt PAHO dat de behaalde vooruitgang kwetsbaar blijft. Financiële beperkingen, veranderende politieke prioriteiten en sociale ongelijkheid kunnen de strijd tegen hiv vertragen. Volgens Barbosa moeten gezondheidsstelsels sterker worden ingericht rond de behoeften van patiënten.
Hiv-zorg moet beter worden verbonden met programma’s tegen tuberculose, virale hepatitis en seksueel overdraagbare aandoeningen. Daarnaast blijft het verminderen van stigma en discriminatie een belangrijke voorwaarde om mensen tijdig toegang te geven tot testen en behandeling. De wereld beschikt inmiddels over de kennis en middelen om hiv als bedreiging voor de volksgezondheid te beëindigen. De komende jaren zullen vooral bepalen of landen erin slagen deze middelen daadwerkelijk beschikbaar te maken voor iedereen. De vraag is niet langer of we de middelen hebben om hiv als bedreiging voor de volksgezondheid te beëindigen. Die hebben we. De uitdaging is ervoor te zorgen dat deze middelen iedereen bereiken die ze nodig heeft, ongeacht waar zij wonen, wie zij zijn of onder welke omstandigheden zij leven. Volgens de PAHO-directeur kan geen enkel land deze doelstelling alleen bereiken. Alleen door politieke inzet, bescherming van bestaande investeringen en het centraal stellen van gelijkheid kan de regio het doel bereiken, een toekomst waarin hiv niet langer een bedreiging vormt voor de volksgezondheid.
Volg Ko’W’ Checking voor nieuws, data en meer gesprekken over samenleving, ondernemerschap, leiderschap en ontwikkeling, op de Facebookpagina, TIKTOK en Youtube kanaal. Voor alle nieuws uit Suriname en de wereld check: www.kowchecking.com
